Wywiad wojskowy – końcowy efekt procesu gromadzenia, przetwarzania, systematyzacji, ochrony i dystrybucji informacji (zobacz niżej: cykl wywiadowczy), przeznaczonych na potrzeby sił zbrojnych. Informacje jakie gromadzi wywiad wojskowy dotyczą głównie: obcych sił zbrojnych, gospodarki, nowych technik (zwłaszcza wojskowych), a także ukształtowania terenu czy warunków pogodowych na danym terenie. Wykorzystywany jest w planowaniu taktyki i strategii wojennej, zarówno w trakcie prowadzenia wojny, jak i w czasie pokoju.
Niekiedy pojęcie to stosuje się wyłącznie do informacji wywiadowczych, dotyczących sił lądowych i odróżnia od danych wywiadu marynarki wojennej, czasem również wywiadu sił powietrznych.
W wielu krajach wywiadem wojskowym zajmuje się (obecnie np. w USA w Chinach lub w Irlandii, dawniej np. we Francji lub w Polsce) drugi zarząd (Zarząd II SG WP, P2 SG WP obecnie analizuje dane wywiadowcze i jest centralnym organem zarządzającym rozpoznaniem SZ RP), wydział drugi sztabu generalnego sił zbrojnych (w USA i Irlandii znany jako G2Wydziały sztabu generalnego, z którego każdy ma własny zakres kompetencji, oznacza się (głównie w państwach należących do NATO) literą G (dla sztabu sił lądowych), N (dla sztabu marynarki wojennej), A (dla sztabu sił powietrznych), J (dla połączonego sztabu sił zbrojnych) z liczbami porządkowymi. Zwyczaj ten wprowadziła w latach osiemdziesiątych XIX wieku armia francuska, oznaczając w ten sposób biura sztabowe o wyspecjalizowanych zadaniach. Do obowiązków biura drugiego należało gromadzenie informacji o siłach nieprzyjaciela.).
W Polsce wywiadem wojskowym zajmuje się Służba Wywiadu Wojskowego, wcześniej Wojskowe Służby Informacyjne.
Cykl wywiadowczy Cykl obejmujący wszystkie fazy działalności wywiadu (tzw. cykl wywiadowczy) dzieli się na pięć etapów: 1. Planowanie – określenie tematu operacji wywiadowczych, sposobów zdobywania informacji oraz kontrola efektywności działania jednostek odpowiedzialnych za gromadzenie danych. 2. Gromadzenie – zdobywanie informacji i przekazywanie ich do dalszej obróbki. 3. Przetwarzanie – porządkowanie i ujednolicanie uzyskanych informacji (np. tłumaczenie tekstów obcojęzycznych lub ujednolicanie formatu danych komputerowych). 4. Wytwarzanie – analiza, ocena i interpretacja informacji w celu przetworzenia ich w gotowe dane wywiadu. 5. Przekazywanie – dystrybucja danych wywiadowczych między odbiorców.
Wybrane agencje wywiadu wojskowego Defense Intelligence Agency – Agencja Wywiadu Obronnego (USA) United States Army Military Intelligence – Wywiad Wojskowy Armii Stanów Zjednoczonych US Navy Intelligence – Wywiad Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych Air Force Intelligence, Surveillance and Reconnaissance Agency – Agencja Wywiadu, Nadzoru i Rozpoznania Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych Coast Guard Intelligence – Wywiad Straży Wybrzeża Stanów Zjednoczonych Defence Intelligence Staff – Sztab Wywiadu Obronnego (Wielka Brytania) Defence Intelligence Organisation – Organizacja Wywiadu Obronnego (Australia) Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenie – Główny Zarząd Wywiadu (Rosja, dawniej ZSRR) Służba Wywiadu Wojskowego (Polska) Direction du Renseignement Militaire – Dyrekcja Wywiadu Wojskowego (Francja) Forsvarets Efterretningstjeneste – Służba Wywiadu Obronnego (Dania) Militära underrättelse- och säkerhetstjänsten – Wojskowa Służba Wywiadu i Bezpieczeństwa (Szwecja) G2 – Oddział II Sztabu Generalnego Irlandzkich Sił Obronnych Vojenské zpravodajství – Wywiad Wojskowy Czech Agaf ha-Modi’in (Aman) – Skrzydło Wywiadowcze Sztabu Generalnego Armii Obrony Izraela (Izrael) Qingbaobu – Wydział II Sztabu Generalnego Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (Chiny)
W przeszłości: Oddział II Sztabu Generalnego WP (II Rzeczpospolita Polska) Samodzielny Referat Informacyjny Oddział II Sztabu Generalnego WP (RP 1944-1952) Zarząd II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (PRL) Agenturalny Wywiad Operacyjny Zarząd Wywiadu WSI – (Polska) Office of Naval Intelligence – Biuro Wywiadu Marynarki Wojennej (USA) Directorate of Military Intelligence – Zarząd Wywiadu Wojskowego (Wielka Brytania) Deuxième Bureau de l’État-major général – Biuro II Sztabu Generalnego (Francja) Verwaltung Aufklärung – Zarząd Rozpoznawczy, Narodowej Armii Ludowej (Niemiecka Republika Demokratyczna) Abwehra – Obrona (III Rzesza) Abteilung Fremde Heere – Oddział Obcych Armii (III Rzesza) Abteilung III b – Oddział III b Sztabu Generalnego Cesarskiej Armii Niemieckiej (Cesarstwo Niemieckie) Marinenachrichtendienst – Wywiad Cesarskiej Marynarki Wojennej (Cesarstwo Niemieckie) Evidenzbüro – Biuro Ewidencyjne (Monarchia Austro-Węgier) Hauptkundschaftstelle – Główny Ośrodek Wywiadowczy Servizio Informazioni Militare – Służba Wywiadu Wojskowego (Faszystowskie Włochy) Servizio per le Informazioni e la Sicurezza Militare – Służba Wywiadu i Bezpieczeństwa Wojskowego (Włochy) Druhé oddělení hlavního štábu – Oddział II Sztabu Głównego Armii Czechosłowackiej (Czechosłowacja)
Zobacz też wywiad kontrwywiad kryptologia szpiegostwo rozpoznanie rekonesans dezinformacja tajemnica wojskowa wojna elektroniczna
Przypisy
Bibliografia Polmar N., Allen T.B., Księga szpiegów. Encyklopedia, Wydawnictwo Magnum, Warszawa 2000.
Linki zewnętrzne
Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP : studia i materiały z działalności Oddziału II SG WP, t. 1-9, red. Tadeusz Dubicki, Łomianki: Wydawnictwo LTW 2010-2018. Kontrwywiad II RP (1914), 1918-1945, (1948), t. 1-4, Warszawa - Emów: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Centralny Ośrodek Szkolenia im. gen. dyw. Stefana Roweckiego "Grota" 2013-2017 (zbiór artykułów dotyczących także wywiadu wojskowego).
*1