Wojkowice Kościelne – dawna gmina wiejska, istniejąca de facto w latach 1867–1941, a formalnie do w latach 1867–1949, ponadto w nowej odsłonie w latach 1973–75 w Kieleckiem i Katowickiem. Siedzibą gminy były Wojkowice Kościelne, po II wojnie światowej Ząbkowice.

Pierwsza odsłona

Królestwo Polskie Gmina Wojkowice Kościelne powstała w związku z reformą gminną w Królestwie Polskim. Należała do powiatu będzińskiego w guberni piotrkowskiejPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, str. 279)Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, str. 359).

Okupacja austriacka i niemiecka Podczas I wojny światowej prawie cała gmina Wojkowice Kościelne (oprócz części SikorkiPołudniowa część Sikorki po wschodniej stronie Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej znalazła się w Generalnym Gubernatorstwie Lubelskim pod okupacją austriacko-węgierską i utworzonego tam powiatu dąbrowskiego. Włączono ją do gminy Łosień.) znalazała się pod okupacją niemiecką. 27 lutego 1915 do gminy Wojkowice Kościelne przyłączono położone na północ od Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej słabo zaludnione częściKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 2 (str. 8): gminy Dąbrowa Górnicza (m.in. Zielona, Korzeniec, Kłoda, Dębnik czy Niepiekło), gminy Olkusko-SiewierskiejPółnocne części Gołonoga i Ząbkowic wymieniano jako odrębne miejscowości Gołonóg i Zombkowice w gminie Wojkowice Kościelne (Kreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32), mimo że zasadnicze części tych miejscowości znajdowały się pod okupacją austriacką.: część Gołonоga (m.in. Łęknice i Piekło), część Ząbkowic (obecnie jest to nowoczesne centrum Ząbkowic koło Domu Kultury, lecz wówczas centrum Ząbkowic znajdowało się po wschodniej części kolei, przy kościele Zesłania Ducha Świętego). 2 sierpnia 1915 do gminy Wojkowice Kościelne przyłączono miejscowości Preczów i Sarnów ze znieisonej gminy GzichówKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 23 / Gazeta Urzędowa Powiatu Będzińskiego, Nr 23 z 27 lipca 1915 (Ogłoszenie, str. 3). 17 września 1915 miejscowości te weszły w skład nowo utworzonej gminy ŁagiszaKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 32. 27 lipca 1915 sąd gminny w gminie Wojkowice Kościelne przeniesiono do SiewierzaKreis-Blatt des Kreises Bendzin, 1915, No. 29.

II RP Zmiany wprowadzone podczas I wojny światowej zniesiono 20 marca 1919 przez administrację polskąRozporządzenie z d. 29 marca 1919 r. w przedmiocie przywrócenia na terenie b. Królestwa Kongresowego dawnych granic gmin wiejskich, zmienionych prze władze okupacyjne niemieckie i austriacko-węgierskie (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1919, nr 21, poz. 265). I tak tereny na północ od Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, które w 1915 roku odłączono od gmin macierzystych (Olusko-Siewierska i Dąbrowa Górnicza) i włączono do gminy Wojkowice Kościelne miały powrócić do nich powrócićRozporządzenie z d. 29 marca 1919 r. w przedmiocie przywrócenia na terenie b. Królestwa Kongresowego dawnych granic gmin wiejskich, zmienionych prze władze okupacyjne niemieckie i austriacko-węgierskie (Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 1919, nr 21, poz. 265). W przypadku gminy Olkusko-Siewierskiej przebiegło to bezproblemowo, jednak w odniesieniu do zniesionej gminy Dąbrowa Górnicza (przekształconej 18 sierpnia 1916 w miasto na obszarze położonym na południe od linii kolejowej) okazało się to formalnie niemożliwe. Rozporządzenie dotyczyło bowiem wyłącznie gmin wiejskich, a nie zmian granic miast. W rezultacie obszary te (m.in. Zielona, Korzeniec, Kłoda, Dębnik czy Niepiekło) włączono do gminy Łagisza. Dopiero 5 maja 1923 wyłączono je z miasta Łagisza i włączono do miasta Dąbrowy Górniczej.

W okresie międzywojennym gmina Wojkowice Kościelne należała do powiatu będzińskiego w woj. kieleckimGłówny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.

1 lipca 1926 do gminy Wojkowice Kościelne włączono wieś Góra Siewierska z gminy Bobrowniki.

1 października 1927 z gminy Wojkowice Kościelne wyłączono wieś Strzyżowice, włączając ją do gminy Bobrowniki.

II wojna światowa / PRL Gminę Wojkowice Kościelne zniesiono de facto pod okupacją z dniem 15 marca 1941, tworząc z niej gminę Ząbkowice (Zombkowitz)Amtsbezirk Zombkowitz. Po wojnie utrzymano de facto ten stan; według publikacji z 1946 i 1948 rokuPodział administracyjny województwa śląsko-dąbrowskiego wraz ze skorowidzem gmin i gromad (stan z dnia 1 stycznia 1946) wydany przez Wydawnictwa Instytutu Śląskiego w 1947 istniała po wojnie gmina ZąbkowiceSkładająca się z Ząbkowic i 10 gromad: Antoniów, Bielowizna, Marianki, Sikorka, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejście, Warężyn, Wojkowice Kościelne i WygiełzówOrganizacja i represje władzy okupacyjnej.

Formalnie, tzn. przez administrację polską, gminę Wojkowice Kościelne zniesiono dopiero 1 stycznia 1950 roku, a jej obszar "włączono": do formalnie aktywowanej gminy Ząbkowice (gromady Antoniów, Bielowizna, Marianki, Sikorka, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce, Warężyn, Wojkowice Kościelne i Wygiełzów), do gminy Łagisza (gromady Brzękowice, Dąbie, Goląsza i Malinowice) do gminy Bobrowniki (gromada Góra Siewierska).

Druga odsłona

Gminę Wojkowice Kościelne reaktywowano 1 stycznia 1973 roku w powiecie będzińskim, w woj. katowickim. W jej skład weszły sołectwa Podwarpie, Trzebiesławice, Tuliszów, Ujejsce, Warężyn i Wojkowice KościelneUchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972 r., Nr. 12, Poz. 103).

27 maja 1975 roku gmina została zniesiona a jej obszar włączony do miasta Ząbkowice. 1 lutego 1977 miasto Ząbkowice przyłączono do Dąbrowy Górniczej, oprócz Podwarpia, Trzebiesławic, Tuliszowa, Warężyna i Wojkowic Kościelnych, które włączono do gminy Siewierz. W rzeczywistości, w skład Dąbrowy Górniczej z obszaru miasta Ząbkowice weszły: Ząbkowice właściwe, ponadto Ujejsce (należące w latach 1973–75 do gminy Wojkowice Kościelne), Bugaj, Sikorka i Tucznawa (należące w latach 1973–75 do gminy Ząbkowice) oraz Błędów, Kuźniczka Nowa, Łazy, Łęka, Łosień, Okradzionów i Rudy (należące w latach 1973–75 do gminy Łosień). 1 stycznia 1993 Trzebiesławice wyłączono z gminy Siewierz i włączono do Dąbrowy Górniczej.

Przypisy

Kategoria:Dawne gminy w województwie łódzkim Kategoria:Dawne gminy w województwie kieleckim Kategoria:Dawne gminy w województwie katowickim