Kazimiera Niewiarowska (ur. 19 lutego 1891 w Warszawie, zm. 1 lipca 1927 w Wilnie) – polska śpiewaczka operetkowa (sopran), primadonna warszawskiej operetki, dyrektorka teatru. Zasłynęła swoimi kreacjami w rolach wodewilowych oraz kontrowersyjnymi występami. Zmarła wskutek nieszczęśliwego wypadku podczas występów wyjazdowych.

Życiorys Urodziła się 19 lutego 1891 w Warszawie w rodzinie związanej z literaturą i sztuką. Jej rodzicami byli Tadeusz Niewiarowski, nauczyciel muzyki i Zofia z LutyńskichAkt chrztu 341/1894, akta stanu cywilnego parafii rzymskokatolickiej w Szewnej, Archiwum Państwowe w Kielcach, sygn. 21/3061/0/-/3.. Jej dziadkiem był pisarz Aleksander Niewiarowski, a żoną jego brata aktorka Waleria Niewiarowska. Bratem babki ojczystej Kazimiery Niewiarowskiej był z kolei inżynier i poeta Karol Brzozowski.

Debiutowała w Kaliszu w 1911 w zespole S. Książka-Staszewskiego, później występowała w Warszawie. W sezonie 1911–1912 grała w warszawskim Teatrze Małym w rolach subretek i podlotków. Latem 1912 grała w Teatrze Bagatela, a od sezonu 1912–1913 w prestiżowym Teatrze Nowości, gdzie szybko zdobyła uznanie.

thumb|left|Niewiarowska na początku kariery scenicznej

W 1915 wyjechała w głąb Rosji, w związku z postępami armii niemieckiej podczas I wojny światowej i ewakuacją z Warszawy. Partnerem Niewiarowskiej był wówczas Władysław Szczawiński i obowiązywał go nakaz ewakuacji jako obywatela austro-węgierskiego. W 1915–1916 występowała z innymi ewakuowanymi aktorami Teatru Nowości w Polskiej Operetce w Moskwie i Piotrogrodzie. W latach 1916–1919 występowała w w Moskwie, a w sezonach letnich m.in. w piotrogrodzkim teatrze (1917) i moskiewskim Łunaparku (1918). W 1917 gościnnie występowała też w w Piotrogrodzie. Grała m.in role Blanki Marii w , Alezji w Igruszeczce, Sylvii Varescu w Księżniczce czardasza, Hanny Glawari w Wesołej wdówce. W 1919 Teatr Nikitskij został zamknięty decyzją Rady Komisarzy Ludowych, a Niewiarowska w 1920 trafiła do Moskiewskiego Akademickiego Teatru Artystycznego, gdzie grała m.in rolę Klaretty w Córce pani Angot.

W 1922 wróciła do kraju. W sezonie 1922–1923 pracowała w Teatrze Nowym, w sezonie 1923–1924 w Teatrze Wodewil i od jesieni 1924 w Teatrze Nowości. Lata 20. XX w. były trudne dla operetki, publiczność zdobywano, adaptując pomysły zaczerpnięte z rewii. Artystka została zapamiętana ze względu na kontrowersyjne występy; w 1924 wystąpiła nago w operetce Najpiękniejsza z kobiet, budząc falę emocji w warszawskiej prasie. W Mariecie tańczyła z Antonim Luzińskim tango na głowach, tj. na tacy umieszczonej na głowach statystów. W sztuce śpiewała arię z żywym wężem na szyi (w kwietniu 1925 została ukąszona przez zwierzę). W operetce Księżniczka cyrkówka występowała na scenie z żywą małpą.

Wystąpiła w kilku filmach: Ach, te spodnie! (1914) i Kiedy kobieta zdradza męża (1924).

thumb|Kazimiera Niewiarowska w Najpiękniejszej z kobiet, 1924

thumb|Leonard Winterowski, Akt aktorki Kazimiery Niewiarowskiej, 1923

W grudniu 1925 otworzyła własny teatr (Teatr Niewiarowskiej), działający na zasadzie zrzeszenia artystów. By zebrać środki na rozruch teatru, Niewiarowska wraz z innymi artystami (Janiną Sokołowską, Wacławem Juliczem, Kazimierzem Dembowskim) wyjechała latem 1925 na objazd po kraju. Przedstawieniem inauguracyjnym była Księżniczka dolarów, a w repertuarze były liczne operetki, w tym Najpiękniejsza z kobiet, Dolly, Dorina, i Cygańska miłość, ale też spektakle dla dzieci. Latem 1926 zespół wyjechał na objazd po kraju i występował m.in. w Krakowie.

Niewiarowska starała się przyciągać publiczność nowymi chwytami. W Lady Chic Waltera Kollo wprowadziła elementy kinematografii. Finał pierwszego aktu operetki wyświetlano na ekranie, jako że bohaterowie sztuki byli gwiazdami filmu. Zaprosiła także do wspólnych występów inną primadonnę warszawskiej operetki, Wiktorię Kawecką. Niewiarowska budowała też popularność swojego teatru szeroką reklamą, bazując także na promocji samej siebie. Na przykład w prasie pojawiły się informacje o nowej marce czekolady braci Iłowieckiech o nazwie Ulubiona Niewiarowskiej. Niewiarowska reklamowała także szampon Elida.

Jesienią 1926 wyjechała do Paryża. Po nieudanym debiucie w wróciła do Warszawy. W grudniu 1926 zorganizowała ze swoją dotychczasową konkurentką Lucyną Messal Operetkę Stołeczną Messal i Niewiarowskiej, która zainaugurowała swą działalność premierą Targu na dziewczęta. W maju 1927 zespół wyjechał na występy gościnne do Pragi, w czerwcu do Wilna.

thumb|Kazimiera Niewiarowska i Ludwik Sempoliński w operetce Księżniczka cyrkówka (1927)

W Wilnie Niewiarowska zmarła w wyniku rozległych oparzeń, jakim uległa wskutek nieszczęśliwego wypadku. Ze względu na brak miejsc w wileńskich hotelach, zespół teatru nocował w wagonach kolejowych. 30 czerwca 1927 po południu Niewiarowska w swoim przedziale czyściła benzyną suknię wieczorową i po ukończeniu prania zawołała swoją służącą. Gdy ta uchyliła drzwi do przedziału, płomień lampy spirytusowej z korytarza spowodował wybuch oparów benzyny w przedziale. Na Niewiarowskiej zapaliło się ubranie. Nie mogąc otworzyć drzwi, wydostała się z przedziału przez okno i dopiero na zewnątrz pociągu udzielono jej pomocy. Doznała ciężkich oparzeń obejmujących 75% powierzchni ciała. Zmarła w szpitalu św. Jakuba 12 godzin po wypadku.

Podczas transportu jej trumny ze szpitala na dworzec kolejowy w Wilnie oraz podczas pogrzebu w Warszawie dochodziło do wystąpień środowisk konserwatywnych, które kontestowały dorobek artystyczny zmarłej, zarzucając jej naruszanie norm moralnych. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 77-5-16).

Oceny Kazimiera Niewiarowska była chwalona za wybitny talent aktorski, świetnie sprawdzała się w lżejszych wodewilowych rolach, porywała publiczność swoim temperamentem i wdziękiem. Tadeusz Kończyc podkreślał także jej silny wpływ na publiczność oraz pierwszorzędny talent aktorski, zwracając uwagę na żywiołowy charakter jej interpretacji ról i sposobu kreowania postaci.

Według Ludwika Sempolińskiego miała szeroką skalę głosu, ale nie miał on przyjemnego brzmienia. Miała jednak zmysł organizacyjny i świetnie sprawdzała się w roli zarządzającej teatrem. Wprowadzała do przedstawień nowe efekty, nie stroniła od kontrowersyjnych występów, np. ze striptizem, wychodząc z założenia, że skandal przyciąga widownię.

Najlepiej oceniano jej tytułowe role w operetkach: Zuza, Hrabina Marica, Madame Pompadour, Dorina, a także role Belli (Ewa), Bessi (Targ na dziewczęta), Vesty (Czarne róże), Dionizy (Nitouche), Tilly (Blondynka), Alicji (Najpiękniejsza z kobiet).

Spektakle teatralne 1911 (Teatr Mały w Warszawie): Fortepian Berty

1912 (Teatr Bagatela w Warszawie): Piękny sen, Żywe marionetki

1912–1915 (Teatr Nowości w Warszawie): Chwila szczęścia, Czerwona dama, Gdy noc zapadnie, Gri-Gri, Kochany Augustynek, Król skrzypków, Miss Helyett, Nitouche, Targ na dziewczęta, Wróg kobiet, Zuchwalec, Zuza

1915–1916 (Operetka Polska w Moskwie/Piotrogrodzie): Les p'tites Michu

1916–1919 (Teatr Nikitskij w Moskwie): Cnotliwa Zuzanna, Fieja Karlsbada, Gejsza, Gusarskaja Lubow, Hrabia Luksemburg, Igruszeczka, Król się bawi, Księżniczka czardasza, Księżniczka dolara, Napoleon, Pupsik

1917 (Letnij Buff w Piotrogrodzie): Cygańska miłość, Księżniczka czardasza

1917 (Pałas w Piotrogrodze): Gejsza, Krasnoje znamja, Księżniczka dolara, Nitouche

1918 (Łunapark w Moskwie): Polska krew, Sibilla, Wesoła wdówka, W wołnach strastiej, Targ na dziewczęta

1920 (Moskiewski Akademicki Teatr Artystyczny): Córka pani Angot

1922–1923 (Teatr Nowy w Warszawie): Blondynka, Czarne róże, Królowa fal, Niech mnie diabli wezmą, Wieszczka karnawału

1923–1924 (Teatr Wodewil w Warszawie): Dolly, Dorina, Madame Pompadour, Marietta, Najpiękniejsza z kobiet, Pajac, Szalona Lola, Szczęście Mary

1924–1925 (Teatr Nowości w Warszawie): Hrabina Marica, Kochanka premiera, Księżniczka w masce, Perły Kleopatry, Słodki kawaler

1925–1926 (Teatr Niewiarowskiej w Warszawie): Cygańska miłość, Dolly, Dorina, Gejsza, Królowa nocy, Księżniczka dolara, Lady Chic, Najpiękniejsza z kobiet, Tajemnicza maska

1926–1927 (Teatr Messal-Niewiarowskiej w Warszawie): Hrabina Marica, Księżniczka cyrkówka, Noc Bacchusowa, Polska krew, Targ na dziewczęta

Filmografia 1914: Ach, te spodnie! jako Kama 1924: Kiedy kobieta zdradza męża jako żona profesora

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kazimiera Niewiarowska na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Aktorki kina niemego Kategoria:Aktorzy i aktorki teatrów warszawskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Modelki i modele aktu (sztuka) Kategoria:Ofiary pożarów Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy w Rosji Kategoria:Polscy bieżeńcy Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Polskie solistki operetkowe Kategoria:Polskie soprany Kategoria:Polskie tancerki Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1927