Mszaniec (, Mszanec) – wieś w rejonie samborskim (do 2020 roku w rejonie starosamborskim) obwodu lwowskiego Ukrainy. Wieś liczy około 255 mieszkańców. Leży nad rzeką Mszanka. Jest częścią społeczności wiejskiej Strilkivska.

Pierwsza zachowana pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1446 roku.

Jest to najlepiej zbadana wieś pod względem historycznym i etnograficznym nie tylko na Ukrainie, ale także w całej Europie Środkowo-Wschodniej, głównie za sprawą działalności ks. Mychajła Zubryckiego, który pełnił tu funkcję pastora w latach 1883-1914 i łączył posługę proboszcza wiejskiego i osoby publicznej z rozległą pracą naukową dotyczącą historii, kultury i życia wsi oraz okolic, angażując w te badania Iwana Franko, Wołodymyra Hnatiuka, Hilariona Svientsitskyi, Khvedora Vovka, którzy odwiedzili Mszaniec w celu przeprowadzenia badań terenowych. O Mszańcu wspominali także historycy Mychajło Hruszewski i Bohdan Barwiński.

Obecnie (2022 r.) populacja wynosi de facto 170 osób (de jure 256 dorosłych).

Geografia Wieś położona w masywie Beskidów Górnodniestrzańskich (Karpaty), położona pod górą Magura-Limniańska. Położone jest wśród dużych lasów. Ksiądz Mychajło Zubrycki wspomniał, że „wciąż znajdują w ziemi gałęzie i szorstkie kłody”Зубрицький, Михайло (1906—1907). Село Мшанець Старосамбірського повіту (матеріали до історії гальцького села). Львів: ЗНТШ. с. Томи: 70, 71, 79..

Sąsiednie wsie to Halówka, Ploske i Grozyova.

W pobliżu wsi znajduje się Narodowy Park Przyrodniczy Beskidów Królewskich i Regionalny Park Krajobrazowy Beskidów Górnodniestrskich.

Historia Ruś Kijowska i Księstwo Galicyjsko-Wołyńskie O istnieniu osady rosyjskiej w mieście Magura (sama wieś położona pod górą) wiadomo już w XI-XIII wieku.

Dane dotyczące okresu starożytnego mogły nie zostać zachowane ze względu na politykę okupacyjną państw będących właścicielami tych ziem od czasu upadku Rusi Kijowskiej i Księstwa Galicyjsko-Wołyńskiego. Ta część historii wymaga jeszcze dokładnych badań, ponieważ jest prawdopodobne, że jest znacznie starsza, niż oficjalnie wiadomo.

Niektórzy eksperci są przekonani, że starożytni ludzie pojawili się na terytorium Karpat i Karpat w epoce mezolitu (IX-IV tysiąclecia pne)Курій Василь, Лопушанський Роман. Найрідніша в світі Лопушанка-Хомина / В. Курій, Р. Лопушанський. – Львів: Видавництво "Растр-7", 2019. – 548 с., 16 с. іл. ISBN 978-617-7726-49-3. С. 17.

Wołodymyr Kobilnyk, współzałożyciel towarzystwa „Bojkowszczyzna”, badający historię osadnictwa w Karpatach, doszedł do następującego wniosku: w czasach książęcych przez Stary Sambor i Turku biegł starożytny szlak handlowy – Droga Ruska, a górzysta część Bojkowszczyny była już „gęsto zaludniona od VI-XIII w., a w XIV w. życie to raczej zanikło niż rozwinęło się”Комарницький В. Комарники – село на Руському путі / В. Комарницький. – Л.: ТзОВ "Камула", 2007. – С. 13-14 w wyniku najazdu mongolsko-tatarskiego. Karpacka wyprawa architektoniczno-archeologiczna Instytutu Nauk Społecznych Akademii Nauk Ukrainy pod przewodnictwem M. Rozhaka w latach 1978-1988 potwierdziła, że na długo przed pojawieniem się Polaków w górach, życie tu tętniło.

W ramach państwa polskiego (XVI w. – 1772) Obecnie zachowało się więcej informacji z czasów, gdy ziemie te wchodziły w skład państwa polskiego (wchodziły w skład tzw. „królestwa” czyli dóbr królewskich): "Wieś prawa wołoskiego, położona była w drugiej połowie XV wieku w ziemi przemyskiej województwa ruskiego"Grzegorz Jawor, Osady prawa wołoskiego i ich mieszkańcy na Rusi Czerwonej w późnym średniowieczu, Lublin 2000, s. 212, 223.. Pierwsza zachowana pisemna wzmianka o wsi Mszaniec pochodzi sto lat wcześniej – w 1446 r.Грушевський, Михайло (2005). Твори у 50 томах. Том 7. Львів: Світ. с. 600.

O. Zubrycki wspomina, że nie udało mu się odnaleźć dokumentów lokacyjnych wsi (zebrał i opisał dokumenty mieszkańców wsi z lat 1649-1872). Ale: „W najstarszym z opublikowanych opisów – lustracji z 1564 r. (M. Hruszewski, Źródła do dziejów Ukrainy-Rusi I, s. 231) Mszaniec pojawia się już jako stara osada prawicy wołoskiej, na 20 starożytnych ziemiach, do których później dodano trzy, z wyjątkiem dziedzińców Sołckiego i kościoła”Зубрицький, Михайло (1906—1907). Село Мшанець Старосамбірського повіту (матеріали до історії гальцького села). Львів: ЗНТШ. с. Томи: 70, 71, 79..

Mychajło Hruszewski w „Kartach z dziejów ukraińsko-rosyjskiego duchowieństwa wiejskiego” opisuje akt z 15 października 1546 r. „Kor[olewa] Bona przyznaje Iwanowi parafię we wsi Mszantsi z banknotem 10 hrywien”.

Osadników przyciągało tzw. „prawo pasterskie” (lub „prawo pasterskie”), które dawało chłopom swobodne korzystanie z ziemi i pastwisk, pod władzą starszych publicznych (zwanych najpierw „książętami”, a następnie wójtami i saltisami), którzy płacili podatki do kasy królewskiej, wysyłali ludzi do wojska i mieli własny dwór. „Każdy przywilej lokacyjny wsi stawiał warunki. Sołtysi byli klasą pośrednią między szlachtą a chłopami”Зубрицький, Михайло (1895). Село Кіндратів (Турецького пов.). Львів: Житє і слово.. Niektórzy historycy rumuńscy kojarzą prawo wołoskie z rumuńskim etnosem, jednak oczywiste jest, że byli to chrześcijanie wschodni i ich potomkowie w XIX wieku. były całkowicie ruskojęzyczne.

Frank Sysyn przytacza dane statystyczne z 1890 r. dotyczące mieszkańców powiatów starosambirskiego i turkowskiego, które posiadały najwyższy odsetek grekokatolików spośród wszystkich powiatów galicyjskich. W okręgu starosambirskim było 38 764 rodzimych użytkowników języka ukraińskiego (77,84% ogółu ludności), a w okręgu turkowskim 55 507 (88,83%)Михайло Зубрицький. Зібрані твори і матеріали: У 3 т. (українська) 3. Львів: Літопис. ISBN 978-966-8853-85-2.. Etnograficznie ludność tych obszarów należy do „Bojkowie”.

"Co prawda rząd polski, zakładając wsie górskie na prawie wołoskim, nie rozróżniał wojewódzkiego od solnego (advocatia vel sultetia), jednak w Mszance była różnica, dlatego ich świadectwa prezentowane są osobno. Na województwie byli szlachcice Steckowycz, Guzelowicz i Petrychkowycz, a na soltistwę polski Jankowski, który wszedł, a Wołoszczak, Dorosz, Butrym i Ditzman byli"Зубрицький, Михайло (1906—1907). Село Мшанець Старосамбірського повіту (матеріали до історії галицького села). Львів: ЗНТШ. с. Томи: 70, 71, 79..

Z biegiem czasu Wiytowie i Sołtyowie zostali z prawnego punktu widzenia zasymilowani z polską szlachtą. Ziemie przyznane na ich utrzymanie Korona rozdawała różnym panom, którzy wprowadzili tu nieznane dotychczas panowanie. Tereny te jednak nigdy nie znały wielkich potentatów ani dużej własności gruntów, co zasadniczo odróżnia ten region od Podola. Tutaj, w przeciwieństwie do reszty Galicji, Polaków prawie nie było, a tutejsza drobna szlachta prawie nie została dotknięta kolonizacją, a bezwzględna większość mieszkańców posługiwała się gwarą bojkowską języka ukraińskiego i należała do Kościoła greckokatolickiego.

W czasach Rzeczypospolitej Obojga Narodów Mszaniec należał do państwa lipieckiego w gospodarce ziemi sambirskiej przemyskiej.

W inwentarzu z 1760 r. wspomina się, że gmina skarżyła się na Jmp. Piórkowskiego, wasala województwa, który zmusza ich do nietypowych prac, bije, wybiera niewłaściwych karbowników, obranych zas przez Jm. Pana Krajnika zrzuca, z pustych gleb (pol) wymaga sypkiego owsa. Ta sama społeczność skarżyła się, że J. Kr. M. przywłaszczał sobie grunty w innych wsiach, m.in. w Płosku, Bystromiu, Halówce, Grozowej. Administracja musi interweniowaćБібліотека Оссолінських: rkp. № 1632, str. 209.

Pod rządami Habsburgów (1772-1914) Po przystąpieniu regionu do monarchii Habsburgów w 1772 r. zanikła praktyka wydawania tutejszych gruntów na własność, a wieś wraz z innymi przeszła pod kontrolę administracyjną Izby (państwowy zarząd majątkami królewskimi).

W 1782 roku Stetskiewiczowie (jedna z trzech gałęzi książęcego rodu Mszaniec Wojtów noszących herb „Sas”; pozostałe dwie – Guzylovych i Petrachkovich; rodziny te rozdzielone pod koniec XVI w.) potwierdziły swoją szlachectwo w sądzie w Przemyślu Grodnie. Są hodowane w Steck Medved (1599-1608).

Według danych mapy „Galizien und Lodomerien (1779–1783) – Pierwszy Przegląd Wojskowy” w Mszance znajdowały się wówczas co najmniej 3 młyny.

Drugą istotną zmianą w pierwszych latach panowania austriackiego było wprowadzenie poboru (poboru), który później odegrał ważną (daleko pozytywną) rolę w rozwoju społeczności wiejskich. Najwięcej o tym pisał ojciec. Mychajło Zubryckiego w artykule „Przyczyny historii poboru w Galicji od końca XVIII do połowy XIX wieku”.

Jednocześnie polityka kolonizacyjna cesarza Józefa II doprowadziła do znaczących zmian demograficznych. Ważnym czynnikiem było tutaj utworzenie kolonii niemieckiej w Bandrovie koło Mszańca, gdzie osiedlali się luteranie z terenów przylegających do Renu. Wspomina o nich i opisuje sposób budowania domów, uprawy roli itp. Iwana Franko w artykule „Wyprawa etnograficzna do Bojkowszczyzny”.

Generalnie jednak Galicja była najbardziej zacofanym regionem Austro-Węgier, a górskie wioski karpackie były biedne.

Główne zasadnicze zmiany nastąpiły pod koniec XIX wieku. Dotyczą one życia codziennego i sposobu zarabiania, a tym bardziej światopoglądu ludzi. Można je uznać za kryzys starej kultury i początek modernizacji.

Z punktu widzenia modernizacji gospodarczej Mszaniec i okoliczne wsie wprowadzane są do światowego systemu kapitalistycznego dwojako: poprzez eksploatację lokalnych zasobów naturalnych (lasy, a następnie ropa naftowa – produkty rolne miały niewielkie znaczenie dla gospodarki) oraz włączenie lokalnej ludności w światowy przemysłowy rynek pracy. Około 1900 r. rozpoczęła się masowa emigracja zarobkowa do USA, Kanady, a następnie Francji (głównie dzięki działalności oświatowej o. Mychajło Zubryckiego, który wykładał chłopom geografię i gospodarkę innych krajów, uzyskał globus do czytania Proświty) pokój, który założył). Duży dwukierunkowy przepływ ludności, zwłaszcza młodzieży, trwał do 1939 roku.

Mniej więcej w tym samym czasie modernizacja światopoglądu – penetracja nowych idei, a w szczególności nowoczesnej tożsamości narodowej – przybiera na sile. Pierwszym budowniczym regionu był Wasyl Sygin, chłop grozowski, barwna postać, popularnie zwana „Mnichem Syginem”. Gdzieś w latach 70. XIX w. odwiedził Poczajewa i wrócił ze stosem ksiąg w języku cerkiewno-słowiańskim i rosyjskim oraz rangą duchową, której oficjalne władze nie uznawały, gdyż Imperium Rosyjskie uznawano za państwo wrogie.

Sygin jako pierwszy zaczął uczyć dzieci umiejętności czytania i pisania w języku cerkiewno-słowiańskim, gdyż do tej pory ludność była niepiśmienna.

System podatkowy Rząd nie znał poszczególnych osób, ale nałożył podatek na wszystkie 18 łanów i już we wsi podzielono, kto ma płacić i ile. Podatek pobierali wybrani przez lud celnicy i robili to w oryginalny sposób: za pomocą kija wyrzeźbionego w cztery twarze. Po jednej stronie była wyryta liczba prętów polnych, które posiadał każdy gospodarz, zaczynając od drugiego końca, od Lan. Jeśli ktoś oprócz prętów polnych miał łokcie, wybito je z przeciwnej strony w stosunku do prętów. Gdy gospodarz przyniósł podatek lub poszedł do swojej chaty, celnik spojrzał na laskę, ile prętów polnych miał gospodarz, i na tej podstawie obliczył wysokość podatku.

Tradycyjnie salti byli zobowiązani do płacenia specjalnego podatku na rzecz łacińskiego księdza w Samborze – meshne.

System sądów wspólnotowych