Jarosław Kozakiewicz (ur. 1961 w Białymstoku) – polski twórca multidyscyplinarny: artysta wizualny, rzeźbiarz, autor projektów architektonicznych; profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Życiorys Ukończył studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie w 1985 roku. Przez kolejne trzy lata kształcił się w w Nowym Jorku. W 1997 roku otrzymał stopień doktora, a 2013 roku tytuł profesora na warszawskiej ASP, gdzie prowadzi Interdyscyplinarną Pracownię Projektową na Wydziale Wzornictwa.
Laureat wielu krajowych i zagranicznych konkursów. W 2003 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie na zagospodarowanie terenów pokopalnianych w Boxbergu na Pojezierzu Łużyckim. W ramach Projektu Mars powstała wielohektarowa rzeźba ziemna w kształcie ludzkiego ucha. alt=|mały|Jarosław Kozakiewicz, „Mars Project”, earth sculpture, 18×360×250 m, 2003–2007, Boxberg, Germany, photo LMBV-Radke W 2005 roku jego projekt Most Duchów zwyciężył w międzynarodowym konkursie na Park Pojednania Narodów w okolicy Muzeum w Auschwitz-Birkenau.
W 2006 roku reprezentował Polskę na X Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji, gdzie pokazał swój utopijny projekt Transfer.
Na X Triennale Kleinplastick w Fellbach w 2007 roku otrzymał nagrodę publiczności. W tym samym roku zdobył też specjalne wyróżnienie w konkursie na projekt budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Został odznaczony przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w 2015 roku.
Jego projekty były wystawiane w wielu prestiżowych galeriach i muzeach, takich jak: Centre for Fine Arts BOZAR w Brukseli, Martin Gropius Bau w Berlinie, Istanbul Modern, La Triennale di Milano. Realizacje artysty są też stałymi elementami przestrzeni publicznej, jak np. fontanna Akwaporyna przed Centrum Nauki Kopernik czy Przejście – kładka na stawie w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku.
Jego prace znajdują się w zbiorach m.in. Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie, Muzeum Narodowym w Krakowie, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski w Warszawie, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku, Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu, Instytucie Sztuki Wyspa w Gdańsku, Galerii Arsenał w Białymstoku, Galerii Arsenał w Poznaniu, MS2 – Muzeum Sztuki w Łodzi, Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK i CAP Collection.
Mieszka i pracuje w Warszawie.
Twórczość Twórczość Kozakiewicza charakteryzuje się unikalnym połączeniem sztuki, architektury i nauki. Jego prace stanowią eksperymenty z formą przestrzenną.
W centrum jego praktyki artystycznej znajduje się ludzkie ciało. Jego projekty zawdzięczają swoją geometrię organizacji ludzkich zmysłów. Artysta eksploruje w nich związki pomiędzy człowiekiem a jego otoczeniem, między mikro- i makrokosmosem.
Często powraca do problemu degradacji środowiska naturalnego i analizuje społeczno-ekologiczne aspekty urbanistyki. Według Kozakiewicza architektura powinna być zintegrowana ze środowiskiem i odzwierciedlać złożoność relacji człowieka z naturą, zamiast odpowiadać jedynie na potrzeby użytkowe.
Kozakiewicz tworzy projekty o charakterze site-specific, podejmując dialog z historią i symboliką danego miejsca. Obok terenów zdegradowanych i wymagających rewitalizacji (obszary poprzemysłowe, wysypiska śmieci itp.), w kręgu jego zainteresowań znajdują się przestrzenie miejskie. Działa zarówno w tych zaniedbanych i zapomnianych, jak i w „miejscach zapisanych historią”, aby stworzyć nowe konteksty lub wydobyć niewidoczne warstwy znaczeniowe. alt=|mały|Jarosław Kozakiewicz, „Oxygen Towers”, 2005, architectural model, composite material, scale 1:100 W swoich projektach testuje granice architektury i stawia pytanie o jej przyszłość. Projekty Kozakiewicza to przykłady architektury konceptualnej i krytycznej. Są to często utopijne wizje architektoniczne prezentowane w formie modeli, makiet i wizualizacji. Za ich pomocą artysta diagnozuje problemy przestrzeni publicznej, a także tworzy platformę dialogu o ludzkim doświadczeniu i ekologicznym wymiarze współczesnych miast.
Jest także autorem projektów science-fiction, obejmujących krótkie filmy w konwencji mockumentary. Artysta wzoruje się na popularnonaukowych programach telewizyjnych. W swoich produkcjach manipuluje faktami w celu stworzenia fikcyjnych, utopijnych wizji rzeczywistości. Jego futurystyczne opowieści koncentrują się na, odczuwalnych już dziś, skutkach nieprzemyślanych działań człowieka. alt=|mały|Jarosław Kozakiewicz, „Un-divided II”, 2022-2023, photo Jakub Płoszaj/National Museum in Warsaw Już od lat dziewięćdziesiątych uwaga Kozakiewicza koncentruje się wokół możliwości wykorzystania nowych technologii oraz osiągnięć nauk biologicznych, równocześnie podejmując koncepcje najnowszej myśli humanistycznej, zagadnienia z kręgu ekokrytyki, transhumanizmu, posthumanizmu. Artystę interesują kwestie odpowiedzialności człowieka za przyrodę, szczęścia istot ludzkich i nie-ludzkich, a także problem transformacji i hybrydyzacji ciała. Najnowsze prace artysty zespalają ze sobą biomorficzne formy z geometrycznymi modułami, stanowiącymi metaforę kultury wytwarzanej przez człowieka. Te hybrydyczne obiekty stają się metaforą, za pomocą której artysta ukazuje wspólnotę ludzi i nie-ludzkich Innych.
Kozakiewicz jest uważany za jednego z wizjonerów polskiej sztuki współczesnej. Jego podejście do projektowania wyznacza nową perspektywę w architekturze – organiczną, zorientowaną na zrównoważony rozwój i respektującą skomplikowane relacje człowieka z przyrodą. Prace Kozakiewicza stanowią inspirację dla kolejnych pokoleń artystów i architektów, wskazując na potrzebę ponownego przemyślenia roli, jaką architektura i sztuka mogą odegrać w tworzeniu bardziej zrównoważonego świata.
Podstawowe koncepcje Koncepcje Kozakiewicza mają na celu krytykę antropocentryzmu w architekturze oraz redefinicję przestrzeni jako miejsca, które powinno służyć harmonijnej koegzystencji człowieka z jego otoczeniem. Wizje artysty wykraczają poza tradycyjne rozumienie architektury, łącząc jej funkcjonalność z głębszym doświadczeniem emocjonalnym i społecznym.
Geometria wnętrza Koncepcja „geometrii wnętrza” jest uważana przez krytyków za najbardziej nowatorski wkład Kozakiewicza do teorii i praktyki architektonicznej. Od lat dziewięćdziesiątych artysta kwestionuje dominującą w architekturze antropocentryczną tradycję człowieka witruwiańskiego, opartą na kanonie proporcji ludzkiego ciała. W zamian proponuje paradygmat organiczny dając wyraz przekonaniu, że człowiek jest integralnie zrośnięty z przestrzenią, w której żyje. alt=Jarosław Kozakiewicz, Enneagram, 2001, Centre of Polish Sculpture in Orońsko|mały|Jarosław Kozakiewicz, „Enneagram”, 2001, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku Jego prace tworzą przestrzenie, których struktura wyznaczana jest przez linii łączące otwory w ludzkim ciele, odpowiadające za zmysły, wydalanie i reprodukcję. Dzięki nim kontaktujemy się ze światem zewnętrznym i stajemy się częścią wielopoziomowej sieci komunikacji między bytami. Te połączenia odzwierciedlają harmonijną relację człowieka z naturą.
Geometrię wnętrza poprzedza Enneagram (2001) – przestrzenny model ciała reinterpretujący człowieka witruwiańskiego z rysunku Leonarda da Vinci. Kolejny projekt, Absentia (2002), stanowi graficzne przedstawienie metody wyprowadzania brył geometrycznych z ludzkiego ciała. Enneagram wraz z Absentią składają się na deklarację ideową artysty.
Pierwszą realizacją tej koncepcji była Wieża miłości (2004), w której struktura architektoniczna została oparta na formach powstałych z modeli ciał złączonych pocałunkiem.
Anatomia przestrzeni Stanowiąca rozwinięcie Geometrii wnętrza, koncepcja koncentrująca się na cielesnym i relacyjnym wymiarze przestrzeni. alt=|mały|Jaroslaw Kozakiewicz, „BRUG”, Triënnale Brugge, 2018 Na Anatomię przestrzeni składają się plany architektoniczne i wizualizacje Domu nieustającej projekcji (2007), Pawilonu zimowego (2008), a także „archi-rzeźby” (sformułowanie prof. Marty Leśniakowskiej). Struktury te tworzone są z trójwymiarowych modułów wywodzących się z układów punktów przyporządkowanych otworom w głowie odpowiadającym za funkcje życiowe.
„Archi-rzeźby” mogą zostać przekształcone w obiekty użytkowe, np. Wieża obserwacyjna nad Wartą (2009–2011), jednak sensem ich istnienia jest nie tyle użyteczność publiczna, co stworzenie przestrzeni doświadczenia. Konstrukcja site-specyfic z pogranicza architektury i sztuki instalacji, którą Kozakiewicz zaprojektował dla Brugii (Brug, 2018) miała na celu stworzenie warunków do pogłębienia doświadczenia przestrzeni i czasu. Zaprojektowany przez niego most nad kanałem stał się symbolicznym pomostem między architekturą przeszłości (średniowieczna zabudowa Brugii) i architekturą jutra.
Źródła inspiracji Artysta czerpie z różnych dziedzin, takich jak ekologia, genetyka, fizyka czy astronomia. Inspirują go zarówno współczesne badania naukowe, jak i starożytne koncepcje kosmologiczne.
Istotnym punktem odniesienia w jego pracach jest ludzkie ciało, postrzegane przez artystę jako model kosmosu – mikroświat, którego struktura i funkcje znajdują odzwierciedlenie w makrokosmosie wszechświata.
Architektura Kozakiewicza jest często zainspirowana budową i funkcjonowaniem organizmów żywych, jak również zjawiskami zachodzącymi w mikroświecie. Przykład stanowi nawiązująca do budowy cząsteczki węgla architektonika kompleksu rekreacyjnego zaprojektowanego w ramach planów rewitalizacji Pojezierza Łużyckiego (Park heksagonalny, 2002; Zielony obłok, 2003; Most pontonowy, 2004). Stojąca w pobliżu Centrum Nauki Kopernik, fontanna Akwaporyna (projekt: 2010, realizacja: 2015) odwzorowuje wygląd i działanie białka akwaporynowego, tworzącego kanały do transportu cząsteczek wody.
Zainteresowanie Kozakiewicza astronomią i nowymi technologiami objawia się futurystycznym rysem w jego sztuce, obecnym już w latach dziewięćdziesiątych. Pogłębiając temat relacji makrokosmosu z mikrokosmosem, artysta koncentruje się na otworach ludzkiego ciała jako miejscach przepływu między człowiekiem a otaczającą go rzeczywistością. Projekty takie jak O granicach ciał, HMUS (1997), Ucieleśniony Model Układu Słonecznego (1998) oraz Pejzaże (1998–1999) ukazują jego wizję kosmosu jako żywego organizmu, w którym organy ludzkie wiodące do wnętrza ciała są przyporządkowane planetom.
W tych utopijnych wizjach widać cechy i elementy zapowiadające późniejszą twórczość Kozakiewicza: inspiracje płynące z fantastyki naukowej, gry ze skalą, dialog z kontekstem miejsca, zacieranie granic między rzeźbą i architekturą, postrzeganie i traktowanie architektury jako nośnika idei i wartości symbolicznych.
Najważniejsze projekty O granicach ciał (1997) – praca podkreślająca ścisły związek mikro- i makrokosmosu; ołowiane odlewy dziewięciu otworów w ludzkim ciele przyporządkowanych dziewięciu planetom Układu Słonecznego. Pejzaże (1998–1999) – mapa planet Układu Słonecznego zostaje rzutowana na mapę Europy; każda z planet powiązana jest z odpowiednim otworem w ciele człowieka i przyjmuje postać makiety rzeźby ziemnej (np. przykład Wenus i Ziemia to prawe i lewe nozdrze, a Saturn to odbyt); struktury te rozmieszczone zostały na mapie kontynentu z zachowaniem rzeczywistych proporcji orbit ciał niebieskich i odległości pomiędzy nimi – został więc wykreowany zupełnie nowy krajobraz, w którym skala kosmologiczna koresponduje ze skalą ludzkiego ciała. Stwarzacz chmur (1999) – projekt nawiązujący do sporu wokół niechcianego dziedzictwa socrealizmu, którego symbolem stał się warszawski Pałac Kultury i Nauki. Wieża miłości (2004) – projekt, w którym struktura architektoniczna została oparta na formach powstałych z modeli ciał złączonych pocałunkiem.