Njaja i wajsieszika (sanskryt: nyāya-vaiśeşika) – dwa systemy ortodoksyjnej filozofii indyjskiej, które później stopiły się w jeden system.
Njaja zajmowała się logiką i teorią wnioskowania, natomiast wajsieszika była atomistycznym systemem filozofii przyrody. Njaja i wajsieszika operowały siedmioma kategoriami rzeczywistości: substancją, jakością, czynnością, relacją całości, szczególnością, zawieraniem się (w konieczny sposób) oraz niebytem. Filozofia przyrody głosiła, że wszystkie rzeczy materialne składają się z niezniszczalnych atomów. Kiedy kończy się epoka w dziejach świata, powiązania między atomami rozpadają się i w powstałym chaosie tworzy się nowy świat.
Historia njaji i jej przedstawiciele oraz ich dzieła:
1. Stara szkoła – Dialektyka i prosta filozofia przyrody.
Akszapada Gautama (ok. I – IV wiek) „Njaja sutra” Pakszilaswamin Watsjajana (V wiek) „Njajabhaszja” („Szczegółowy komentarz do systemu njaji”) Uddjotakara Bharadwaja (VII wiek) „Njajawarttika” („Uzupełniający komentarz do systemu njaji”) Waćaspati Miśra „Njajawarttikatatparjatika” („Subkomentarz co do prawdziwego sensu Njajawarttiki”) Dźajanta Bhatta (IX wiek) „Njajamańdżari” („Bukiet logiki”) Bhasarwadźńa (Bhasarwadżnia) „Njajasara” („Kwintesencja logiki”) „Njajabhuszana” („Klejnot logiki”) Udajanaćarja (X wiek) „Njajawarttikatatparjaparisiudhi” („Wyjaśnienie prawdziwego sensu Njajawarttiki”)
2. Nowa szkoła – Teoria poznania i logika, filozofia przyrody wajsiesziki – System (synteza) Wajsiesika – Njaja
Śiwaditija (ok. 1100–1150 r.) „Supta-padarthi” („O ośmiu kategoriach”) Waradaradża Miśra (ok. 1100 – 1150 r.) „Tarkika-raksa” („Obrona logiki”) Keśawa Miśra (ok. 1225–1275 r.) „Tarka-bhesa” („Podręcznik logiki”) Gangeśa Kaśjapa „Tattvacintamani” Wasudewa Miśra (ok. XV – XVI wieku) Raghunatha Siromani (ur. 1477, zm. 1547)
Historia wajsiesziki i jej przedstawiciele oraz ich dzieła
1. Stara szkoła
Kanada Kasjapa (II – III wiek) „” Pańczasikhin Czandramati (Mariczandra) (V wiek) „Dasiapadarthasiastra” („Podręcznik 10 kategorii”) Praśastapada (Prasiastadewa) (VI wiek) „Padartha-dharma-sangraha” („Kompendium własności kategorii”) Czandrananda „Vaisesika sutra vritti” (komentarz do dzieła Kanady) (VII – X wiek) Wjomasiwa (ok. IX wieku) „Wjomawati” (komentarz do dzieła Praśastapady)
2. Nowa szkoła
Udajana (X wiek) „Kiranawali” („Krąg płomieni”) Sridhara (X wiek) „Njajakandali” („Kwitnące drzewo logiki”) Siankara Miśra „Vaisesika-sutropaskara” (komentarz do dzieła Kanady) (XV wiek)
Bibliografia Treść zaczerpnięta za zgodą autora strony – http://www.religieifilozofie.prv.pl Erich Frauwallner, Historia filozofii indyjskiej, tom I – II, Warszawa, PWN, 1990 Filozofia Wschodu pod redakcją Beaty Szymańskiej, Kraków, Wyd.U.J. 2001 Louis Frederic, Słownik cywilizacji indyjskiej, tom I – II, Katowice, Książnica, 1998
Kategoria:Filozofia indyjska