thumb|240px|Nina Andrycz mały|321x321px|Grób Niny Andrycz na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Nina Andrycz (ur. 11 listopada 1912 w Brześciu Litewskim, zm. 31 stycznia 2014 w Warszawie) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, recytatorka oraz poetka i pisarka. W latach 1947–1968 małżonka premiera Józefa Cyrankiewicza.
Ze względu na swój dorobek artystyczny czasem nazywana „pierwszą damą polskiego teatru”.
Życiorys Młodość Córka prawnika Eugeniusza Andrycza (1879–1928) i Marii z domu Borys (1889–1977). Jej dziadkiem był Ludwik Andrycz – inspektor toru wyścigów konnych na Polu Mokotowskim oraz właściciel stajni Lubicz, a stryjem dyplomata – Czesław AndryczW. Pruski, Wyścigi i hodowla koni pełnej krwi oraz czystej krwi arabskiej w Polsce w latach 1918–1939, Wrocław 1980, s. 170–171.. W latach 1917–1927 mieszkała w Kijowie, gdzie jej matka pracowała jako tłumaczka. Zachęcana przez babkę, która zainteresowała ją aktorstwem, regularnie uczęszczała do teatru i opery. Studiowała prawo na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie oraz historię, psychologię i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, jednak żadnego z tych kierunków nie ukończyła. Była absolwentką Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie (1934).
Kariera aktorska 16 listopada 1934 zadebiutowała jako aktorka teatralna występem w Teatrze na Pohulance w Wilnie, z którym była związana do 1935. Następnie została aktorką Teatru Polskiego w Warszawie. Na czas II wojny światowej zawiesiła karierę aktorską i była kelnerką w kawiarni „Café Bar” w Warszawie. W 1946 powróciła do Teatru Polskiego, którego aktorką była do 2004.
Była obsadzana w rolach głównych w dramatach klasycznych i romantycznych, m.in.: Solange w Lecie w Nohant (1935), Lukrecji Borgii w Cezarze i człowieku (1937), Szimeny w Cydzie Corneille’a (1948), tytułowej w Marii Stuart (1958) Słowackiego, Elżbiety w Don Carlosie (1960) Schillera, królowej Małgorzaty w Ryszardzie III Shakespeare’a (1993), Starej w Krzesłach Ionesco (1995) czy Klary Zachanassian w Wizycie starszej pani Dürrenmatta (1998). Z uwagi na sposób jej gry, pełen patosu i arystokratycznej maniery, a także urodę i figurę, grała głównie role królowych (Maria Stuart u Słowackiego, Elżbieta w Marii Stuart Schillera, Królowa w Don Carlosie) lub arystokratek i heroin (Szimena w Cydzie, Lady Milford w Intrydze i miłości, Izabela Łęcka w Lalce); zagrała 29 postaci różnych władczyń. Cieszyła się powszechną popularnością wśród krytyków i widzów, dzięki którym czterokrotnie zwyciężyła w plebiscycie „Expressu Wieczornego” na najpopularniejszą aktorkę.
W 1939 zadebiutowała jako aktorka filmowa rolą niemieckiej agentki w filmie Eugeniusza Bodo Uwaga szpieg, który jednak nie został ukończony. Rozczarowana warunkami pracy na planie zdjęciowym ograniczyła występowanie w filmach. Na wielki ekran wróciła w latach 50. rolą Marii Kalergis w filmie historycznym Jana Rybkowskiego Warszawska premiera (1951).
Pozostałe przedsięwzięcia W dwudziestoleciu międzywojennym Andrycz interesowała się filozofią, alternatywnymi ruchami religijnymi oraz okultyzmem, uczęszczała m.in. na wykłady Polskiego Towarzystwa TeozoficznegoTomasz Krok, Afera teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949–1951), Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2025, s. 271–272.. W czasie okupacji została uczennicą polskiego antropozofa i mistyka, Roberta Waltera z Komorowa, którego poznała w 1943 r. w mieszkaniu wolnomularza i oficera Abwehry Borisa SmysłowskiegoNina Andrycz, Bez początku, bez końca, Warszawa 2003, s. 91..
W latach 1949–1951 była nieświadomą informatorką siatki wywiadowczej kierowanej przez mjr. Andrzeja Rudolfa Czaykowskiego – cichociemnego, oficera Polskich Sił Zbrojnych i byłego członka ZWZ/AK. W prywatnych rozmowach ze swoją masażystką i przyjaciółką Sylwią Rzeczycką, należącą do siatki Czaykowskiego, przekazywała informacje na temat swojego męża, ówczesnego premiera Józefa Cyrankiewicza, a także o wzajemnych relacjach wśród najwyższych przedstawicieli komunistycznej władzyTomasz Krok, Afera teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949–1951), Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2025, s. 285–291..
Wydała tomiki poezji To teatr (1983), Róża dla nikogo (1989) i Rzeka bez nazwy (1999) oraz kryptobiograficzną powieść My rozdwojeni (1992), w której opisała początki swojej kariery scenicznej. W 2013 roku wydała książkę autobiograficzną pt. Patrzę i wspominam.
Poświęcono jej film dokumentalny Już nie mogę przestać być damą (1996). 8 marca 2009 wyemitowany został reportaż o artystce w programie TVN Uwaga – Kulisy sławy.
Życie prywatne W 1947 wzięła ślub kościelny z Józefem Cyrankiewiczem, ówczesnym premierem PRL, z którym rozwiodła się w 1968. Była związana także z reżyserem Arnoldem Szyfmanem, a ich związek budził kontrowersje z uwagi na dużą różnicę wieku między kochankami i fakt, że Szyfman był żonaty.
Była bezdzietna z wyboru. Twierdziła, że jest pozbawiona instynktu macierzyńskiego i nie zgodziła się urodzić dziecka nawet po zapewnieniach swojej matki, że ona wychowa urodzone przez nią dzieckoEwa Lando. Wszyscy się czegoś bali. Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2016, s.298,299..
Śmierć i pogrzeb Zmarła nad ranem po trzytygodniowym pobycie w szpitalu na warszawskim Powiślu z powodu niewydolności krążeniowo-oddechowej w piątek 31 stycznia 2014 roku w wieku 101 lat. Pogrzeb Niny Andrycz odbył się 10 lutego 2014 na Starych Powązkach (kwatera 14-1-3). W ostatniej drodze aktorki uczestniczyli m.in. prezes Związku Artystów Scen Polskich Olgierd Łukaszewicz, dyrektor Teatru Polskiego w Warszawie Andrzej Seweryn, Ignacy Gogolewski oraz Janusz Józefowicz, a w imieniu ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego odczytano list kondolencyjny. Pogrzeb miał charakter katolicki zgodnie z życzeniem aktorki. W testamencie aktorka zapisała w spadku swoje pieniądze dla fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. WOŚP za te pieniądze kupiła wysokiej klasy densytometr, urządzenie do mierzenia gęstości kości.
Spektakle (wybór) Przed II wojną światową 1934 Nigdy nie można przewidzieć jako Gloria 1934 Hamlet jako Ofelia 1935 O Zmartwychwstaniu jako Maria Magdalena 1935 Ptak jako burmistrzanka 1935 Król Lear jako Regana 1935 Kordian jako strach / Wioletta 1936 Niedobra miłość jako Mania 1936 Tessa jako Antonina Sanger 1936 Lato w Nohant jako Solange 1937 Cezar i człowiek jako Lukrecja Borgia 1937 Szczygli zaułek jako Blanka 1938 Noc listopadowa jako Joanna 1938 Maskarada jako Aleksandrine 1939 Koleżanki jako Hela
Spektakle powojenne 1946 Papuga jako Marta (reżyseria Juliusz Osterwa) 1946 Szkoła obmowy jako Dorymena (reż. Karol Frycz) 1947 Oresteja jako Kasandra (reż. Arnold Szyfman) 1948, wznowienie 1954 Cyd jako Szimena (reż. Edmund Wierciński) 1948 Zakon krzyżowy jako Ryngałła (reż. Janusz Warnecki) 1949 Wieczór Puszkinowski (reż. J. Warnecki) 1949 Ostatnie dni jako Natalia (reż. Józef Wyszomirski) 1950 Tai Yang budzi się jako Tai Yang (reż. zespołowa) 1951 Intryga i miłość jako lady Milford (reż. Aleksander Bardini) 1952 Lalka jako Izabela Łęcka (reż. Bronisław Dąbrowski) 1955 Miesiąc na wsi jako Natalia Pietrowna (reż. Władysław Krzemiński) 1955 Intryga i miłość jako lady Milford (reż. Aleksandrowicz Gąssowski) – gościnnie w Teatrze Polskim w Poznaniu 1956 Cyd jako Szimena (reż. Ryszard Sobolewski) – gościnnie w Teatrze Polskim w Poznaniu 1956 Święta Joanna jako Joanna (reż. Bohdan Korzeniewski) 1958 Maria Stuart jako Maria Stuart (reż. Roman Zawistowski) 1960 Don Carlos jako Elżbieta Valois (reż. Władysław Hańcza) 1961 Pożądanie w cieniu wiązów jako Abbie Putnam (reż. R. Zawistowski) 1962 Mariana Pineda jako Mariana Pineda (reż. W. Hańcza) 1963 Borys Godunow jako Maryna (reż. Henryk Szletyński) 1963 Kleopatra jako Kleopatra (reż. Roman Niewiarowicz) 1964 Makbet jako lady Makbet (reż. Otto Axer) 1964 Pies ogrodnika jako Diana de Belfior (reż. R. Niewiarowicz) 1965 Balladyna jako Balladyna (reż. W. Krzemiński) 1967 Nawrócenie kapitana Brassbound jako lady Cecylia Waynflete (reż. Andrzej Szafiański) 1968 Wariacje na temat jako Rose (reż. Jan Kulczyński) 1969 Intryga i miłość jako lady Milford (reż. Wanda Laskowska) 1971 Rzymska wiosna jako Małgorzata Fuller (reż. Jerzy Rakowiecki) 1973 Gwiazda jako Gwiazda (reż. Helmut Kajzar) – gościnnie w Teatrze Stara Prochownia w Warszawie 1973 Moralność pani Dulskiej jako pani Dulska (reż. Krystyna Meissner) 1976 Maria Stuart jako Elżbieta, królowa Anglii (reż. August Kowalczyk) 1979 Profesja pani Warren jako pani Warren (reż. K. Meissner) 1980 N. Andrycz przedstawia siebie... (widowisko poetyckie) – w Teatrze Stara Prochownia w Warszawie 1981 Karnawał jako Małgorzata (reż. Józef Para) 1983 Maestro jako Ksena (reż. Kazimierz Dejmek) 1985 Biesiada u hrabiny Kotłubaj jako hrabina Maria Kotłubaj (reż. Romuald Szejd) – w Teatrze „Scena Prezentacje” w Warszawie 1986 Baba-Dziwo jako Valida Vrana (reż. Mariusz Dmochowski) 1988 Lokaj jako Starościna (reż. Andrzej Łapicki) 1990 Tango jako Eugenia (reż. K. Dejmek) 1993 Ryszard III jako Małgorzata (reż. Maciej Prus) 1994 Popołudnie kochanków jako Katarzyna II (reż. Jan Bratkowski) 1995 Krzesła jako Ona (Stara; reż. M. Prus) 1997 Cocktail Party Julia (Pani Shuttlethwaite; reż. M. Prus) 1998 Wizyta starszej pani jako Klara Zachanassian (reż. Zdzisław Wardejn) 2000 Lustro jako aktorka (reż. Tomasz Zygadło) 2001 Królowa i Szekspir jako Elżbieta I, królowa Anglii (reż. Marcel Kochańczyk) – w Teatrze na Woli im. Łomnickiego w Warszawie 2011 Polita jako Sarah Bernhardt (reż. Janusz Józefowicz) – Teatr Studio Buffo Warszawa 2012 Mecz małżeński jako Marlene – Rosyjski Teatr Dramatyczny Litwy mieszczący się w dawnej siedzibie Teatru na Pohulance Wilno 2013 Włamywacz z lepszego towarzystwa jako Amantka – Rosyjski Teatr Dramatyczny Litwy mieszczący się w dawnej siedzibie Teatru na Pohulance Wilno
Filmografia mały|180px|Nina Andrycz w Warszawskiej premierze (1950)