Język uzbecki (uzb. O‘zbek tili, Oʻzbekcha; Ўзбек тили, Ўзбекча) – język z rodziny języków tureckich, urzędowy w Uzbekistanie. Dane mówiące o liczbie mówiących językiem uzbeckim są rozbieżne. Zgodnie ze spisem powszechnym, przeprowadzonym w 1989 roku, językiem uzbeckim na terenie byłego ZSRR posługiwało się ok. 16,7 mln osób. Poza Uzbekistanem uzbecki jest i był w przeszłości używany głównie w Afganistanie, gdzie liczbę jego użytkowników ocenia się na ok. 1,2–1,4 mln osób. Uzbeckim posługują się także Uzbecy osiadli w sąsiednich republikach środkowoazjatyckich: w Kazachstanie, Kirgistanie, azjatyckiej części Rosji, w Turkmenistanie, a także w Chinach. Stosunkowo niewielkie skupiska emigrantów uzbeckich występują w Australii, Izraelu, Niemczech, Turcji, na Ukrainie i w Stanach Zjednoczonych. W 2019 roku w Polsce był tylko jeden aktywny tłumacz przysięgły języka uzbeckiego.
Jeśli chodzi o specyfikę języka uzbeckiego, bardzo charakterystyczna jest nieobecność harmonii wokalicznej, typowej dla innych języków tureckich. W fonetyce, gramatyce oraz leksyce widoczne są bardzo silne wpływy języka perskiego, w leksyce obecne są również zapożyczenia arabskie (starsze) oraz rosyjskie (nowsze).
Alfabet uzbecki Język uzbecki do 1927 roku zapisywany był alfabetem arabskim, później łacińskim, od 1940 roku w czasach Uzbeckiej SRR – cyrylicą. Od 1992 roku oficjalnym zapisem jest alfabet oparty na angielskim wariancie pisma łacińskiego (z dwuznakami „ch”, „sh”, z „j” dla dźwięku ), jednak w użyciu jest także cyrylica. Ludność uzbecka w Chinach i Afganistanie stosuje zapis alfabetem arabskim.
Arabski Cyrylica Łaciński Wymowa IPAAndrée Sjoberg, Uzbek Structural Grammar, Indiana University 1963. ﺍ, ه А а A a ﺏ Б б B b چ Ч ч Ch ch ﺩ Д д D d ﻩ Е е E e ﻑ Ф ф F f گ Г г G g ﻍ Ғ ғ Gʻ gʻ ﺡ, ﻩ Ҳ ҳ H h ی И и I i ﺝ, ژ Ж ж J j , ﻙ К к K k ﻕ Қ қ Q q ﻝ Л л L l ﻡ М м M m ﻥ Н н N n ﺍ О о O o ﻭ Ў ў Oʻ oʻ پ П п P p ﺭ Р р R r ﺙ, ﺱ, ﺹ С с S s ﺵ Ш ш Sh sh ﺕ, ﻁ Т т T t ﻭ У у U u ﻭ В в V v , ﺥ Х х X x , ی Й й Y y ﺫ, ﺯ, ﺽ, ﻅ З з Z z ء, ع Ъ ъ ʼ
Cyrylickim literom Ё ё, Ю ю, Я я odpowiadają łacińskie dwuznaki Yo yo, Yu yu, Ya ya. Cyrylickiej literze Е е na początku wyrazu i po samogłoskach odpowiada łaciński dwuznak Ye ye. Po spółgłosce odpowiada natomiast E e. Cyrylickiej literze Ц ц odpowiada łaciński dwuznak Ts ts lub litera S s, w zależności od pozycji w wyrazie. Cyrylickiemu zbiegu liter сҳ w alfabecie łacińskim odpowiada zestawienie sh. Cyrylickiej literze Э э odpowiada łacińska litera E e.
Harmonia samogłosek Język perski miał silny wpływ na kształtowanie się języka uzbeckiego. Poza użyczeniem mu dużej ilości słów wpłynął również na fonetykę uzbecką, w tak dużym stopniu, że standard języka uzbeckiego jest jedynym standardem języka turkijskiego, gdzie nie występuje harmonia samogłosek. +Harmonia samogłosek w tureckim i jej brak w uzbeckimpolskitureckiuzbeckiskrzydłokanatqanotskrzydłakanatlarqanotlargruntyeryergruntyyerleryerlar alt=Samogłoski perskie i uzbeckie|mały|System samogłosek perskich, identyczny do uzbeckiego. Ponadto, zestaw samogłosek uzbeckich i perskich jest identyczny, czyli /æ/, /ɒ/, /e/, /i/, /o/, /u/.
Zwroty dzień dobry – assalomu alaykum (ассалому алайкум) do widzenia – xayr (хайр) dziękuję – rahmat (раҳмат) proszę (kiedy coś daję) – marhamat (марҳамат)
Zobacz też Uzbecka Wikipedia
Przypisy
Linki zewnętrzne Uzbecko-angielski słownik online
Kategoria:Języki karłuckie Kategoria:Języki Rosji * Kategoria:Języki Kazachstanu Kategoria:Języki Kirgistanu Kategoria:Języki Turkmenistanu Kategoria:Języki Tadżykistanu