Tomasz Walerian Aleksandrowicz inna forma nazwiska: Alexandrowicz herbu własnego (ur. około 1732, zm. 29 września 1794 w Warszawie) – marszałek dworu króla, wojewoda podlaski w latach 1790–1794, kasztelan podlaski w latach 1779–1790, kasztelan wiski w latach 1775–1779Urzędnicy podlascy XIV-XVIII wieku. Spisy". Oprac. Ewa Dubas-Urwanowicz, Włodzimierz Jarmolik, Michał Kulecki, Jerzy Urwanowicz. Kórnik 1994, s. 159., szambelan Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 rokuAntoni Magier, Estetyka miasta stołecznego Warszawy, 1963, s. 433., internuncjusz Rzeczypospolitej w Imperium Osmańskim w latach 1746–1766Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 140., polityk, tłumacz.

Życiorys Syn Marcina z przydomkiem rodowym Witold (chorąży bracławski), i Heleny z Bachmińskich, bratem Jana Alojzego. Wykształcenie odebrał w Akademii Rycerskiej w Lunéville. Już za czasów króla Augusta III miał dosłużyć się (według Seweryna Uruskiego) szarży pułkownika i funkcji szambelana królewskiego, a w roku 1764 wyróżniono go rosyjskim orderem Św. Anny. W roku 1765 został kawalerem Orderu Świętego StanisławaZbigniew Dunin-Wilczyński, Order Świętego Stanisława, Warszawa 2006, s. 178.. W latach 1764–1766 został wyznaczony przez Senatus Consilium na posła Rzeczypospolitej do Turcji z tytułem internuncjusza. Miał skłonić Turcję do niemieszania się do spraw polskich i nastawić ją pozytywnie do Stanisława Poniatowskiego (uzyskać pozytywną notyfikację na elekcję królewską). Na wjazd delegacji na teren Turcji czekał na granicy do 7 marca roku 1766. Mimo iż jego pobyt trwał tylko 8 miesięcy (do listopada roku 1766), jeszcze w październiku założył w Stambule szkołę polską, z 4 młodzieńców dla uczenia się języków orientalnych ustanowioną (wkrótce został jej protektorem). Swoją wyprawę do Turcji opisał w nie wydanym diariuszu: "Uwagi nad teraźniejszym stanem Porty Ottomańskiej". Po powrocie Polski otrzymał urząd podkomorzego nadwornego. Od roku 1775 marszałek dworski (do śmierci w 1794) i kasztelan wiski (po Kazimierzu Karasiu). W tym samym roku otrzymał w postaci dzierżawy wieczystej, królewszczyznę Koszowatą w Kijowszczyźnie. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776 rokuVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 528.. W roku 1777 wykupił starostwo łosickie i ożenił się z Marcjanną Ledóchowską, wojewodzianką czernihowską (rozwód w roku 1792). W 1778 roku był członkiem Departamentu Sprawiedliwości Rady NieustającejKolęda warszawska na rok 1778, Warszawa 1778, [b.n.s]. W roku 1779 odznaczony Orderem Orła Białego, mianowany kasztelanem, a w 1789 wojewodą podlaskim. W latach 1780–1784 był członkiem Rady Nieustającej (zasiadał w Departamencie Sprawiedliwości). Członek Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej w 1783 rokuKolęda warszawska na rok przybyszowy 1783, Warszawa 1783, [b.n.s]. Jako marszałek dworu towarzyszył królowi w kilku podróżach (do: Wiśniowca w roku 1781, Nieświeża w 1785 i Kaniowa w 1787). Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 309.. Podpisał Konstytucję 3 Maja, lecz nie należał do jej stronników. W roku 1792 nabył znaczne dobra na Podlasiu (Konstantynów). Członek konfederacji targowickiejKorwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 111.. Na Sejmie Grodzieńskim roku 1793 przewodniczył Departamentowi i Komisji Wojskowej przywróconej Rady Nieustającej. Członek z Senatu Komisji Wojskowej Koronnej w 1793 rokuKalendarz wilenski na rok ... 1794, s. 67..

Zmarł 29 września 1794 w Warszawie (w czasie insurekcji kościuszkowskiej).

Ojciec Stanisława Witolda Aleksandrowicza (1781-1826).

Twórczość Diariusz Uwagi nad teraźniejszym stanem Porty Ottomańskiej, powst. 1766, niewydane (informacja: Polskie słownik biograficzny).

Przekłady P. Corneille: Herakliusz. Tragedia z francuskiego na polski wytłomaczona. Jaśnie Wielmożnej Annie z Rzewuskich Humieckiej, miecznikowej koronnej... dedykowana, (Lwów) 1749, (w Przestrodze do czytelnika wykład teorii przekładania) Kleomira, albo igrzysko fortuny na cudownych szczęścia i nieszczęścia granicach fundowane, najprzód francuskim, potem angielskim językiem do druku przez pewną damę w roku 1449 podane, a na polski tłumaczone przez rzetelnego i prawdziwego podściwych Polaków syna, Warszawa 1754, (dedykowany Augustowi III i jego żonie, Marii Józefie; na s. 314-346: Tragedia Arselin i Kleomira; w tekście i przypisach uwagi teoretyczne o teatrze).

Listy i materiały Do Stanisława Augusta, rękopisy Biblioteki Czartoryskich, sygn. 654, 699 Akta poselstwa do Turcji, rękopisy Biblioteki Czartoryskich, sygn. 624-626 Diariusz legacji JW. Imćpana Tomasza Aleksandrowicza, podkomorzego nadwornego i posła extraordynaryjnego do Porty Ottomańskiej, w r. 1766 odprawionej, rękopis Ossolineum, sygn. 1615/III.

Przypisy

Bibliografia Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572-1795 pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN, Warszawa 1982, s. 541

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Rycerskiej w Lunéville Tomasz Aleksandrowicz Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Kasztelanowie podlascy Kategoria:Kasztelanowie wiscy Kategoria:Komisarze Komisji Wojskowej Koronnej (Senat) Kategoria:Konfederaci targowiccy Kategoria:Konsyliarze Departamentu Skarbowego Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski w Turcji (I Rzeczpospolita) Kategoria:Senatorowie na Sejmie Czteroletnim Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Szambelanowie Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Urzędnicy Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej Kategoria:Urzędnicy dworów władców Polski Kategoria:Wojewodowie podlascy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1794