Lepilemurowate (Lepilemuridae) – monotypowa rodzina niewielkich ssaków z podrzędu lemurowych (Strepsirrhini) w rzędzie naczelnych (Primates) prowadzących wyłącznie nocny tryb życia.

Budowa thumb|left|Poszerzenia palców pomagają lepilemurom we wspinaczce po gałęziach. Lepilemur białostopy Lepilemurowate mają średnią wielkość. Długość ciała (bez ogona) 18–33,7 cm, długość ogona 22–30 cm. Masa ciała 550–1100 g.

Skórę tych zwierząt porasta gęsta, krótka, wełnista sierść. Obejmuje ona także ich twarze.

Ciało mają smukłe.

Stożkowata głowa ma krótką, zaostrzoną twarz o niewielkich oczach umożliwiających widzenie obuoczne i wydatnych, zaokrąglonych, błoniastych uszach, niekiedy mięsistych. Występuje mokre rynarium. Jama gębowa kryje 32 z zęby, mniej niż u innych lemurów, jako że osobniki młodociane tracą górne siekacze. Dolne siekacze i kły tworzą charakterystyczny dla lemurokształtnych grzebień zębowy (toothcomb), sterczący ku przodowi. Trzonowce mają koronę o czterech głównych guzkach. Położony mezjalnie protoconid łączy z bardziej dystalnym metaconidem poprzeczny, przekątny grzebień, grzebień biegnący w dół po stronie mezjalnej mogący łączyć się z mezjo-policzkowym wzniesieniem cingulidu, co w efekcie tworzy mesiostylid. Autorzy wspominają także cingulid policzkowy i silnie wyrażony poprzeczny cristid, dyskutują też możliwą obecność piątego guzka zwłaszcza w obrębie trzeciego dolnego trzonowca, niektórzy wskazują na nieobecność entoconidu z obecnością raczej metastylidu.

Na klatce piersiowej samicy leżą dwa gruczoły mlekowe. Układ pokarmowy lepilemurów zawiera powiększone jelito ślepe, działające jako komora fermentacyjna. Bytują w nim mikroorganizmy trawiące liście spożywane przez naczelnego. Uwalniają one ze ścian komórkowych lotne kwasy tłuszczowe.

Ramiona ustępują długością przedramionom. Występuje pseudochwytny kciuk. Kończyny tylne są ługiem istotnie dłuższe od przednich. Kończą się nieco wydłużonymi stopami o pięciu palcach, z których najdłuższy są czwarty i piąty. Palce wszystkich kończyn mają poszerzenia zwiększające chwytność na drzewach. Poza paluchem o dużym płaskim paznokciu kolejne paznokcie są kilowate. Przeciwstawny kciuk i paluch pozwalają tym zwierzętom obejmować gałęzie, na których się poruszaja.

Systematyka thumb|left|Lepilemur płowy Lepilemurowate należą do lemurokształtnych. Zazwyczaj uważa się je za monotypową rodzinę, aczkolwiek nie zawsze tak było. C.P. Groves w 2001 w swojej rewizji taksonomii naczelnych umieścił je w rodzinie Megaladapidae, rodziny obejmującej wymarły rodzaj Megaladapis o trybie życie przypominającym koalę, ale o wielkich rozmiarach. Kolejni autorzy podważyli jednak ten pogląd, wskazując na znacznie dalsze pokrewieństwo Lepilemur i Megaladapis, niż by to widział Groves, co potwierdziły też badania genetyczne. W 2005 sam Groves zrezygnował ze swojej propozycji, zachowując odrębność Lepilemuridae.

Natomiast pozycja rodziny na drzewie rodowym Lemuriformes nie została jednoznacznie określona. Grupa ta zawiera jeszcze dwie współczesne rodziny lemurowatych i indrisowatych. Trudno powiedzieć, której z tych rodzin bliższe są lepilemurowate. Pewne cechy szkieletu pozaczaszkowego łączą je z indrisowatymi i mogą świadczyć o pokrewieństwie, ale też o konwergencji. Nie można także wykluczyć bazalnej pozycji lepilemurowatych w lemurokształtnych, obok kladu tworzonego przez indrisowate z lemurowatymi. Istnieje też pogląd, wedle którego lepilemurowate tworzą klad z lemurkowatymi, poparty pewnymi badania molekularnymi:

Rodzaj Lepilemur zdefiniował w 1851 roku francuski zoolog Isidore Geoffroy Saint-Hilaire w publikacji własnego autorstwa poświęconej spisowi katalogowymi kolekcji ssaków, ptaków i pokrewnych kolekcji ze zbiorów Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) lepilemur łasicowaty (L. mustelinus).

Etymologia Lepilemur (Lepidilemur, Lepidolemur): ‘czarujący, elegancki’, od lepos, leporis ‘czar, urok’; rodzaj Lemur (lemur). Galeocebus: galeē lub γαλή galē ‘łasica’; κήβος kēbos ‘długoogoniasta małpa’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Lepilemur mustelinus . Mixocebus: gr. μιξο- mixo- „mieszany”, od μιξις mixis „mieszanie, zmieszanie”; κήβος kēbos „długoogoniasta małpa”. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Mixocebus caniceps (= Lepilemur mustelinus ).

Zwyczajowa nazwa angielska sportive lumurs (lemury figlarne) odnosi się do charakterystycznego występowania występującego w razie zagrożenia, kiedy to lepilemur stoi na tylnych łapach i próbuje uderzać przednimi.

Podział systematyczny thumb|left|Lepilemur zwinny w rezerwacie Lokobe na Nosy Be Do lepilemurowatych zaliczany jest jeden rodzaj lepilemur (Lepilemur), kreowany przez Geoffroya Saint-Hilairego. Przez długi czas wyróżniano w jego obrębie tylko nieliczne gatunku. Jako pierwszy, a więc i typ nomenklatoryczny, wspomniany Saint-Hilaire opisał gatunek Lepilemur mustelinus (lepilemur łasicowaty), opisany z Tamatave. Zaliczano doń lepilemurowate wschodniego Madagaskaru. Natomiast Lepilemridae z zachodu zaliczano do gatunku Lepilemur ruficaudatus, czyli lepilemur rudoogonowy, w którym zaczęto wyróżniać 2 podgatunki, prócz nominatywnego jeszcze L. r. leucopus, obecnie lepilemur białostopy. W 1960 w obrębie lepilemura łasicowatego wyróżniono 5 podgatunków. W 1977 praca Pettera i innych podniosła je wszystkie do rangi osobnych gatunków. Prócz wyżej wymienionych chodzi o lepilemura drobnozębnego i czarnopręgiego. Wyróżniono także lepilemura północnego L. septemptrionalis w czterech podgatunkach.

Nie wszyscy autorzy szli za tym trendem. I. Tattersall w 1982 wyróżnił pojedynczy gatunek lepilemura, wskazując w jego obrębie 6 podgatunków, jednak później wycofał się ze swego poglądu, przyznając rację innym autorom, wyróżniającą 7 gatunków. Taki podział utrzymywał się w ostatniej dekadzie XX wieku. Popierały go też ówczesne badania genetyczne.

Nowy wiek przyniósł nowe badania. W 2001 badania cytogenetyczne lepilemura północnego zidentyfikowały 2 odrębne kariotypy. Mimo że niektórzy autorzy upierali się przy rozpoznawaniu odrębnych podgatunków, w ten sposób wyodrębniono jako odrębny gatuneklepilemura dziuplowego, również zasobnego w 2 podgatunki nie krzyżujące się ze sobą. Tyle samo liczył okrojony lepilemur północny. W kolejnych latach dalsze badania wskazywały istnienie kolejnych gatunków. W 2005 ukazała się publikacja Grovesa, a rok później Mittermeiera i innych, w których opisano w sumie 8 gatunków. W tym samym roku Louis Jr. opublikował pracę, w której kreował niespotykaną liczbę 11 gatunków, jak lepilemur brązowy, lepilemur samotny, lepilemur wschodni, lepilemur zręczny, lepilemur dżunglowy, lepilemur większy, lepilemur średni, lepilemur mały, lepilemur rudawy, lepilemur zwinny i lepilemur obrączkowany. Jeszcze 3 gatunki kreowali Andriaholinirina et al., opisując lepilemura zachodniego, lepilemura zmiennego i lepilemura rdzawobarkowego, natomiast Rabavirola ze współpracownikami nazwali jeszcze jeden gatunek od nazwiska Mittermeiera, po polsku zwany lepilemurem skrytym (w świetle analiz z 2021 roku takson ten okazał się być młodszym synonimem L. dorsalis). Kolejne opisy poczyniono w 2007, lepilemur szarobrązowy i lepilemur szarawy, oraz w następnym roku, lepilemur pustelniczy, i w jeszcze kolejnym, lepilemur nakrapiany. Kolejne badania są w toku i może istnieć jeszcze więcej gatunków.

Obecnie wyróżnia się następujące gatunki: