Czepiak czarnoręki (Ateles geoffroyi) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny czepiaków (Atelinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1820 roku niemiecki przyrodnik Heinrich Kuhl, nadając mu nazwę Ateles geoffroyi. Kuhl nie wskazał miejsca typowego; w 1944 roku Remington Kellogg i Edward Alphonso Goldman na miejsce typowe wyznaczyli San Juan de Nicaragua, w Nikaragui. Holotyp to dorosła samica ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu, pozyskana z menażerii w 1819 roku.
A. geoffroyi jest wysoce zmiennym gatunkiem, zarówno jeśli chodzi o cechy indywidualnie, jak i rozmieszczenie geograficznie, a jego taksonomia może wymagać rewizji. Wyróżniano do ośmiu podgatunków: geoffroyi, azuerensis, frontatus, grisescens, panamensis, ornatus, vellerosus i yucatanensis. Na podstawie danych molekularnych takson yucatanensis jest synonimem vellerosus, a takson panamensis jest synonimem ornatus. Podgatunek grisescens jest jednak taksonem o wątpliwej ważności, ponieważ nigdy nie był obserwowany na wolności i jest przedmiotem jednej i to raczej ubogiej relacji dotyczącej okazu będącego w niewoli. W Panamie istnieje strefa, w której występują mieszańce między podgatunkiem A. geoffroyi ornatus a gatunkiem A. fusciceps.
Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają sześć podgatunków. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypA. g. azurensisAteles azuerensisBole, 1937Altos Negritos, na wschód od zatoki Montijo (część ostrogi tworzącej południową przegrodę melioracyjną Rio Negro, na wysokości ), Mariato Suay, prowincja Veraguas, Panama.Dorosła samica (sygnatura CMNH 1235) ze zbiorów Cleveland Museum of Natural History; okaz zebrany 23 marca 1932 roku przez Ignacio Alvarado.A. g. frontatusEriodes frontatusJ.E. Gray, 1842Port Culebra, zatoka Culebra, Guanacaste, Kostaryka.Dorosła samica (sygnatura BMNH Mammals 1842.10.30.4) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany przez Edwarda Belchera.A. g. grisescensAteles grisescensJ.E. Gray, 1866Rzeka Tuyra, Darien, południowo-wschodnia Panama.Dorosły osobnik (sygnatura BMNH Mammals 1865.4.20.2) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie; okaz zebrany przez Edwarda Greena.A. g. ornatusAteles ornatusJ.E. Gray, 1870Cuabre, Talamanca, Limon, południowo-wschodnia Kostaryka.Młodociany osobnik (sygnatura BMNH Mammals 1850.1.26.2) ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.A. g. vellerosusAteles vellerosusJ.E. Gray, 1866El Mirador, około na północny wschód od Huatusco, na wysokości , Veracruz, Meksyk.Okazy typowe ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Londynie: dorosła samica (sygnatura BMNH Mammals 1843.9.14.3) i dwie młodociane samice (sygnatura BMNH Mammals 1845.11.2.2 i 1845.12.8.16).
Etymologia Ateles: atelēs „niedoskonały”; w aluzji do braku kciuka. geoffroyi: prof. Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772–1844), francuski przyrodnik azurensis: półwysep Azuero, Panama. frontatus: nowołac. frontatus „z przodu”, od łac. frons, frontis „czoło, brew”. grisescens: nowołac. griscescens, griscescentis „szarawy, coś szarego”, od średniowiecznołac. griseum „szary”. ornatus: łac. ornatus „ozdobny, strojny, ozdobiony, znakomity”, od ornare „ozdobić”.
Zasięg występowania Czepiak czarnoręki występuje w zależności od podgatunku: A. geoffroyi geoffroyi – czepiak czarnoręki – południowa i południowo-wschodnia Nikaragua; być może również północna Kostaryka. A. geoffroyi azurensis – czepiak półwyspowy – południowo-środkowa Panama, znany tylko z zachodniej strony półwyspu Azuero; być może również na zachód wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego do półwyspu Burica, w pobliżu granicy Panamy z Kostaryką. A. geoffroyi frontatus – czepiak czarnobrewy – północna i zachodnia Nikaragua i północno-zachodnia Kostaryka. A. geoffroyi grisescens – czepiak kapturowy – południowa Panama wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego w dolinie rzeki Tuyra i na południowy wschód przez Serrania del Sapo w skrajnie południowo-wschodniej Panamie do Cordillera de Baudó w północno-zachodniej Kolumbii. A. geoffroyi ornatus – czepiak panamski – środkowo-wschodnia Kostaryka i Panama (od prowincji Chiriquí do Serranía de San Blas na wschód od Strefy Kanału Panamskiego). A. geoffroyi vellerosus – czepiak trójbarwny – wschodni i południowo-wschodni Meksyk (wschodnie San Luis Potosí, Veracruz, Tabasco, wschodnia Oaxaca, Chiapas i półwysep Jukatan), Belize, Gwatemala, Salwador i Honduras (wzdłuż północnego wybrzeża do La Mosquitia w departamencie Gracias a Dios).
Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 31–45 cm, samców 39–63 cm, długość ogona samic 64–75 cm, samców 70–86 cm; masa ciała samic 6–9,4 kg, samców 7,4–9 kg. Barwa od złotobrązowej do czerwonej lub ciemnobrązowej; dłonie i stopy czarne. Głowa stosunkowo mała. Kciuk zredukowany; małpa wykorzystuje palce dłoni i stóp jak haki, na których kołysze się na gałęziach.
Ekologia Pożywienie Liście, pędy, owoce, nasiona, niekiedy kora drzew.
Rozród Po ciąży trwającej 210–225 dni rodzi się tylko 1 młode. Uważa się, że czepiak czarnoręki rozmnaża się co 3 lata.
Inne informacje Długość życia w niewoli wynosi ponad 30 lat. Ogon działa jak piąta kończyna i podczas zwisania może utrzymać ciężar całego ciała. Może być również używany do podnoszenia przedmiotów. Podczas rzadkich wizyt na ziemi czepiak może biegać na dwóch nogach.
Poziom zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii EN ( ‘zagrożony’). Zagrożony w wyniku utraty siedlisk i polowań; niektóre podgatunki wyginęły na wielu obszarach.
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Czepiakowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1820 roku Kategoria:Fauna Belize Kategoria:Fauna Kostaryki Kategoria:Fauna Salwadoru Kategoria:Fauna Gwatemali Kategoria:Fauna Hondurasu Kategoria:Fauna Meksyku Kategoria:Fauna Nikaragui Kategoria:Fauna Panamy Kategoria:Ssaki Ameryki Północnej