mały|Tablica Parku Krajobrazowego Góra Św. Anny w Ligocie Dolnej Park Krajobrazowy Góra Św. Anny – park krajobrazowy obejmujący Grzbiet Chełma, a więc zachodnią część Wyżyny Śląskiej. Został utworzony w 1988 roku, zajmuje obszar 5051 ha (otulina 6374 ha). Położony w środkowo-wschodniej części województwa opolskiego, pomiędzy miastami Leśnica, Gogolin, Strzelce Opolskie, Ujazd, Zdzieszowice.

Celem utworzenia parku było zachowanie terenów o najcenniejszych walorach przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych, charakterystycznych dla województwa opolskiego. Ponadto nadanie kierunku rozwojowi przestrzennemu zgodnie z wymogami ekologii oraz ochrony obszarów dla potrzeb turystyki, wypoczynku i rekreacji ludności. Większa część Parku objęta jest też statusem geoparku (od 1 czerwca 2010)Ministerstwo Środowiska - Geopark Krajowy - GÓRA ŚW. ANNY.

Historia Parku W 1973 roku w województwie opolskim opracowano dokument „Kompleksowy Program Ochrony Środowiska w województwie opolskim”, w którym znalazła się charakterystyka obszarów proponowanych do objęcia ochroną, znalazł się wśród nich Park Krajobrazowy Góra Św. Anny.

Zmiany w ustawie O ochronie i kształtowaniu środowiska z 31 stycznia 1980 roku umożliwiły tworzenie nowych przestrzennych form ochrony przyrody.

Następstwem tego była uchwała Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu numer XXIV (193) 88 z dnia 26 maja 1988 roku (Dz.U. Województwa Opolskiego z dnia 17 lipca 1989 r., Nr 19, poz. 231), która powołała Park Krajobrazowy Gór Opawskich i Park Krajobrazowy „Góra Św. Anny”.

Położenie geograficzne Pod względem fizyczno-geograficznym Park leży w zachodniej części makroregionu Wyżyna Śląsko-Krakowska (341) w granicach mezoregionu Chełm (341.11).

Park znajduje się na terenie dwóch powiatów: strzeleckiego, w obrębie gmin: Leśnica, Strzelce Opolskie, Ujazd krapkowickiego, w obrębie gmin: Gogolin, Zdzieszowice.

Otulina Parku również znajduje się na terenie dwóch powiatów: strzeleckiego, w obrębie gmin: Leśnica, Strzelce Opolskie, Ujazd, Izbicko krapkowickiego, w obrębie gmin: Gogolin, Zdzieszowice.

Na obszarze Parku i otuliny są 22 miejscowości i jedno miasto – Zdzieszowice.

Fizjografia terenu Budowa geologiczna Przeważają tu utwory triasu środkowego: wapienie i margle warstw górażdżańskich, terebratulowych i karchowickich.

Odsłonięcia naturalne tych wapieni w rezerwacie Ligota Dolna, sztuczne – w kamieniołomie na Ligockiej Górze i Górze Św. Anny. Teren w większości przykryty warstwą utworów lessopodobnych i zwietrzeliny.

Morfologia Rejon Góry Św. Anny wyróżnia się w skali całej Wyżyny Śląskiej ze względu na wyniesienia i bogate urzeźbienie terenu. Kulminacyjnym wyniesieniem jest Góra Św. Anny o wysokości 404 m n.p.m., inne wyniesienia to np. Kamienna Góra (326 m n.p.m.), Biesiec (350 m n.p.m.), Wysocki Las (385 m n.p.m.), Poręba (302 m n.p.m.), Stoki (308 m n.p.m.) itd. Na bogatą rzeźbę terenu składają się: liczne suche doliny, wąskie wąwozy, zalesione pagórki, wydmy piaszczyste, leje i misy krasowe oraz wywierzyska.

Od okresu przedplejstoceńskiego do chwili obecnej zachodzą procesy krasowe. Formy krasowe występujące na tym terenie to: leje zapadliskowe wąwozy parowy leje krasowe – w górnych partiach masywu Chełma na wysokości 245–330 m n.p.m.; największy lej położony na południu miejscowości Czarnocin, w lesie bukowym, ma głębokość 4,5 m, średnicę 12 m jaskinie – jedna z ciekawszych jaskiń o długości 12 m leży na południe od miejscowości Ligota Górna źródła krasowe – dają początek potokom, np. Łącka Woda, Cedruń.

Warunki klimatyczne Klimat Parku charakteryzuje się długim latem, dużą wilgotnością powietrza, słabymi wiatrami.

Wody powierzchniowe Sieć wód powierzchniowych jest uboga, związane to jest z budową geologiczną terenu. Główne cieki wodne to Potok Bojrowiec (Cedruń) i Łącka Woda. Cieki wodne występują zarówno na powierzchni jak i pod powierzchnią terenu.

Masyw Chełmu ma charakter wododziałowy – wody powierzchniowe przemieszczają się we wszystkich kierunkach. Wszystkie cieki mające początek na terenie Parku Krajobrazowego są drugo- lub wyżej rzędowymi dopływami Odry.

Poza ciekami wodnymi występują zbiorniki wodne pochodzenia antropogenicznego: stawy i zbiorniki przeciwpożarowe. Największy kompleks stawów hodowlanych leży na granicy miejscowości Jasiona i Zakrzów.

Gleby 65% powierzchni Parku stanowią gleby brunatne powstałe z utworów lessowych ilastych i częściowo piaszczystych. 10% gleb stanowią rędziny (gliny węglanowe wietrzeniowe). Na terenie otuliny podobnie – 60% gleb stanowią rędziny i gleby brunatne.

Pozostałe bardzo rzadkie to: czarnoziemy zdegradowane (z lessów), czarne ziemie, mady, gleby pseudobielicowe oraz utwory piaskowe pochodzenia aluwialnego.

Szata roślinna i mikoflora Mikoflora Gatunki grzybów występujące na terenie parkuKrzysztof Spałek: Chronione i rzadkie gatunki grzybów Parku Krajobrazowego "Góra Św. Anny", w: "Przyroda Górnego Śląska" nr 11, wiosna 1998, s. 8, w tym wszystkie oznaczone grafiką 20px są objęte ochroną: Czarka szkarłatna 15px Ucho bzowe Soplówka gałęzista 15px Gwiazdosz potrójny 15px Gwiazdosz frędzelkowany 15px Sromotnik bezwstydny

Flora Parku Na obszarze Parku Krajobrazowego występuje około 440 gatunków roślin naczyniowych, większość z nich to gatunki rodzime. Przeważają gatunki elementu euroazjatyckiego, lecz urozmaicona rzeźba terenu sprawiła, że występują tu zarówno gatunki kserotermiczne, reglowe, bądź rzadsze ogólnogórskie. Gatunki oznaczone grafiką 20px objęte są ochroną ścisłą lub częściową:

Zbiorowiska roślinne Zbiorowiska naturalne występujące na terenie Parku to przede wszystkim lasy bukowe, niektóre zbiorowiska zaroślowe i nieleśne. Liczne są zbiorowiska półnaturalne: murawy kserotermiczne, łąki, pastwiska, ściśle związane z działalnością człowieka na tym terenie. Naturalne i półnaturalne zespoły i zbiorowiska roślinne na terenie Parku Krajobrazowego; Zespół rzęsy drobnej i pływacza zwyczajnego (Lemno-Uticularietum vulgaris) Zespół zanokcicy skalnej i murowej (Asplenietum trichomano-rutae-murariae) Zespół kanianki pospolitej i kielisznika zaroślowego (Cuscuto-convolvuletum sepium) Zespół bzu hebdu (Sambucetum ebuli) Zespół podagrycznika pospolitego i lepiężnika różowego (Aegopodio-Petasitetum-hybridi) Łąka trzęślicowa (Molinietum medioeropaeum) Zbiorowisko czosnku skalnego i rozchodnika białego (Allium montanum-Sedum album) Zespół kostrzewy bruzdkowanej i strzęplicy sinej (Koelerio-Festucetum sulcatae) Zespół miłka wiosennego i kłosownicy pierzastej (Adonido-Brachypodietum pinnati) Zespół wyki leśnej i zaroślowej (Vicietum silvatico-dumetorum) Zarośla ligustru pospolitego i śliwy tarniny (Ligustro-Prunetum) Łęg jesionowo-olszowy (Circaeo-Alnetum) Grąd subkontynentalny (Tilio-Carpinetum) Kwaśna buczyna niżowa (Luzulo pilosae-Fagetum) Żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphyllidis-Fagetum)

Fauna parku Bezkręgowce Słabo rozpoznane oprócz motyli z grupy Macrolepidoptera, w latach 1961−1963 na obszarze jedynie Ligockiej Góry Kamiennej oznaczono 599 gatunków motyli (20% krajowej listy motyli), m.in.: paź królowej, kraśnik rzęśniowiec; liczne gatunki pająków, mięczaków, pluskwiaków różnoskrzydłych, chrząszczy.

Ryby Lin Karp Szczupak

Płazy Traszka zwyczajna Żaba wodna Żaba trawna Rzekotka drzewna Grzebiuszka ziemna

Gady Jaszczurka zwinka Jaszczurka żyworodna Padalec zwyczajny Zaskroniec Gniewosz plamisty Żmija zygzakowata

Ptaki Myszołów zwyczajny Myszołów włochaty Jastrząb Pustułka Krogulec Kobuz Dzięcioł czarny Dzięcioł zielonosiwy Puszczyk Płomykówka Sowa uszata Kuropatwa Ortolan Muchołówka mała Gołąb siniak

Ssaki Jeż zachodni Jeż wschodni Ryjówka aksamitna Ryjówka malutka Borowiec wielki Mopek zachodni Gacek brunatny Karlik malutki Nocek duży Piżmak amerykański Karczownik ziemnowodny Badylarka pospolita Popielica szara Lis rudy Borsuk europejski Kuna leśna Kuna domowa Dzik euroazjatycki Sarna europejska Jeleń szlachetny

Formy ochrony przyrody Rezerwaty przyrody Najcenniejsze obszary Parku uznane zostały rezerwatami przyrody Nazwa rezerwatuRodzaj rezerwatuData utworzeniaPowierzchnia rezerwatuGóra Św. Annyprzyrody nieożywionej1971 r.2,69 haLigota Dolnastepowy1959 r.8,297 haLesiskoleśny1997 r.47,47 haGrafikleśny1997 r.27,01 haBoże Okoleśny1997 r.68,59 haBiesiecleśny2001 r.24,66 ha

Pomniki przyrody Pomnik przyrodyLokalizacja (miejscowość/gmina)Lipa drobnolistnaŻyrowa/Zdzieszowice Klon jaworŻyrowa/ZdzieszowiceLipa drobnolistnaWysoka/LeśnicaKlon jaworWysoka/LeśnicaUkład skał ze stożkiem tufów wulkanicznychGóra Św. Anny

Natura 2000 Częściowo na terenie Parku Krajobrazowego powstała ostoja Natura 2000 Góra Świętej Anny o powierzchni 5084,3 ha.

Środowisko kulturowe W parku znajduje się sporo zabytków architektonicznych, należą do nich: zespół pałacowo-parkowy w Żyrowej, klasztor z bazyliką na Górze Św. Anny, stary wiatrak kamienny w Wysokiej, mnóstwo kapliczek, krzyży i figur świętych. Na terenie Parku Krajobrazowego występują licznie zespoły parkowe (parki podworskie). Wskutek braku właściwej pielęgnacji i konserwacji założeń ogrodowych i parkowych, nie zachowały one w większości dawnego stylowego charakteru: Park w Lichyni Park w Wysokiej Park w Kalinowie Park w Kalinowicach

Zagrożenia przyrody Emisja zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego Park Krajobrazowy otoczony jest dużymi ośrodkami przemysłowymi: Strzelce Opolskie, Kędzierzyn-Koźle, Zdzieszowice, będącymi źródłem zanieczyszczeń przemysłowych: pyły, tlenki azotu, tlenki siarki, fluoru, czy też fenolu. Niekorzystny kierunek wiatrów – z południa i południowego zachodu, powoduje, że nad Park Krajobrazowy napływają masy zanieczyszczonego powietrza, zanieczyszczenia te wraz z opadami przenikają do wody i gleby. Zagrożeniem jest też tzw. niska emisja.

Budowa i eksploatacja autostrady A4 W województwie opolskim autostrada A4 przebiega od miejscowości Przylesie w gminie Olszanka do Nogawczyc w gminie Ujazd. Środkowo-wschodni (opolski) odcinek autostrady przecina Park Krajobrazowy Góra Św. Anny, tym samym podzielił go na część północną i południową.

Wojewoda Opolski w 1996 roku wydzielił z terenów Parku Krajobrazowego pas o szerokości 500 m pod budowę autostrady wraz z urządzeniami z nią związanymi. Istniały dwa inne warianty odrzucone przez samorządy lokalne, jeden omijający Park Krajobrazowy od północy, drugi od południa.

Negatywny wpływ autostrady na florę i faunę Zniszczenie stanowisk roślin i grzybów chronionych, które występowały na trasie wybudowanej autostrady A4 i w jej najbliższym otoczeniu. Gatunki objęte ochroną ścisłą: orlik pospolity wawrzynek wilczełyko dziewięćsił bezłodygowy lilia złotogłów len austriacki śnieżyczka przebiśnieg listera jajowata żłobik koralowy centuria pospolita paprotka zwyczajna czarka szkarłatna Gatunki objęte ochroną częściową: bluszcz pospolity kruszyna pospolita pierwiosnek lekarski przytulia wonna konwalia majowa Wycięcie rzadkich na Opolszczyźnie fragmentów drzewostanów: kwaśne buczyny niżowe żyzne buczyny sudeckie Autostrada przecięła szlaki migracyjne zwierząt, stanowiąc dla nich barierę ekologiczną. Eksploatacja autostrady przyczynia się do zanieczyszczenia wód powierzchniowych i powietrza atmosferycznego.

Protesty społeczne przeciwko poprowadzeniu autostrady A4 przez Park Krajobrazowy