thumb|Mateusz Ewangelista z „Ewangeliarza Ebbona" (IX wiek). Mateusz Ewangelista, Mateusz Lewi, (, , ; zm. ok. 60) – według Nowego Testamentu celnik z Kafarnaum, później jeden z dwunastu apostołów Jezusa Chrystusa, według tradycji autor pierwszej Ewangelii, uznawany za męczennika, świętego kościołów: katolickiego, anglikańskiego, ewangelickiego, ormiańskiego, koptyjskiego i prawosławnego.
Życiorys W Nowym Testamencie Występuje tylko w Ewangeliach synoptycznych oraz Dziejach Apostolskich.
Pochodził z Kafarnaum i był synem Alfeusza. Imię ojca nie jest wystarczającym dowodem na potencjalne pokrewieństwo z Jakubem Mniejszym. Ewangelia Marka i Łukasza podają wśród apostołów imię Lewi, jednak należy przyjąć że to ta sama osoba co Mateusz w Ewangelii Mateusza. Przed powołaniem zajmował dochodowe stanowisko celnika czyli poborcy podatków na rogatce w Kafarnaum. Ze względu na swój zawód był pogardzany przez faryzeuszy, Galilejczyków i pobożnych Żydów. Gdy Jezus powołał go na apostoła, Mateusz wydał dla niego i innych celników wielką ucztę. Po raz ostatni postać Mateusza pojawia się we Wieczerniku, podczas Zesłania Ducha Świętego.
Tradycyjnie jest autorem pierwszej Ewangelii, co potwierdzał Papiasz z Hierapolis, Klemens Aleksandryjski i Euzebiusz z Cezarei.
W źródłach pozabiblijnych Klemens Aleksandryjski twierdzi, że Mateusz przez piętnaście lat nauczał w Judei. Sokrates Scholastyk, Symeon Metafrastes, Eucheriusz z Lyonu czy Pseudo-Abdiasz podają, że ewangelizował w Etiopii, natomiast Paulin z Noli i Izydor z Sewilli wymieniają między innymi Królestwo Partów. Większość świadectw mówi o śmierci męczeńskiej, z wyjątkiem Herakleona, który przypisuje mu śmierć z przyczyn naturalnych. Data ani miejsce śmierci są nie do ustalenia, choć historiografia cerkiewna podaje jako przybliżoną datę jego śmierci rok 60.
Do literatury apokryficznej należą między innymi Ewangelia Pseudo-Mateusza i Dzieje Mateusza w mieście Kahnat. V-wieczne Męczeństwo Mateusza opisuje jego śmierć w Persji, natomiast VI-wieczne Męczeństwo Andrzeja opowiada o działalności Mateusza w Etiopii.
Dzień obchodów Święto liturgiczne w Kościele katolickim, ewangelickim i anglikańskim obchodzone jest 21 września.
Cerkiew prawosławna i Kościół ormiański wspominają apostoła dwukrotnie: 16/29 listopada, tj. 29 listopada według kalendarza gregoriańskiego, 30 czerwca/13 lipca, tj. 13 lipca (Sobór dwunastu apostołów).
Koptyjski Kościół Ortodoksyjny, który posiada własny kalendarz podzielony na 13 miesięcy, wspomina apostoła 9 i 18 października.
Patronat Apostoł Mateusz jest patronem: celników, poborców podatkowych, komorników, księgowych, urzędników finansowych, bankowców. Tak jak inni ewangeliści apostoł Mateusz uważany jest za patrona rodziny. Jest również patronem Kapituły Kolegiackiej Pułtuskiej (diecezja płocka).
Ikonografia W ikonografii św. Mateusz przedstawiany był w postaci młodzieńca, później – zwłaszcza w sztuce bizantyńskiej, jako siwowłosy, stary mężczyzna. Ukazywany jest z księgą Ewangelii w ręku, w towarzystwie uskrzydlonej postaci ludzkiej. Jest to nawiązanie do wizji proroka Ezechiela (Ez 1) i Apokalipsy (Ap 4) – symbolu człowieka, ponieważ swoją Ewangelię rozpoczyna od genealogii Jezusa. Owa postać często mylona jest z aniołem. Czasem przedstawia się go z mieczem w ręku, gdyż według podania miał ponieść śmierć od miecza.
Na wizerunkach czterech ewangelistów, znajdujących się m.in. w każdej prawosławnej świątyni na królewskich wrotach, najczęściej ukazywany jest w postawie siedzącej, rzadko jednak medytuje, częściej zaś pisze.
Atrybuty Jego atrybutami są: topór, lanca, księga i pióro, miecz lub halabarda, postać uskrzydlonego młodzieńca, sakwa z pieniędzmi u stóp, torba podróżna.
Heraldyka Wizerunki św. Mateusza występują również w herbach miast i gmin m.in. Alcalá de Guadaíra w prow. Sewilli (Hiszpania) i w herbie gminy Rząśnia (obok ap. Macieja).
Zobacz też
cud świętego Mateusza, który poskromił smoki kult świętych męczennicy chrześcijańscy modlitwa za wstawiennictwem świętego święci i błogosławieni Kościoła katolickiego święci prawosławni Święty Mateusz – inne osoby święte o imieniu Mateusz Efekt św. Mateusza
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Święty Mateusz Apostoł i Ewangelista na portalu WIARA.pl (oprac. ks. Wincenty Zaleski SDB, "Święci na każdy dzień", Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1998) [opublikowano: 2005-06-21] oraz kościoły i wizerunki AP (rozdz. 3) – Święci w Polsce i ich kult w świetle historii (autorzy: Jacek i Maria Łempiccy; Kraków 2008) Biografia Mateusza Ewangelisty na podstawie źródeł wczesnochrześcijańskich
Kategoria:Apostołowie Kategoria:Męczennicy wczesnochrześcijańscy Kategoria:Święci chrześcijańscy Kategoria:Starożytni Żydzi Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Zmarli w I wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Nazarecie Kategoria:Pochówki we Włoszech Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami zjawisk