Stanisław Frączysty, ps. „Sokół” (ur. 5 lutego 1917 w Chochołowie, zm. 7 lutego 2009 tamżeRzeczpospolita – Zmarł legendarny tatrzański kurier AK [dostęp: 30 grudnia 2009].) – polski góral, uczestnik ruchu oporu w czasie II wojny światowej, legendarny kurier tatrzański na szlaku Chochołów-Budapeszt, żołnierz AK, więzień niemieckich zakładów karnych oraz obozów w Auschwitz i Buchenwaldzie.
Życiorys Do 1939 był rolnikiem, pomagał rodzicom w chochołowskim gospodarstwie. Uprawiał także lekką atletykę i narciarstwoAlfons Filar, Opowieści tatrzańskich kurierów, KiW, Warszawa, 1973, s. 248.
Już w lipcu 1939, przed wybuchem II wojny światowej, wstąpił do liczącej 20 osób dywersyjnej grupy, jaką na terenie Chochołowa stworzył Sztab Główny Wojska Polskiego. W latach 1940–1942 Frączysty był kurierem na szlaku Chochołów – Budapeszt.
Na tej trasie przemycał pieniądze, zaszyfrowaną pocztę, broń i oczywiście ludzi. Jednym z nich był Jan Mazurkiewicz, pseudonim "Radosław" – późniejszy dowódca Kedywu AK i dowódca zgrupowania w Powstaniu Warszawskim.
W październiku 1941 przeprowadził z Budapesztu do Warszawy przez Orawę i Chochołów marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego oraz Bazylego Rogowskiego.
Aresztowany przez Niemców 22 lutego 1942. Przebywał najpierw w gestapowskiej katowni Palace w Zakopanem, a później na Montelupich w Krakowie. 26 marca wywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 27235. Pracował niewolniczo m.in. przy budowie zakładów Buna-Werke i linii kolejowej w pobliżu Auschwitz.
Pod koniec 1944 z grupą kilkuset więźniów trafił do KL Buchenwald. Wyzwolenia doczekał w kwietniu 1945 roku. Po kilkumiesięcznym pobycie w amerykańskiej strefie okupacyjnej wrócił do Polski.
W 1949 roku bezpieka aresztowała go za współpracę z obcym wywiadem. Po kilku tygodniach więzienia został zwolniony. Był rolnikiem w rodzinnym Chochołowie.
Był wieloletnim działaczem Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Rodzin Oświęcimskich. Był też przez wiele lat sołtysem w rodzinnym Chochołowie i prezesem tamtejszej OSP.
28 maja 2006 roku Stanisław Frączysty był wśród 32 byłych więźniów, którzy spotkali się pod Ścianą Śmierci w byłym obozie Auschwitz I z papieżem Benedyktem XVI.
Stanisław Frączysty zmarł w swoim domu w Chochołowie 7 lutego 2009.
Odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2000) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych Krzyż Partyzancki Krzyż Oświęcimski Krzyż Armii Krajowej Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Złote Odznaczenie im. Janka Krasickiego
Przypisy
Linki zewnętrzne
Ten, co się grenzschutzom nie dawał – artykuł o Stanisławie Frączystym
Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oświęcimskim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni odznaczeniem im. Janka Krasickiego Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Więźniowie Palace Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Więźniowie więzienia Gestapo na Montelupich w Krakowie Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 2009