Zofia Bronisława Wanda Elwira Radwańska zwana Kejsi (ur. 3 maja 1901 w WarszawieNa podstawie aktu urodzenia, dostępnego w Archiwum Państwowym w Toruniu, Oddział we Włocławku, Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Włocławek U 864/1901 (skan 218). Wspomniany akt urodzenia sporządzono we Włocławku 9 września 1901 roku, ale wg zapisów dokumentów - Zofia urodziła się 3 maja 1901 r. w Warszawie., zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego. W 1945 została pierwszą ratowniczką TOPR, a w 1948 pierwszą kobietą – przewodnikiem tatrzańskim.

Życiorys Urodziła się w Warszawie jako najstarsze (z szóstki) dzieci Ryszarda Stanisława Jana Radwańskiego (1873–1948) artysty malarza i Leokadii Maksymiliany Karwowskiej (1879–1945). Ukończyła studia botaniczne i geograficzne na Uniwersytecie Warszawskim, w 1933 przedstawiła pracę doktorską dotyczącą badań nad żyworodnością roślin w PolsceZbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Dr Zofia Radwańska-Paryska. 90 rocznica urodzin [w:] ”Tatry” nr 2/1991, s. 8-9.

Od 1921 bywała corocznie w Tatrach (od początku jako czł. PTT), uprawiając intensywnie turystykę (często samotnie). Wprowadzała w Tatry wiele osób, organizując dla nich wycieczki i propagując poznanie i ochronę przyrody tatrzańskiej. Od roku 1923 zaczęła intensywnie uprawiać wspinaczkę i narciarstwo wysokogórskie, stając się w następnym dziesięcioleciu jedną z czołowych polskich taterniczek. Wspinała się w towarzystwie wybitnych wspinaczy owych czasów, m.in. Tadeusza Pawłowskiego, Witolda H. Paryskiego (przyszłego męża), Stanisława Grońskiego, Henryka Mogilnickiego, Stanisława Motyki, Stefana i Tadeusza Bernadzikiewiczów, Tadeusza Orłowskiego, Macieja Zajączkowskiego, Wawrzyńca Żuławskiego, dokonując wielu bardzo trudnych, w tym szeregu pierwszych przejść w Tatrach polskich i słowackich. Związała się w tym czasie z pracą w Klubie Wysokogórskim, biorąc udział (jako jedyna w latach międzywojennych kobieta) w klubowych wyprawach wspinaczkowych w Alpy: w roku 1937 (jako pierwsza Polka weszła wówczas m.in. na Grandes Jorasses, Matterhorn i Monte Rosę) i 1938 (w Wysokich Taurach. W 1939 r. pojechała jako kierownik wyprawy narciarskiej w Dolomity (m.in. narciarskie wejście na Marmoladę).

W 1938 osiadła w Zakopanem na stałe, najpierw (jak za poprzednich pobytów) mieszkając wśród zaprzyjaźnionych górali, a po wojnie kolejno na Antałówce i na Kozińcu. W latach 30. XX w. była jedną z czołowych polskich taterniczek i alpinistek. W Tatrach dokonała licznych przejść dróg klasycznych o nadzwyczajnym stopniu trudności (m.in. wschodnią i zach. ścianą Kościelca, pd.-wsch. i pd. ścianą Zamarłej Turni, pn. ścianą Mnicha). Przez wiele lat była członkiem Polskiego Towarzystwa GeologicznegoLista członków Polskiego Towarzystwa Geologicznego, stan na 31 stycznia 1971, Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego Tom XL–1970, Zeszyt 3-4, Kraków 1971..

Była przeciwniczką powstania kolei linowej na Kasprowy Wierch i do końca życia nigdy z niej nie skorzystała.

Wraz z mężem, Witoldem H. Paryskim, zgromadziła w ciągu kilkudziesięciu lat ogromną bibliotekę „tatrzańską”. 25 kwietnia 1991 r. w siedzibie Tatrzańskiego Parku Narodowego małżonkowie Paryscy przekazali swe zbiory Parkowi. Zawierają one różnego rodzaju druki, rękopisy, archiwalia i ikonografię, odnoszące się do Tatr i szeroko rozumianego Podtatrza. Zajmują ok. 500 m bieżących półek i w zasobach TPN tworzą zbiór wyodrębniony.

Została pochowana w mogile obok męża na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem (sektor P-II-58). mały|Grób Witolda Paryskiego i Zofii Radwańskiej-Paryskiej na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku W 2002 roku Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich w Krakowie przyjęło Zofię i Witolda Henryka Paryskich za swoich patronów. Zofia Radwańska-Paryska jest patronką XV Beskidzkiej Drużyny Harcerek „Przełęcz” i 22 Warszawskiej Drużyny Harcerek „Jaworzyna”, od 2011r. jej imię nosi 23 Kielecka Drużyna Harcerek oraz od 2015 roku także 3 Podgórska Drużyna Harcerek "Róża Wiatrów" (z Krakowa). Odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Ważniejsze publikacje Skalne drogi w Tatrach Wysokich (1938) – współautorstwo z Tadeuszem Pawłowskim, Badania nad żyworodnością roślin na terenie Polski (1933; praca doktorska), Zielony świat Tatr (1953, 1963), Mozaika tatrzańska (1956), Polskie nazwy góralskie roślin Tatr i Podtatrza (1962), Roślinność synantropijna we florze Tatr (1963), Materiały do rozmieszczenia dendroflory Tatr i Podtatrza (1975), Rośliny tatrzańskie (1988), Brat Cyprian z Czerwonego Klasztoru i jego zielnik (1985), Zielnik Brata Cypriana z Czerwonego Klasztoru (1991), Słownik gwarowy góralskich nazw roślin z Tatr i Podtatrza (1992), Wielka encyklopedia tatrzańska (1995; wyd. 2 rozszerzone 2004) – współautorstwo z Witoldem H. Paryskim.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Geologicznego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem Kategoria:Polscy botanicy Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy krajoznawcy Kategoria:Polscy taternicy Kategoria:Przewodnicy tatrzańscy Kategoria:Ratownicy TOPR Kategoria:Urodzeni w 1901 Kategoria:Polscy stulatkowie Kategoria:Zmarli w 2001