Ali Bunsch, właśc. Alojzy Józef Bunsch (ur. 17 lutego 1925 w Bielsku, zm. 16 lutego 1985 w Gdańsku) – polski scenograf, reżyser i dyrektor teatrów. Jego twórczość scenograficzna związana była głównie z teatrem lalek wywierając znaczący wpływ na powojenny kształt polskiej scenografii lalkowej. Współpracował również z teatrami dramatycznymi, głównie z Teatrem Wybrzeże w Gdańsku i Teatrem Dramatycznym w Warszawie.

Życiorys Urodził się w rodzinie Adama Bunscha, malarza i pisarza, i Ludwiki z Kunaszowskich, starszy brat grafika Franciszka Bunscha. Był wnukiem Alojzego Bunscha, rzeźbiarza, bratankiem Karola Bunscha, pisarza. Uczęszczał do gimnazjum ogólnokształcącego w Bielsku, następnie podczas okupacji niemieckiej kontynuował przerwaną przez wybuch II wojny światowej edukację w KunstgewerbeschuleKunstgewerbeschule 1939-1943 i Podziemny Teatr Niezależny Tadeusza Kantora w latach 1942-1944. wyd. Cricoteca, Kraków 2007. w Krakowie (Szkole Rzemiosła Artystycznego, jedynej wówczas szkole zawodowej o profilu humanistycznym realizującej nieoficjalnie, w ograniczonym zakresie program ASP i zlikwidowanej na początku roku 1943). Współpracował z podziemnym Teatrem Niezależnym Tadeusza Kantora, brał udział w przedstawieniach Balladyny (1943) i Powrotu Odysa (1944).

Po wojnie, w latach 1945–1949 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie malarstwo pod kierunkiem Eugeniusza Eibischa i scenografię u Karola Frycza; dyplom ukończenia studiów scenograficznych otrzymał w roku 1952. Uczył się również w pracowni Andrzeja Pronaszki w Studiu przy Teatrze Starym w KrakowieM. Waszkiel, Bunsch – lalkarz, [w:] Ali Bunsch. Od szopki do horyzontu, Warszawa 2013, s. 7..

Pierwsze scenografie zaprojektował wraz z A. Cybulskim do przedstawień warsztatowych Studia przy Starym Teatrze: Beksy w reż. M. Billiżanki (1945), na scenie Teatru Wesoła Gromadka oraz do Niespodzianki (1945), na scenie Starego Teatru. W czasie studiów zaczął też współpracę z Teatrem Lalek Groteska, gdzie projektował dekoracje m.in. do: Szewczyka Dratewki (1945, z M. Borowiejską), Kolorowych piosenek (1946, z A. Cybulskim), Cudownej lampy Aladyna (1948). W latach 1948–1951 razem z reżyserem H. Rylem pracował w Teatrze Lalek Arlekin w ŁodziH. Ryl, Dziewanna i lalki, Łódź 1967., od roku 1949 był tam kierownikiem plastycznym; projektował dekoracje i lalki, m.in. do Wesołej maskarady, Samby i lwa. thumb|200px|Ali Bunsch, lalka ze spektaklu Bo w Mazurze taka dusza, 1962 W 1952 r. został kierownikiem artystycznym Teatru Lalek (od roku 1957 pod nazwą Teatr Miniatura) w Gdańsku. Od roku 1956 do 1961 był dyrektorem tej sceny, później współpracował z nią jako scenograf do 1968 r. We współpracy z reżyserką N. Gołębską stworzył ważne artystycznie widowiska lalkowe, takie jak: Dumna legenda (1954), Żart olszowiecki (1956), Pastorałka (1957), Piękna Parysada (1958), Biwak z przyśpiewkami (1958), Flisak i Przydróżka (1960, przedstawienie nagrodzone na II Ogólnopolskim Festiwalu T. Lalkowych w Warszawie i Międzynarodowym Festiwalu T. Lalek w Bukareszcie), Bo w Mazurze taka dusza (1962, Laska Mistrzowska na III Festiwalu T. Lalkowych Polski Północnej w Toruniu), Piast i Popiel (1963, Laska Mistrzowska na IV Festiwalu T. Lalkowych Polski Północnej w Toruniu). Międzynarodowe powodzenie zdobyło przedstawienie Bo w Mazurze taka dusza, pokazywane m.in. na Festiwalach T. Lalek w Brunszwiku (1970), w Bejrucie (1970) oraz w Finlandii i Niemczech. Wystawiona w 1957 r. Pastorałka rozpoczęła stosowanie motywu szopki krakowskiej, pojawiającego się w wielu jego późniejszych scenografiachJ. Hofman, Muszkieter, „Scena” 1986, nr 6.. Podczas jego dyrekcji Teatr Miniatura wypracował wyraziste oblicze artystyczne łącząc folklor i tradycję narodową z językiem nowoczesnej plastyki.

W latach 1954–1958 był jednocześnie kierownikiem plastycznym Teatru Lalki i Aktora Baj w Warszawie opracowując scenografię m.in. do Aszar-Kari (Cudowny skarb) oraz Trzech braci Czing. W roku 1968 zaprojektował dekoracje do odnoszącego sukcesy Pana Twardowskiego w reżyserii M. Snarskiej w Teatrze Lalek Guliwer w Warszawie, z którym związał się na stałe projektując scenografie do ponad dwudziestu spektakli, m.in. Tajemnicza szuflada (1969), Trzej muszkieterowie (1971), Słowo o wyprawie Igora (1973, nagroda na Ogólnopolskim Przeglądzie Sztuk Ros. i Radz. w T. Lalek w Łodzi w 1977), Rozbójnicy z Kardamonu (1975), Porwanie w Tiutiurlistanie (1977), Złote jabłko i dziewięć pawi (1981), Baśń o pięknej Parysadzie (1984). Przez wiele lat pracował także w Teatrze Lalki Tęcza w Słupsku, a od sezonu 1972/73 do końca życia był jego stałym scenografem, kontynuując estetykę wykreowaną w gdańskiej MiniaturzeAli Bunsch, oprac. H. Sych. Seria Lalkarze – materiały do biografii, Łódź 2001, s. 86-87.. We współpracy z Z. Miklińską, dyrektorką teatru i reżyserką, stworzył takie przedstawienia, jak: Od Polski śpiewanie (1970, Grand Prix na VII Międzynarodowym Festiwalu T. Lalek w Zagrzebiu), Kaszubi pod Wiedniem (1972), Panienka z okienka (1977, wyróżnienie za scenografię na VIII Ogólnopolskim Festiwalu T. Lalek w Opolu), Bajka o żołnierzu i śmierci (1977), Po kolędzie (1981), Zima, zima (1984).

Współpracował także z wieloma teatrami lalek w całej Polsce, m.in. w Lublinie, Wrocławiu, Wałbrzychu, Szczecinie, Olsztynie, Białymstoku, Toruniu i Łodzi.

Równocześnie projektował scenografie i kostiumy dla teatrów dramatycznych. Najdłużej związany był z Teatrem Wybrzeże w Gdańsku, gdzie w latach 1958–1977 był stałym scenografem, a w sezonie 1962/63 pełnił funkcję dyrektora artystycznego. Najważniejsze jego prace przypadły na okres dyrekcji Zygmunta HübneraJ. Stacewicz-Podlipska, Trener plastycznego myślenia – Ali Bunsch w teatrach dramatycznych, [w:] Ali Bunsch. Od szopki do horyzontu, Warszawa 2013, s. 16-19.. Dla Teatru Wybrzeże przygotował scenografie do takich przedstawień, jak m.in.: Ptak (1956), Zbrodnia i kara (1958), Kajus Cezar Kaligula (1959), Opera za trzy grosze i Wesele (1960), jednoaktówki Mrożka: Karol, Strip-tease, Na pełnym morzu (1961), Sen srebrny Salomei (1962), Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale (1964), Zawisza Czarny i Tango (1965), Noc listopadowa (1967), Ryszard III (wspólnie z J. Pożakowską), Dwa teatry (1968), Zemsta (1970), Janosik, czyli na szkle malowane (1971), Thermidor, Gra miłości i przypadku, oraz Nasze miasto (1972), Lato (1973), Śluby panieńskie (1974), Kondukt (1975).

Uznanie krytyki przyniosły mu także kostiumy projektowane dla Teatru Dramatycznego w Warszawie głównie do przedstawień w reżyserii Ludwika René, gdzie współpracował ze scenografem Janem KosińskimJ. Stacewicz-Podlipska, Trener plastycznego myślenia – Ali Bunsch w teatrach dramatycznych, [w:] Ali Bunsch. Od szopki do horyzontu, Warszawa 2013, s. 20-23.. Powstały wówczas jego kostiumy do m.in. Romulusa Wielkiego (1966), Anabaptystów (1967), Kronik królewskich (1968) oraz Życia snem (1969), jak również scenografia i kostiumy do Marchołta grubego, a sprośnego (1970).

Projektował dekoracje i kostiumy w wielu innych teatrach dramatycznych, w tym przede wszystkim dla: Teatru Śląskiego w Katowicach, Teatru im. W. Horzycy w Toruniu, Teatru na Targówku w Warszawie, Teatru Zagłębia w Sosnowcu i Teatru Współczesnego we Wrocławiu. W latach 1975–1980 był związany z Teatrem Muzycznym w Gdyni za dyrekcji Danuty Baduszkowej realizując tam scenografie do m.in.: Szwejka (1977), Chłopca z gwiazd (1979) i Nowego Don Kichota, czyli stu szaleństw (1979).

Zajmował się również malarstwem, grafiką i ilustracją książkową. thumb|300px|Lalki Alego Bunscha na wystawie Sygnowano: Bunsch, Szczecin 2016 W zarysach dziejów XX-wiecznego teatru lalek w Polsce jest podkreślana oryginalna forma projektowanych przez niego lalek o prostym geometrycznym kształcie, ubranych w barwne kostiumy, a także dynamiczny inscenizacyjnie styl scenografii twórczo nawiązujący do narodowej tradycjipor. H. Jurkowski, Moje pokolenie. Twórcy polskiego teatru lalek drugiej połowy XX wieku, Łódź 2006, s. 99-109 oraz M. Waszkiel, Dzieje teatru lalek w Polsce 1944-2000, Warszawa 2012, s. 105-107.. Opracował scenografie do ponad trzystu spektakli, z czego ponad połowę w teatrach lalek, ok. stu w dramatycznych i ponad dwadzieścia w teatrach muzycznych i estradowychDokumentacja działalności artystycznej [w:] Ali Bunsch, oprac. H. Sych. Seria Lalkarze – materiały do biografii, Łódź 2001, s. 10-59..

Dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną (od maja 1946) była aktorka Hanna Bunsch z Mazurkiewiczów, syn z tego małżeństwa Marek Bunsch został malarzem i scenografem; drugą żoną była Aleksandra, doktor medycyny.

Zmarł nagle wskutek wylewu w przeddzień ukończenia 60 lat, podczas przygotowań do premiery spektaklu Lodoiska (1985) w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. Został pochowany na cmentarzu Salwatorskim w Krakowie.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1959) Złoty Krzyż Zasługi (15 lipca 1954)M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1564. "w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki" Medal 10-lecia Polski Ludowej (25 marca 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 25 marca 1955 r. nr 0/431 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1979)

Nagrody

Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość artystyczną dla dzieci i młodzieży (1953) Wyróżnienie Ministra Kultury i Sztuki z okazji wystawy „Polskie dzieło plastyczne w 15-leciu PRL” (1963) I nagroda na III Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalek w Opolu za scenografię do przedstawienia O chłopie, co wszystkich zwodził w reżyserii Włodzimierza Dobromilskiego w Państwowym Teatrze Lalek w Wałbrzychu (1967) Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość artystyczną w dziedzinie scenografii dla teatru lalek (1977) Wyróżnienie na VIII Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Lalek w Opolu za scenografię do przedstawienia Panienka z okienka Deotymy w reżyserii Zofii Miklińskiej w Państwowym Teatrze Lalki „Tęcza” w Słupsku (1977) Nagroda na Ogólnopolskim Przeglądzie Sztuk Rosyjskich i Radzieckich w Teatrach Lalek za scenografię do przedstawienia Słowo o wyprawie Igora (1977)

Przypisy

Bibliografia Z. Strzelecki, Polska plastyka teatralna, t. 1–3, Warszawa 1965, s. 529–531. H. Jurkowski, Teatr Miniatura. Tezy do monografii, Gdańsk 1979. H. Jurkowski, Dzieje teatru lalek. Od wielkiej reformy do współczesności, Warszawa 1984, s. 173–178. N. Gołębska, Od szopki do horyzontu, „Teatr Lalek” 1985, nr 9–10. J. Hofman, Muszkieter, „Scena” 1986 nr 6. M. Pinińska, Przypominanie Alego Bunscha, „Teatr Lalek” 1992, nr 3. Ali Bunsch [w:] Słownik scenografów teatru lalek 1945–1995, pod red. M. Waszkiela, „Teatr Lalek” 1995, nr 1–2. Ali Bunsch, oprac. H. Sych. Seria: Lalkarze – materiały do biografii, pod red. M. Waszkiela, Łódź 2001. H. Jurkowski, Moje pokolenie. Twórcy polskiego teatru lalek drugiej połowy XX wieku, Łódź 2006, s. 99–109, 111–116.

G. Pewińska, Gdańsk: Wystawa „Od szopki do horyzontu” poświęcona Alemu Bunschowi w Pałacu Opatów, „Dziennik Bałtycki”, 17.10.2013. J. Hrk, Jedność sztuki - jedność teatru, Teatr Arlekin w Łodzi, Łódź 2014, s. 73–84. H. Jurkowski, Dzieje teatru lalek. Tom 2. Od modernizmu do współczesności, Lublin 2014, s. 280–285, 294–296. Sygnowano: Bunsch - malarstwo, grafika, rzeźba, teatr, literatura, (katalog), Szczecin 2016, s.19–21. J. Bończa-Szabłowski, Wielka planeta Bunsch, „Rzeczpospolita”, 22.04.2016. [dostęp 2017-10-30] Bunsch Ali [w:] Słownik biograficzny teatru polskiego, tom III: 1910–2000, vol.1 (A–Ł), Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2017, s. 131–132. . M. Waszkiel, Bunsch – lalkarz, „Dziennik Teatralny”, 11.02.2020. [dostęp 2020-03-04].

Linki zewnętrzne Ali Bunsch – sylwetka w portalu culture.pl Ali Bunsch – portret w Dzienniku Teatralnym

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Artyści związani z Gdańskiem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej