Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości (TOnZP) – stowarzyszenie stawiające sobie za cel ochronę zabytków i polskiego dziedzictwa kultury działające w latach 1906–1944.
Opis TOnZP zostało założone 26 czerwca 1906 w Warszawie. Jako pierwsze podjęło próbę wypracowania procedur względem ochrony dziedzictwa architektury w Królestwie Polskim.
Towarzystwo prowadziło szeroką działalność popularyzatorską oraz podejmowało inicjatywy ochrony zabytków kultury narodowej. Systematycznie prowadziło także prace inwentaryzatorskie – gromadziło szkice, rysunki, opracowania pomiarowe i fotografie zabytków. W jego ramach działała także Komisja Starej Warszawy, kierowana przez Aleksandra Kraushara, która zajmowała się ewidencją stołecznych obiektów zabytkowych i organizowała ruch społeczny działający na rzecz ich ratowaniaMagdalena Wróblewska, Znaczenie tradycji dokumentu topograficznego w środowisku fotografów warszawskich, [w:] Kultura artystyczna Warszawy XVII-XXI w., red. Z. Michalczyk, A. Pieńkos, M. Wardzyński, Warszawa 2010, s. 401. ISBN 978-83-7543-175-9. Dorobek Towarzystwa liczący 18 000 negatywów przekazany został do zbiorów Instytutu Sztuki Polskiej Akademii NaukEwa Manikowska, Piotr Jamski, Na szkle zapamiętane. Fotografie z kolekcji Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości 1906-2006, Warszawa 2006. ISBN 978-83-89101-65-5.
W ramach działalności TOnZP odrestaurowano kilkaset obiektów zabytkowych a skatalogowano kilkaset tysięcy. W czasie I wojny światowej powstała sieć kół TOnZP na terenie Rosji. Szczególnie aktywne były oddziały w Piotrogrodzie, Moskwie i Kijowie. Dzięki działaczom TOnZP uratowano znaczną liczbę polskich zabytków kultury wywiezionych w głąb Imperium Rosyjskiego lub pozostałych w polskich dworach na Kresach Wschodnich.
Przed wybuchem II wojny światowej (1939) bibliotekę TOnZP zdeponowano w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
Tradycję TOnZP przejęło powstałe w 1974 Towarzystwo Opieki nad Zabytkami.
Przypisy
Bibliografia M. Patelski, M. Sawicki, Zarys działalności Polskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości na Rusi w Kijowie w latach 1917-1918, w: Trudne sąsiedztwo. Studia z dziejów stosunków polsko-rosyjsko-ukraińskich w XVI-XX wieku, pod red. Andrzeja Szczepaniaka, Wydawnictwo Adam Marszałek: Toruń 2007, s. 310–327. E. Manikowska i P. Jamski (red.), Polskie dziedzictwo kulturowe u progu niepodległości: wokół Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, MKiDN – IS PAN: Warszawa 2010.
Kategoria:Polskie towarzystwa edukacyjne Kategoria:Konserwacja i ochrona zabytków w Polsce