Ryszard Tymon Tymański (ur. jako Ryszard Waldemar Tymański 30 września 1968 w Gdańsku) – polski kompozytor, wokalista, multiinstrumentalista, autor tekstów, producent muzyczny, osobowość medialna, satyryk, poeta, performer, wydawca, filmowiec, dziennikarz radiowy i felietonista, związany z trójmiejską sceną jazzową i alternatywną. Twórca pojęcia yass. Założyciel i lider licznych zespołów, między innymi Miłości, Kur, czy Tymon & The Transistors. Były członek Totartu. Prowadził wytwórnię Biodro Records.
Laureat Orła, nominowany do Nike i trzykrotnie do Fryderyka. Zdobywca Fryderyka w kategorii „Album roku muzyka alternatywna” z zespołami Kury (1998) i Tymon & The Transistors (2010). Laureat Paszportu Polityki (2001).
Współpracował z wykonawcami takimi jak Lester Bowie, John Zorn, Dave Douglas, Lech Janerka, Robert Brylewski, Antoni Gralak, Aleksander Korecki, Włodzimierz Kiniorski, Mikołaj Trzaska, Leszek Możdżer, Jacek Olter, Tomasz Gwinciński, Jerzy Mazzoll, Wojtek Mazolewski, Tomasz Ziętek czy Kuba Staruszkiewicz.
Rodzina i edukacja Urodził się jako Ryszard Waldemar Tymański 30 września 1968 w Gdańsku w rodzinie nauczycielskiej Stanisława (1934–2017) oraz Genowefy z domu Koronkiewcz. Dorastał na osiedlu nauczycielskim we Wrzeszczu ze starszym bratem Romanem (ur. 1959), z którym fascynował się rockiem przełomu lat 60. XX w. i 70. XX w. (m.in. grupami The Beatles, The Rolling Stones, The Byrds, Pink Floyd, King Crimson, Genesis, Yes oraz Frankiem Zappą). Za sprawą kolegów brata zapoznał się z muzyką Milesa Davisa, Johna Coltrane’a, Keitha Jarretta i Jana Garbarka.
Uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 35 i nr 66, IX LO oraz V LO w Gdańsku. Ukończył III Liceum Ogólnokształcące w Gdyni. W okresie licealnym zainteresował się punk rockiem i nową falą. W 1986 rozpoczął studia na Uniwersytecie Gdańskim na kierunku anglistyka. W marcu 1988 porzucił studia i poświęcił się muzyce i działalności literackiej. Spędził kilka miesięcy w Finlandii (1987, stypendium) oraz Jugosławii (1989, pobyt u dziewczyny). W 2022 podjął studia reżyserskie w Gdyńskiej Szkole Filmowej.
Kariera muzyczna W II klasie rozpoczął prywatne lekcje gry na gitarze. W 1979 założył zespół The Howling Dogs inspirowany Beatlesami i hard rockiem. W 1984 został basistą i wokalistą nowofalowej formacji Sni Sredstvom Za Uklanianie. W pierwszej fazie istnienia muzycy SSZU pozostawali pod silnym wpływem grup Joy Division i The Birthday Party, a także afroamerykańskiego free jazzu lat 60. XX w. oraz twórczości muzyków, takich jak John Coltrane, Ornette Coleman czy Albert Ayler. Na jesieni 1984 trio wzięło udział w konkursie w ramach Mokotowskiej Jesieni Muzycznej, a w lipcu 1985 zagrało na warszawskiej edycji festiwalu „Poza Kontrolą”. W sierpniu 1986 grupa SSZU zarejestrowała 15 utworów w studiu Studenckiej Agencji Radiowej. Jesienią 1987 trio zaczęło akompaniować grupie TotArt podczas jej skandalizujących happeningów. Występy w ramach totartowskich performansów wpłynęły na zmianę muzycznego stylu oraz repertuaru zespołu: nowofalowe kompozycje zastąpiły free rockowe formy i improwizacje. W drugiej fazie działalności na muzyczne inspiracje SSZU wpłynęli Frank Zappa, Captain Beefheart, Pere Ubu oraz Art Bears. W kwietniu 1988 trio zmieniło nazwę na Miłość, w którym zasłynął jako odnowiciel polskiego jazzu, a zarazem twórca yassu. Na początku lat 90. XX w. wraz z grupą poetycką „Zlali Mi Się Do Środka” występował w telewizyjnym kabarecie Dzyndzylyndzy. W kwietniu 1992 z Miłością zajął drugie miejsce na festiwalu Jazz Juniors w Krakowie, a we wrześniu 1992 nagrał materiał na pierwszą płytę w studiu Radia Szczecin.
W latach 1986–1991 działał jako muzyk i poeta w performerskiej formacji TotArt. Współpracował wówczas m.in. z poetami: Zbigniewem Sajnogiem, Pawłem „Końjo” Konnakiem, Pawłem „Paulusem” Mazurem i Wojciechem „Lopezem” Stammem. W kwietniu 1992 założył avant-rockową grupę Kury, w której grał na gitarze basowej. Pod koniec 1994 wydał z zespołem album pt. Kablox-Niesłyna Histaria, który nawiązywał do alternatywnego rocka, jazzu i muzyki poważnej. W 1998 zaangażował się wraz z kapelą Kury w kampanię społeczną „Muzyka Przeciwko Rasizmowi” prowadzoną przez Stowarzyszenie „Nigdy Więcej”, a utwór „Kibolski znalazł się na składance „Jedna Rasa - Ludzka Rasa. Muzyka Przeciwko Rasizmowi” (wyd. na CD i kasecie). W 2021 roku album ten ukazał się po raz pierwszy na płycie winylowej. Również w 1998 wydał album pt. P.O.L.O.V.I.R.U.S., który osiągnął sukces komercyjny. W 2001 wydał ostatni album z Kurami pt. 100 lat undergroundu, który był nasycony elementami rapu, hip-hopu, copy'n'paste'u i elektroniki. Po śmierci Jacka Oltera Kury kilkakrotnie wracały do koncertów w składzie z innymi perkusistami, ale nie zdecydowały się na dłuższą kontynuację działalności koncertowej i wydawniczej.
W 1995 powołał do życia yassowo-rockową grupę Trupy, która w 1998 zmieniła nazwę na Czan. Udzielał się także jako członek zespołów Masło, The Users, Dyliżans i Poganie.
W lipcu 2002 na warsztatach podczas festiwalu Przystanek Olecko stworzył formację Tymon & The Transistors, z którą nagrał ścieżkę dźwiękową do filmu Wojtka Smarzowskiego Wesele. Z zespołem nagrał jeszcze dwie płyty: Don’t Panic! We’re From Poland (2007) i Bigos Heart (2009), za który otrzymał Fryderyka w kategorii płyta alternatywna roku 2009. W marcu 2013 zespół wydał album, który nagrał na żywo w studiu Radia Gdańsk.
Równolegle prowadzi zespoły alternatywno-rockowe i jazzowe, grając na elektrycznej gitarze lub na kontrabasie. Jednym z nich jest formacja Tymański Yass Ensemble złożona z trzech pokoleń polskiego alternatywnego jazzu. Oprócz tego gra w sekstecie Polish Brass Ensemble, który powstał przy okazji współpracy z Dave’em Douglasem. Był współwłaścicielem trójmiejskiej wytwórni fonograficznej Biodro Records. Wydał m.in. płyty zespołów Miłość, Kury, Ścianka, Pogodno i Kobiety. Wydaje swoje płyty w domowej wytwórni Yass Records, której nakładem ukazały się m.in. reedycje albumów Miłości.
Skomponował muzykę do filmów: Sztos, Przemiany i Wesele (nagroda filmowa Polskie Orły 2005). W samym Weselu zagrał także lidera orkiestry weselnej. Jest także kompozytorem muzyki do filmu animowanego Jak bóg Maior utracił tron (1993) z cyklu „Czternaście bajek z Królestwa Lailonii” Leszka Kołakowskiego. W 2008 wydał solowy album pt. 1983–1986, który nagrał już w sierpniu 1995 z muzykami zespołu SSZU.
Pozostałe przedsięwzięcia Autor muzyki do spektakli, m.in. Teatru Wybrzeże w Gdańsku, Teatru Powszechnego w Warszawie, Teatru Muzycznego „Capitol” we Wrocławiu, Teatru im. Aleksandra Sewruka w Elblągu, Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, czy Teatru Telewizji. Okazjonalnie występuje jako aktor teatralny, m.in. w Wejściu smoka. Trailer w Teatrze Łaźnia Nowa w Nowej Hucie oraz w Poobiednich igraszkach w Miejskim Teatrze Miniatura w Gdańsku.
W latach 2006–2009 prowadził program kulturalny Łossskot na TVP1.
W 2007 zaczął pisać scenariusz offowego filmu muzycznego Polskie gówno (2015). W lipcu 2015 za muzykę do tego filmu otrzymał nagrodę na festiwalu „Młodzi i Film” w Koszalinie.
W latach 2012–2016 współprowadził z Piotrem „Kędziorem” Kędzierskim codzienną audycję Ranne Kakao w Rock Radiu. W 2013 ukazała się autobiografia Tymańskiego pt. „AD/HD”, która ukazała się w formie wywiadu przeprowadzonego przez Rafała Księżyka. W 2016 był jurorem w 11. edycji programu Polsatu Must Be the Music. Tylko muzyka, a w 2017 uczestniczył w drugiej edycji reality show TVN Azja Express.
W 2022 został nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” za tom wspomnień Sclavus.
Życie prywatne W 1992 wziął ślub kościelny z Anną Lasocką – rzeźbiarką, basistką i wokalistką grupy Kobiety. W 1995 rozwiedli się. W 1995 związał się z Martą Handschke, z którą w 1998 wziął ślub. W 2001 rozwiedli się. Od 2001 do 2008 jego partnerką życiową była Sara Brylewska. W latach 2013–2019 jego żoną była Maria Bros. Od 2020 związany z Anetą Kozłowską.
Ma trzech synów: (ur. 1991, ze związku ze Szwajcarką Simone Hellmann), (ur. 1998, z Martą Handschke) i Teo (ur. 2013) oraz córkę Lunę (ur. 2015; dwójka ostatnich z Marią Bros).
W latach 1991–1995 mieszkał w Sopocie. Następnie w różnych miejscach, raczej w Gdańsku. W 2006 kupił mieszkanie w gdańskim Wrzeszczu. Przez 10 lat mieszkał także w Warszawie.
W 2020 określił się jako osoba biseksualna. Deklaruje się jako buddysta zen.
Trenuje karate shōtōkan oraz tai chi. W młodości uprawiał także tenis stołowy i judo.
Galeria
Dyskografia
Album Rok Uwagi Źródło 3 Metry – Jedli z dołków, pili z dziórek1997gościnnie Lipali – Li-pa-li 2000gitara Łowżył, Tymański, Klebba, Chandran – Ni Sa Nikontrabas, aranżacje, kalimba Tymon Tymański & The Waiters – Theatricon Plixx 2001muzyka, słowa, produkcja, wokal, kontrabas Yugoton – Yugotonwykonanie utworu „Dziewczęta w letnich sukienkach” Stasio – Nie pożyczaj2003wokal w utworze „Posłuchaj” Marek Gałązka – Tu stacja sopot2006produkcja, gitara, instrumenty perkusyjne, puzon, realizacja nagrań Sni Sredstvom Za Uklanianie – 1983–19862008gitara basowa, gitara, muzyka, słowa, wokal Irek Wojtczak – Direct Memory Access 2011gitara basowa, kontrabas Kobiety – Mutantybanjo, mandolina
Filmografia Rok Tytuł Rola Reżyser2002Segment ’76 (film fabularny)RysiekOskar Kaszyński2004Wesele (film fabularny)Tymon, szef orkiestry weselnej (także wykonanie muzyki)Wojciech Smarzowski2005Femme fatale (etiuda – film animowany)b.d.Daria Kopiec2008Historia polskiego rocka (film dokumentalny)w roli samego siebieLeszek Gnoiński, Wojciech Słota2009Jothabelsi (film dokumentalny fabularyzowany)narratorElvin Flamingo2011Notoryczni debiutanci (etiuda)ksiądz JacekJustyna Nowak2012Miłość (film dokumentalny)w roli samego siebie (koproducent)Filip Dzierżawski2014Polskie gówno (film fabularny)Jerzy Bydgoszcz, lider „Tranzystorów” (także scenarzysta, producent wykonawczy, autor muzyki)Grzegorz Jankowski2016 Po prostu przyjaźń (film fabularny) tatuażysta „Dziubek” Filip Zylber
Publikacje książkowe Chłopi III, Warszawa : Wydawnictwo Do, 2001, (wspólnie ze Zbigniewem Sajnogiem). AD/HD: autobiografia, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2013; (wspólnie z Rafałem Księżykiem), . Sclavus, Gdańsk : Wydawnictwo Części Proste, 2021, .
Nagrody i nominacje Dotyczy nagród indywidualnych. Rok Nagroda Kategoria Tytuł Rezultat 1998 FryderykAutor roku – NominacjaKompozytor roku – Nominacja 2005Złota KaczkaAutor najlepszej muzyki filmowej Wesele WygranaOrzełNajlepsza muzyka roku 2004 Wygrana 2010FryderykWokalista roku – Nominacja Nagroda Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kulturyz okazji jubileuszu 25-lecia aktywności scenicznej – Wygrana2016z okazji jubileuszu 30-lecia Formacji TOTART – Wygrana2021z okazji 35-lecia Tranzytoryjnej Formacji TOTART – Wygrana2022Nagroda Literacka „Nike”książka rokuSclavusNominacja
Odznaczenia Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – 2026
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci III Liceum Ogólnokształcącego im. Marynarki Wojennej RP w Gdyni Kategoria:Artyści Teatru Muzycznego „Capitol” Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Filmowej Kategoria:Laureaci Paszportu Polityki Kategoria:Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej dla najlepszej muzyki Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdańsku Kategoria:Muzycy związani z Gdańskiem Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z Polsatem Kategoria:Osobowości telewizyjne związane z TVP Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy dziennikarze radiowi Kategoria:Polscy satyrycy Kategoria:Polscy felietoniści Kategoria:Polscy producenci muzyczni Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Polscy multiinstrumentaliści Kategoria:Polscy gitarzyści jazzowi Kategoria:Polscy gitarzyści rockowi Kategoria:Polscy kontrabasiści jazzowi Kategoria:Polscy basiści jazzowi Kategoria:Polscy basiści rockowi Kategoria:Polscy wokaliści rockowi