mały|Kapliczka-rotundathumb|Prymas Józef Glemp sprawujący mszę w Świętym MiejscuParafia pw. św. Stanisława Biskupa Męczennika w Świętym Miejscu – rzymskokatolicka parafia należąca do dekanatu przasnyskiego, diecezji płockiej, metropolii warszawskiej Kościoła katolickiego, erygowana 12 września 1908 przez biskupa Juliana Nowowiejskiego. Siedzibą parafii jest drewniany kościół pw. Narodzenia NMP z przełomu XIX i XX wieku. Wewnątrz znajduje się łaskami słynący obraz Matki Boskiej Bartnickiej. Do parafii należy kaplica filialna pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Lipie.
Rys historyczny W połowie XVII wieku dla rodziny Zielińskich, właścicieli okolicznych dóbr Bartniki, przy drodze z Bartnik do Dębin, zbudowano dużą kaplicę w kształcie koła. Usytuowano ją w Bartnym Borku. Nazwa okolicy nawiązywała do bartnictwa rozpowszechnionego w Puszczy Mazuch, zwanej też Chorzelską lub Przasnyską – części Puszczy Zielonej.
Według legendy w II połowie XVII wieku, w 1700 lub ok. 1700 trzem dziewczynkom pastuszkom objawiła się Matka Boska. Zobaczyły ją w koronie lipy. W pobliżu drzewa znajdowała się studnia, której woda miała cudowną moc i używano jej do celów leczniczych.
W XVIII lub na przełomie XVIII i XIX wieku wzniesiono murowaną kapliczkę-rotundę. Według tradycji powstała na miejscu objawień Matki Bożej. Pierwotnie znajdowała się w niej rzeźba ludowa Tronu Łaski, przeniesiona później do Muzeum Diecezjalnego w Płocku. Po kilkudziesięciu latach od objawień, po tym, kiedy jakaś kobieta utopiła w studni swoje dziecko, woda straciła cudowną moc.
Do miejsca licznie przybywali pielgrzymi. W kolejnych wiekach pielgrzymowali tu wierni z parafii Baranowo, Bogate, Brodowe Łąki, Chorzele, Czarnia, Czernice Borowe, Drążdżewo, Dzierzgowo, Jednorożec, Kadzidło, Krasne, Krasnosielc, Krzynowłoga Mała, Krzynowłoga Wielka, Myszyniec, Olszewka, Parciaki i Przasnysz. Przykładowo w okresie międzywojennym na odpusty w drugi dzień Zesłania Ducha Świętego i w Narodzenie NMP (najliczniejsze odpusty) przybywało 20 tys. pielgrzymów. Rozwijający się kult maryjny wpłynął na to, że Bartny Borek zaczęto nazywać Świętym Miejscem, choć nazwę wsi zmieniono oficjalnie dopiero w 1910.
Początkowo biskup płocki Andrzej Chryzostom Załuski zabronił odprawiania w kaplicy nabożeństw. W połowie XVIII wieku, staraniem anonimowego pielgrzyma, kaplica uzyskała odpust w drugi dzień Zesłania Ducha Świętego i w dzień Matki Boskiej Siewnej. Potwierdził je biskup Antoni Sebastian Dembowski. Duszpasterstwo prowadziło duchowieństwo z Przasnysza. W 1753 w Bartnym Borku notowano kaplicę i niezamieszkały dom pustelnika. Wspomniano o jednym ołtarzu z obrazem Matki Boskiej. Na cmentarzu przy kaplicy znajdowała się studnia, a obok murowana kolumna z figurką Matki Boskiej. Do skarbony ustawionej obok cmentarza okalającego kaplicę przechodnie i pielgrzymi składali jałmużnę dla mieszkającego tam kwestarza. Kaplica nie miała żadnych własnych funduszów. Pozostawała pod zarządem dziedzica wsi Bartniki jako własność prywatna.
W 1781 dziekan przasnyski ks. M. Zakrzewski w protokole wizytacyjnym wskazał, że z powodu nieprzyzwoitości zakazano na zawsze odprawiać nabożeństwa w kaplicy. W dokumentacji wizytacji parafii przasnyskiej z 1817 czytamy, że na niemającą żadnych funduszy kaplicę, pozbawioną stałego duszpasterza, corocznie Zielińscy wyrabiają indult. Obchodzono trzy ww. odpusty. Później dziedzic dóbr Zielińskich, mąż Wandy z Zielińskich, Potocki, zbankrutował i sprzedał las otaczający Święte Miejsce Żydom, a pola folwarczne wynajął wojsku z Przasnysza na ćwiczenia i obóz. Władze wojskowe ze względów strategicznych zabroniły Żydom wycinać las, co sprawiło, że ocalało leśne otoczenie kościoła.
Od 1877 kaplicą w Świętym Miejscu zarządzał proboszcz przasnyski ks. Stanisław Czapliński. W dniach 19–23 maja 1886 przyjmował w swojej parafii, w tym i w Świętym Miejscu, biskupa Henryka Kossowskiego. Władza świecka zapieczętowała kościółek grożący ruiną, a biskup zlecił jej przebudowę. Przasnyski wikariusz ks. Adolf Goździewski nie dostał pozwolenia na zniesienie nowego murowanego kościoła, ale doprowadził do rozbudowy starego kosztem dziedziców Bartnickich oraz okolicznej ludności. Przebudowę rozpoczęto zapewne w 1886–1887.
W 1908 z przebudowy kaplicy powstał kościół i erygowano parafię, wydzielając jej teren z parafii Przasnysz i Płoniawy. Nowa parafia liczyła 1400 osób. O jej utworzenie szczególnie zabiegała społeczność wsi Lipa, Krępa Stara i Dębiny. Po utworzeniu parafii dodano odpusty we wspomnienie św. Hieronima i św. Teresy.
Na terenie późniejszej parafii, w Dębinach, urodził się kard. Aleksander Kakowski. W dzieciństwie i młodości w Świętym Miejscu mieszkał pisarz i prozaik Edward Kupiszewski (był synem organisty). Z parafii pochodzą księża: Jan Maruszewski, Bronisław Czaplicki, Zdzisław Kupiszewski (brat pisarza) i Tomasz Piotr Niedźwiedzki oraz s. Ludwika Zofia Borczak CSL, s. Anita Borczak CSL, s. Danuta Olkowska CSSBVMI i br. Fidelis Goś OFM.
Współcześnie w parafii są trzy odpusty: we wspomnienie św. Stanisława BM, w Zesłanie Ducha Świętego (najliczniejszy) i w dniu Matki Boskiej Siewnej.
6 września 2009 w Świętym Miejscu z okazji 70. rocznicy śmierci Aleksandra Kakowskiego (2008) oraz 90-lecia wyniesienia go do godności kardynalskiej gościł prymas Polski Kardynał Józef GlempEPrzasnysz (dostęp 8 września 2009).
Świątynia nadal jest popularnym miejscem pielgrzymkowym. W 2024 zorganizowano tu I Pielgrzymkę Asyst Procesyjnych, na którą przybyło 300 osób, w tym 25 asyst procesyjnych z powiatu przasnyskiego i diecezji płockiej.
Zasięg terytorialny i liczebność wiernych w parafii W granicach parafii znajdują się miejscowości: Parafia liczyła w roku:
1909 – 1415 1912 – 2170 1914 – 2200 1917 – 2164 1918 – 1760 1919 – 1935 1920 i 1930 – 2230 1921 – 2145 1923 – 2187 1924 – 2210 1926 i 1937 – 2240 1929 i 1932 – 2210 1931 – 2215 1933 – 2260 1934 – 2249 1936 – 2237 1938 – 2285 1939 – 2298 1948 – 2075 1955 – 1985 1958 – 1996 1977 – 1980 1983 – 1900 1988 – 2220 1993 – 2120 1996 – 2060 2004 – 2003 2008 – 2004 wiernych.
Własność parafii thumb|Pomnik kard. Aleksandra Kakowskiego thumb|Pomnik Jana Pawła IImały|Cmentarz z okresu I wojny światowej (na obszarze cmentarza parafialnego) mały|Kaplica pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Lipie Kościół parafialny
Otoczenie świątyni Na zachód od kościoła od lat 90. XX wieku stoi dwukondygnacyjna drewniana dzwonnica na planie kwadratu wykonana w konstrukcji słupowo-ryglowej, oszalowana deskami, z zadaszeniem na słupach, pokryta blachą oraz hełmem cebulastym z latarnią i krzyżem.
Przy kościele stoją pomniki papieża Jana Pawła II (poświęcony w 2005) i kardynała Aleksandra Kakowskiego urodzonego w Dębinach, na terenie parafii (poświęcony w 2006).
Zachowała się murowana kapliczka z przełomu XVIII i XIX wieku lub ok. 1700 postawiona na planie rotundy nakrytej drewnianym ośmiokątnym dachem pokrytym blachą i zwieńczonym sterczyną z metalowym krzyżem. Stoi przy północnej części ogrodzenia kościoła z wejściem w stronę południową. Do jednoprzestrzennego wnętrza wchodzi się przez drewniane jednoskrzydłowe drzwi zwieńczone łukiem odcinkowym. Kapliczka figuruje w rejestrze zabytków województwa mazowieckiego (nr A-633, decyzja z 12 grudnia 1981).
W 1983 wokół kościoła zostały pobudowane stacje różańcowe z obrazami, wymienione na nowe za probostwa ks. Jacka Daszkowskiego. Wykonał je rzeźbiarz Marian Glugla z Zakopanego. W latach 90. XX wieku wymieniono ogrodzenie wokół kościoła oraz wokół cmentarza grzebalnego. Na polanie niedaleko kościoła w 2002 mieszkańcy wszystkich wsi należących do parafii wystawili – z inicjatywy proboszcza – stacje Drogi Krzyżowej murowane z kamienia polnego.
Plebania Pierwszą plebanię, organistówkę i wszystkie budynki gospodarcze postawił ks. Stanisław Brudziński. W 1982 ukończono budowę murowanej plebanii. Cmentarz grzebalny Założono go krótko po utworzeniu parafii w 1908. Na jego obszarze znajduje się mogiła żołnierzy poległych w czasie bitwy pod Przasnyszem w 1915. Nekropolię odrestaurował samorząd gminy Przasnysz. Kaplica filialna W latach 1982–1987 ks. Jan Pakieła i parafianie z Lipy, Obórek i Przejm postawili w Lipie kościół filialny pw. św. Maksymiliana Marii Kolbego. Autorem projektu był architekt Stanisław Marzyński z Warszawy. Budowę prowadzono pod nadzorem inż. Jerzego Bigoszewskiego z Warszawy. Kościół 9 sierpnia 1987 konsekrował biskup pomocniczy Jan Wosiński. Malowidła we wnętrzu kościoła w 2003 wykonał Bogumił Kowalski z Gdańska.
Duszpasterze
Proboszczowie
ks. Stanisław Brudziński (1908–1920) ks. Stanisław Najmoła (1920–1939) ks. Jan Radomski (1940–1945) ks. Stanisław Kowalczyk (1945–1957) ks. Edward Czajkowski (1957–1964) ks. Józef Orłowski (1964–1966) ks. Ksawery Archutowski (1966–1977) ks. Jan Pakieła (1977–2007) ks. Marek Makowski (2007–2015) ks. Jacek Daszkowski (od 2015).
Rezydenci
ks. kan. Mieczysław Ochtyra, były rektor Sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Płocku (2011–2015) Przypisy
Bibliografia ks. Michał Marian Grzybowski: Matka Boska Bartnicka. Szkic z dziejów parafii i cudownego obrazu w Świętym Miejscu. Płock 1985
Linki zewnętrzne Parafia Św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Świętym Miejscu (strona archiwalna) Parafia Święte Miejsce (aktualna strona) Informacje o parafii na stronie diecezji płockiej
Kategoria:Parafie diecezji płockiej Kategoria:Religia w gminie wiejskiej Przasnysz Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa Męczennika Kategoria:Grabowo (powiat przasnyski)