11 męczennic z Nowogródka znane też jako Błogosławione Męczenniczki z Nowogródka lub Błogosławiona Maria Stella i Towarzyszki – polskie siostry zakonne, nazaretanki, męczenniczki okresu II wojny światowej, rozstrzelane 1 sierpnia 1943 przez okupantów niemieckich, błogosławione Kościoła katolickiego.

Działalność błogosławionych Nazaretanki w Nowogródku od 1929 roku nauczały dzieci i młodzież religii. Działalność ta związana była z Białą Farą i wspólnotą domu Chrystusa Króla w Nowogródku. Demografia tej kresowej miejscowości, obecność współżyjących Polaków, Białorusinów, Żydów i Tatarów sprawiała, że ich posługa miała również ekumeniczny charakter. Siostry otworzyły internat, a w 1930 – roku szkołę powszechną.

Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 Nowogródek został zajęty przez Armię Czerwoną, a następnie jednostronnie anektowany przez ZSRR. Nazaretankom odebrano szkołę. Dalsze represje sowieckich okupantów zmusiły siostry do opuszczenia zabudowań gospodarczych i podjęcia pracy zarobkowej w mieście. Najeźdźcy deportowali Polaków (luty 1940 i kwiecień 1941) na Syberię i do Kazachstanu. Siostry podjęły działalność charytatywną (m.in. wysyłając paczki dla deportowanych), apostolską (przygotowując dzieci do I komunii) i edukacyjną (prowadząc tajne nauczanie języka polskiego i historii).

Po ataku Niemiec na ZSRR 6 lipca 1941 wkroczyły wojska niemieckie. Trzy tygodnie później odbyła się pierwsza publiczna egzekucja, w której Niemcy rozstrzelali 60 mieszkańców miasta.

Budowa szkoły i losy budynków po 1939 Po przybyciu do Nowogródka w 1929 roku na zaproszenie biskupa Zygmunta Łozińskiego nazaretanki miały zamieszkać w domu naprzeciwko fary. Ponieważ dotychczasowy dzierżawca (miejscowy starosta) odmówił opuszczenia lokalu, zakonnice początkowo zamieszkały w Zaułku Antowilskim. W 1930 roku siostry otworzyły szkołę w wynajętym budynku, jednak w 1932 roku umowa dzierżawy została wypowiedziana. W odpowiedzi nazaretanki zainicjowały budowę własnej placówki edukacyjnej, która trwała od lutego do września 1933 roku. W 1934 roku oddano do użytku nowy, dwupiętrowy drewniany budynek szkolny, który wyróżniał się wysokim standardem wyposażenia (miał wymiary 44 na 20 metrów).

Sytuacja uległa drastycznej zmianie we wrześniu 1939 roku, gdy w wyniku radzieckiej agresji nowa władza skonfiskowała szkołę, przekształcając ją w sowiecką „dziesięciolatkę”. Niektóre z sióstr zatrudniły się tam jako sprzątaczki, aby móc przebywać na terenie swojej dawnej własności. Wkrótce potem zakonnice zostały wysiedlone także z domu mieszkalnego (pozostawiono im jedynie zabudowania gospodarcze), a wiosną 1940 roku odebrano im resztę mienia, co zmusiło je do zamieszkania w prywatnych domach mieszkańców Nowogródka.

Podczas pierwszych niemieckich nalotów 28 czerwca 1941 roku bomby spadły obok szkoły, wyrządzając jedynie niewielkie szkody. Po wkroczeniu wojsk niemieckich siostry mogły powrócić do swojego dawnego klasztoru, jednak w samej szkole zakwaterowali się żołnierze niemieccy, a później miejscowi kolaboranci. Ci ostatni ostatecznie usunęli nazaretanki z klasztoru, nakazując im przenieść się do nieogrzewanego, pustego domu pożydowskiego przy tej samej ulicy 3 Maja, gdzie z własnych zabudowań pozostał im jedynie dziedziniec gospodarczy z dawną pralnią. To właśnie z tego pożydowskiego domu 31 lipca 1943 roku siostry wyruszyły na wezwanie do komisariatu gestapo, skąd następnie wywieziono je na rozstrzelanie.

W okresie powojennym, dzięki staraniom i ofiarności wiernych, historyczny drewniany budynek szkoły został zwrócony Zgromadzeniu Nazaretanek, odrestaurowany i przekształcony we współczesny klasztor, stając się ważnym symbolem duchowego oporu wobec nazizmu na Białorusi. Jednak wiosną 2026 roku budynek ten (pełniący wówczas funkcję klasztoru) został całkowicie rozebrany w ramach prowadzonej przebudowy, bez zachowania jego historycznej formy.

Geneza męczeństwa thumb|250px|left|Kościół farny Przemienienia Pańskiego (na pierwszym planie ruiny zamku Mendoga) W lipcu 1943 siostry zgłosiły się na gestapo, by ofiarować swoje życie za 120 osób, aresztowanych i przeznaczonych do rozstrzelania. Karę śmierci zamieniono aresztowanym na roboty w Niemczech (zatrzymanych wywieziono 24 lipca, a nielicznych uwolniono). Wszyscy wywiezieni przeżyli wojnę. Siostry zostały wezwane 31 lipca, a następnego dnia, bez sądu i wyroku, zostały rozstrzelane.

Po ekshumacji (19 marca 1945) miejscem ich pochówku stała się wspólna mogiła przy nowogródzkim kościele farnym.

Zostały beatyfikowane przez papieża Jana Pawła II 5 marca 2000 roku, w czasie pierwszej beatyfikacji Wielkiego Jubileuszu Roku 2000 na placu św. Piotra w Rzymie.

Męczennice Poniżej imiona błogosławionych sióstr: S. Maria Stella od Najświętszego Sakramentu (Adela Mardosewicz CSFN) ur. 14 grudnia 1888 S. Maria Imelda od Jezusa Hostii (Jadwiga Karolina Żak CSFN) ur. 29 grudnia 1892 S. Maria Rajmunda od Jezusa i Maryi (Anna Kokołowicz CSFN) ur. 24 sierpnia 1892 S. Maria Daniela od Jezusa i Maryi Niepokalanej (Eleonora Aniela Jóźwik CSFN) ur. 25 stycznia 1895 S. Maria Kanuta od Pana Jezusa w Ogrójcu (Józefa Chrobot CSFN) ur. 22 maja 1896 S. Maria Sergia od Matki Bożej Bolesnej (Julia Rapiej CSFN) ur. 18 sierpnia 1900 S. Maria Gwidona od Miłosierdzia Bożego (Helena Cierpka CSFN) ur. 11 kwietnia 1900 S. Maria Felicyta (Paulina Borowik CSFN) ur. 30 sierpnia 1905 S. Maria Heliodora (Leokadia Matuszewska CSFN) ur. 8 lutego 1906 S. Maria Kanizja (Eugenia Mackiewicz CSFN) ur. 27 listopada 1903 S. Maria Boromea (Weronika Narmontowicz CSFN) ur. 18 grudnia 1916

Zobacz też Beatyfikowani i kanonizowani przez Jana Pawła II Polscy święci i błogosławieni Represje ZSRR wobec Polaków i obywateli polskich 1939–1946 Obóz dla internowanych w Górce Klasztornej

Przypisy Jan Paweł II Homilia wygłoszona podczas Mszy św. beatyfikacyjnej

Bibliografia Bł. Maria Stella i Towarzyszki, męczennice z Nowogródka [ostatnia aktualizacja: 23.08.2010] S. Maria Teresa Górska CSFN Męczennice Z Nowogródka Beata Maria Stella del SS. Sacramento (Adelaide) Mardosewicz e 10 compagne

Linki zewnętrzne Aleksander Zienkiewicz, Ofiara przyjęta : w dwudziestą piątą rocznicę śmierci Sióstr w Nowogródku, Rzym 1968

Kategoria:Nazaretanki (biografie) Kategoria:Polacy i obywatele polscy straceni przez Niemcy nazistowskie w Komisariacie Rzeszy Wschód Kategoria:Ofiary represji dokonanych przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w Polsce 1939–1989 Kategoria:Radziecka okupacja Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej 1939–1941 Kategoria:Ofiary prześladowań antykatolickich w Polsce (II wojna światowa) Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Zbrodnie Niemiec nazistowskich w okupowanej Polsce 1939–1945 Kategoria:Zbrodnie oddziałów SS i policji niemieckiej

Kategoria:Listy biograficzne