François Chapeville (ur. 2 stycznia 1924 w Godowej jako Franciszek Chrapkiewicz, zm. 30 listopada 2020 w Paryżu) – polski i francuski biochemik.

Życiorys Urodził się w ówczesnym województwie lwowskim jako syn Józefa i Stanisławy z domu Wnęk. W 1951 zawarł związek małżeński z malarką Renée Bouvier.

Przed II wojną światową ukończył szkołę podstawową i trzy klasy gimnazjum w Strzyżowie. Należał do harcerstwa. Okres okupacji niemieckiej spędził w Godowej, pomagając ojcu w garbowaniu skór. Pracował też w niemieckiej firmie budującej tunel w Żarnowskiej Górze. Jego rodzice zostali zamordowani w 1944 we własnym domu przez niezidentyfikowaną bojówkę AK podejrzewającą Chrapkiewiczów o kolaborację z Niemcami. Franciszek Chrapkiewicz wyjechał do Chabówki i Poronina, gdzie pracował w tartakach. Trafił do Krakowa zaraz po jego wyzwoleniu. Tam został aresztowany przez funkcjonariuszy UB w trakcie akcji odbicia więźniów politycznych. W 1945 objęła go amnestia. W 1946 uciekł przez Szczecin i Berlin na tereny Niemiec, na których stacjonowała dywizja pancerna generała Stanisława Maczka. Tam ukończył szkołę średnią, po czym wyjechał do Francji. Podjął studia weterynaryjne na École nationale vétérinaire d’Alfort, a po ich ukończeniu w 1951 studia w dziedzinie biochemii i biologii molekularnej na Uniwersytecie Paryskim. W 1952 uzyskał doktorat z weterynarii, a w 1960 doktorat z nauk przyrodniczych. W 1953 przyjął francuskie obywatelstwo, zmienił imię i nazwisko na François Chapeville, podjął zatrudnienie w Centre national de la recherche scientifique.

W dziedzinie farmakologii odkrył i opisał właściwości hirudyny. Prowadził badania nad metabolizmem związków siarki. Odkrycia w tej dziedzinie wzbudziły zainteresowanie m.in. Fritza Lipmanna, który zaprosił Franciszka Chrapkiewicza w 1961 do współpracy w jego laboratorium na Uniwersytecie Rockefellera w Nowym Jorku. Tam dokonał kolejnego odkrycia: wyjaśnił mechanizm informowania tworzących się białek o tym, jaka ma być struktura powstającego organizmu. W 1962 wrócił do Francji, gdzie Jacques Monod doprowadził do mianowania go profesorem Sorbony i przydzielenia laboratorium badawczego. Tam rozszerzył swoje badania na mechanizmy funkcjonowania genomu, jak również na wirusologię roślin i embriologię. Przeszedł na emeryturę w 1991.

Prowadził wykłady w Paryżu, Orsay, Cambridge, Nowym Jorku, Lagos i Tokio. Pełnił różne funkcje w około 20 komitetach i radach naukowych, udzielał się jako ekspert i doradca na szczeblach ministerialnych. Autor i współautor ponad 200 publikacji.

Od czasu przemian politycznych z 1989 regularnie odwiedzał Podkarpacie. Założył Towarzystwo na Rzecz Rehabilitacji Zdrowotnej w Strzyżowie. Był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk.

Odznaczenia i wyróżnienia Kawaler Orderu Zasługi Rolniczej (1981) Order Palm Akademickich (1985) Kawaler Legii Honorowej (1991) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1991) Tytuł honorowego obywatela Strzyżowa (1991) Doctor honoris causa Akademii Medycznej w Krakowie (1991) Medal Polskiej Akademii Nauk im. Mikołaja Kopernika (1999) Doctor honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego (2008) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2013)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. o nadaniu orderów i odznaczeń ().

Publikacje Wybrane publikacje książkowe:

Wyd. 2: 1982,

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie zagraniczni PAN Kategoria:Francuscy biochemicy Kategoria:Ludzie związani ze Strzyżowem Kategoria:Ludzie związani z Godową Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Rzeszowskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Akademii Medycznej w Krakowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Palm Akademickich Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Rolniczej (Francja) Kategoria:Urodzeni w 1924 Kategoria:Zmarli w 2020