Mykobakterioza (także mikobakterioza) – choroba wywołana przez prątki (łac. Mycobacterium), inne niż prątek gruźlicy, które są nazywane prątkami atypowymi lub niegruźliczymi (NTM non-tuberculous mycobacteria lub MOTT mycobacteria other than tuberculousis). Prątki inne niż gruźlicze (NTM) obejmują ponad 190 gatunków i podgatunków; niektóre z nich mogą wywoływać choroby u ludzi w każdym wieku, zajmując zarówno płuca, jak i narządy pozapłucne.

W Polsce stwierdza się około 200 przypadków rocznieMonika Szturmowicz, Anna Fijałkowska, Ewa Rowińska-Zakrzewska,Leila Youssef Khalil, Anna Piwek, Paweł Kuca, Lucyna Opoka,Ewa Augustynowicz-Kopeć, Zofia Zwolska, Adam Torbicki;Dwa przypadki mykobakteriozy (M. kansasii) u chorych na przewlekłe nadciśnienie płucne zakrzepowo – zatorowym.Pneumonologia i Alergologia Polska 2004/72.

Mykobakterie powszechnie występują w przyrodzie, a ich naturalnym rezerwuarem jest gleba i woda. Są saprofitami i występują w układzie oddechowym, przewodzie pokarmowym i układzie moczowym. W warunkach osłabionej odporności osobniczej, mogą się jednak stać źródłem zakażenia. Dochodzi to tego zwłaszcza w przypadkach: zakażenia HIV, przebytej gruźlicy, mukowiscydozy, POChP, alkoholizmu.

Mykobakterie dzieli się 4 grupy: prątki fotochromogenne, prątki skotochromogenne, prątki niechromogenne, prątki szybko rosnące.

Inny podział rozróżnia tylko 2 grupy: prątki wolno rosnące (do wytworzenia kolonii dochodzi w okresie 2 - 8 tygodni), prątki szybko rosnące (tworzące kolonie w 3 - 5 dni).

W patologii ludzkiej największe znaczenie ma zakażenie Mycobacterium avium complex. Innymi czynnikami zakaźnymi dla człowieka są: Mycobacterium fortuitum complex, Mycobacterium kansasii, Mycobacterium scrofulaceum, Mycobacterium gordonae, Mycobacterium xenopi, Mycobacterium abscessus, Mycobacterium marinum, Mycobacterium genavense, Mycobacterium celatum, Mycobacterium malmoense.

Objawy Prątki niegruźlicze powodują zachorowanie o przebiegu podobnym do gruźlicy. Najczęściej jest to przewlekły kaszel, gorączka lub stan podgorączkowy, osłabienie, poty. Mykobakteriozy nie przenoszą się z człowieka na człowieka, choć opisano pojedyncze przypadki możliwej transmisji Mycobacterium abscessus subspecies massiliense u chorych na mukowiscydozę i najprawdopodobniej ze zwierząt na człowieka.

Rozpoznanie Rozpoznanie mykobakteriozy opiera się na zgodności objawów klinicznych i potwierdzenia mikrobiologicznego.

Kryteria kliniczne (konieczne spełnienie wszystkich warunków):

objawy choroby płuc, guzki lub jamy na zdjęciu przeglądowym klatki piersiowej lub wieloogniskowe rozstrzenia oskrzeli z licznymi drobnymi guzkami wykluczenie innej przyczyny prezentowanych objawów

Kryteria mikrobiologiczne:

dodatni wynik posiewu przynajmniej 2 próbek plwociny lub dodatni wynik posiewu przynajmniej 1 materiału z popłuczyn oskrzelowych lub płynu z BAL lub zgodny obraz histopatologiczny materiału z biopsji płuca (zapalenie ziarniniakowe lub stwierdzenie prątków kwasoopornych (AFB)) i dodatni wynik posiewu materiału z biopsji lub zgodny obraz histopatologiczny materiału z biopsji płuca (zapalenie ziarniniakowe lub stwierdzenie prątków kwasoopornych (AFB)) i dodatni wynik posiewu przynajmniej 1 próbki plwociny lub 1 materiału z popłuczyn oskrzelowych

Leczenie W leczeniu stosuje się leki przeciwprątkowe (przeciwgruźlicze). Czas leczenia wynosi co najmniej 12 miesięcy od uzyskania ujemnego posiewu, choć w niektórych przypadkach konieczne jest 2 letni okres leczenia.

Mycobacterium avium complex W przypadkach zakażenia Mycobacterium avium complex (MAC) stosuje się następujące schematy:

postać nieciężka (np. ujemny preparat bezpośredni w kierunku obecności prątków, bez obecności jam lub nasilonych zmian zapalnych w badaniu radiologicznym klatki piersiowej, łagodne/umiarkowane objawy, bez objawów ogólnoustrojowych choroby): ryfampicyna 600 mg 3 razy w tygodniu etambutol 25 mg/kg 3 razy w tygodniu azytromycyna 500 mg 3 razy w tygodniu lub klarytromycyna 1 g w dwóch dawkach podzielonych 3 razy w tygodniu

postać ciężka (np. dodatni preparat bezpośredni w kierunku obecności prątków, obecność jam lub nasilonych zmian zapalnych w badaniu radiologicznym klatki piersiowej, nasilone objawy chorobowe): ryfampicyna 600 mg codziennie etambutol 15 mg/kg codziennie azytromycyna 250 mg codziennie lub klarytromycyna 1 g w dwóch dawkach podzielonych codziennie można rozważyć zastosowanie dożylnej amikacyny do 3 miesięcy lub amikacyny w nebulizacji (można rozważyć zastosowanie leku w nebulizacji przy konieczności długoterminowego stosowania amikacyny lub przeciwwskazań do stosowania dożylnego czy brak możliwości technicznych takiego leczenia)

MAC oporny na klarytromycynę: ryfampicyna 600 mg codziennie etambutol 15 mg/kg codziennie izoniazyd 600 mg codziennie (z pirydoksyną 10 mg) lub moksyfloksacyna 400 mg codziennie można rozważyć zastosowanie dożylnej amikacyny do 3 miesięcy lub amikacyny w nebulizacji

Mycobacterium kansasii

W przypadkach zakażenia Mycobacterium kansasii stosuje się następujące schematy:

Mycobacterium kansasii wrażliwy na rifampicynę: ryfampicyna 600 mg codziennie etambutol 15 mg/kg codziennie izoniazyd 300 mg codziennie (z pirydoksyną 10 mg) lub azytromycyna 250 mg codziennie lub klarytromycyna 1 g w dwóch dawkach podzielonych codziennie

Mycobacterium kansasii oporny na rifampicynę: schemat zawierający 3 leki potencjalnie skuteczne wobec patogenu, nie należy kierować się wynikami lekowrażliwości

Mycobacterium malmoense

W przypadkach zakażenia Mycobacterium malmoense stosuje się następujące schematy:

postać nieciężka (np. ujemny preparat bezpośredni w kierunku obecności prątków, bez obecności jam lub nasilonych zmian zapalnych w badaniu radiologicznym klatki piersiowej, łagodne/umiarkowane objawy, bez objawów ogólnoustrojowych choroby): ryfampicyna 600 mg codziennie etambutol 15 mg/kg codziennie azytromycyna 250 mg codziennie lub klarytromycyna 1 g w dwóch dawkach podzielonych codziennie

postać ciężka (np. dodatni preparat bezpośredni w kierunku obecności prątków, obecność jam lub nasilonych zmian zapalnych w badaniu radiologicznym klatki piersiowej, nasilone objawy chorobowe): ryfampicyna 600 mg codziennie etambutol 15 mg/kg codziennie azytromycyna 250 mg codziennie lub klarytromycyna 1 g w dwóch dawkach podzielonych codziennie można rozważyć zastosowanie dożylnej amikacyny do 3 miesięcy lub amikacyny w nebulizacji

AIDS W przypadkach AIDS obecnie zalecane są następujące schematyLeczenie i profilaktyka chorób wskaźnikowych dla AIDS:

klarytromycyna 500 mg 2 razy dziennie + EMB 1200 mg raz dziennie + ryfabutyna 300 mg raz dziennie, azytromycyna 600 mg raz dziennie + EMB 1200 mg raz dziennie + ryfabutyna 300 mg raz dziennie.

Przypisy

Bibliografia "Choroby wewnętrzne" pod red. A. Szczeklika, str. 601-602

Kategoria:Choroby układu oddechowego Kategoria:Choroby bakteryjne