thumb|Próbne wiercenia pod budowę metra w al. gen. Karola Świerczewskiego (obecnie al. „Solidarności”) w 1951 roku Metro w Warszawie – jedyny w Polsce system kolei podziemnej, zarządzany przez miejską spółkę Metro Warszawskie. Składa się z dwóch linii: M1 i M2. Pierwszy odcinek linii M1, łączącej centrum Warszawy z jej północnymi i południowymi dzielnicami, otwarto w 1995. Pełną projektowaną długość linia osiągnęła w 2008. Budowę linii M2, łączącej lewo- i prawobrzeżną część stolicy, rozpoczęto w 2010, a pierwszy jej odcinek oddano do użytku w 2015.

Wprowadzenie Pierwszą uchwałę o jego budowie podjęto w 1925. Po przerwie spowodowanej II wojną światową prace nad budową głębokiego metra rozpoczęły się na początku lat 50. od strony Pragi, jednak w 1957 zostały definitywnie przerwane. Prace projektowe nad dzisiejszym metrem trwały od połowy lat 70. W 1982 Rada Ministrów zadecydowała o budowie pierwszej linii metra w Warszawie. 15 kwietnia 1983 wbito w ziemię pierwszy pal stalowy na budowie tunelu na Ursynowie. Tę datę uważa się za moment rozpoczęcia budowy metra. Pierwsze stacje oddano do użytku w 1995.

Po 25 latach budowy, 25 października 2008, zakończono budowę pierwszej linii warszawskiego metra, oddając w tym dniu do użytku trzy ostatnie stacje (Stare Bielany, Wawrzyszew i Młociny). Zatem w ciągu 25 lat zbudowano 21 stacji oraz stację techniczno-postojową STP Kabaty. Pierwsza linia miała zostać uzupełniona w Śródmieściu o dwie dodatkowe stacje Plac Konstytucji i Muranów, plany te jednak wstrzymano.

Pierwsza linia Metra Warszawskiego przebiega przez dzielnice Ursynów (pierwsza stacja na os. Kabaty), Mokotów, Śródmieście, Żoliborz i Bielany (ostatnia stacja Młociny przy Hucie), ma 23,1 km i 21 stacji. Linia ta łączy południowe i północne dzielnice lewobrzeżnej Warszawy z centrum miasta. Średni czas przejazdu całej linii (od Kabat do Młocin) wynosi 38 minut 20 sekund. Pociągi kursują codziennie między 5:00 a północą, co kilka minut, w weekendy zaś do 3:00 rano. Z metra korzysta dziennie ok. 500 tysięcy pasażerów. Metro Warszawskie zatrudnia ok. 1500 osób.

16 sierpnia 2010 rozpoczęto budowę drugiej linii metra. Centralny odcinek II linii został otwarty 8 marca 2015. Pierwsza część odcinka wschodniego, licząca trzy stacje, udostępniona została pasażerom 15 września 2019 r. Druga linia metra przebiega przez dzielnice Bemowo, Wola, Śródmieście, Pragę i Targówek. Ma długość 19 kilometrów oraz 18 stacji.

Na jedną stację metra w Warszawie przypada obecnie ponad 57 tys. mieszkańców miasta. Średnia dla miast w Unii Europejskiej, w których istnieje metro to 25 tys. osób.

Warszawskie metro jest dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na każdej stacji są windy lub pochylnie (głównie na stacjach na Ursynowie) umożliwiające przejazd na stację wózkiem. Jednakże 17 września 2008 na stacji Centrum miał miejsce wypadek. Filip Zagończyk, niewidomy, spadł na tory pod nadjeżdżający pociąg. W wyniku wypadku amputowano mu nogę. To zdarzenie zwróciło uwagę na częściowe tylko dostosowanie warszawskiego metra do potrzeb osób niepełnosprawnych. Od 2011 krawędzie wszystkich peronów zostały oznakowane specjalnymi wypustkami, co ma ułatwić orientację przestrzenną osobom niewidomym.

Historia

Pierwsze postulaty dotyczące potrzeby wybudowania metra w Warszawie pochodzą z 1903 roku.

Pierwszy miejski projekt metra powstał w latach 1917–1918 w Sekcji Regulacji Miasta.

W 1925 podjęto uchwałę o wybudowaniu metra w Warszawie, w 1927 zatwierdzono plany i rozpoczęto badania geologiczne. W 1929 utworzono Referat Kolei Podziemnej, który miał odpowiadać za budowę. Wielki kryzys lat 30. spowodował wstrzymanie prac. W 1938 Stefan Starzyński powołał Biuro Studiów Kolei Podziemnej, które zaktualizowało plany. Rozpoczęto budowę, którą jednak przerwał wybuch II wojny światowej. Zaraz po wojnie pomysł budowy metra lub SKM w Warszawie powrócił; przebieg projektowanej wówczas linii pokrywał się mniej więcej z funkcjonującą obecnie linią M1, przy czym z 21,6 km trasy tylko 7 km miało znajdować się w tuneluAndrzej Skalimowski Metro jakiego Warszawa nie widziała. Ostatecznie jednak z projektu tego zrezygnowano.

W 1950 rząd podjął uchwałę o budowie metra głębokiego w Warszawie. Planowano, że w 1965 istnieć będą już trzy linieSocjalistyczna Warszawa otrzyma metro: Polska Kronika Filmowa, sygnatura PKF 2/51 (wyd. na płycie DVD Najzabawniejsze Polskie Kroniki Filmowe. Lata 1945/1950). Budowę rozpoczęto na Pradze 22 września 1951 na trasie, która miała przebiegać pod Wisłą. Pierwszy odcinek miał zostać oddany do końca 1959. Projektowana trasa o długości ok. 7,5 km miała mieć kształt litery Y i przebiegać od placu Wilsona (wówczas Komuny Paryskiej) poprzez Muranów do pl. Unii Lubelskiej. Na wysokości ul. Próżnej zaplanowano odgałęzienie na wschód na pl. Teatralny i Dworzec Wileński z przejściem tunelowym pod Wisłą i dalej linią jednotorową do stacji postojowej na Targówku. Z powodu rosnących kosztów w 1953 budowę ograniczono do odcinka doświadczalnego na Pradze. Wybudowano wówczas ogromną (prawie 7000 m³) komorę rozjazdową w rejonie szybu usytuowanego przy ul. Radzymińskiej, w pobliżu wiaduktu kolejowego, oraz tunel szlakowy o średnicy 6 m i długości 1270 m prowadzący od szybu przy ul. Naczelnikowskiej do wspomnianej wcześniej komory rozjazdowej. W 1957 ostatecznie zatrzymano prace, a w 1960 r. wybudowany tunel zalano wodą.

Do pomysłu budowy metra powrócono w 1974. Powstały techniczno-ekonomiczne założenia pierwszej linii metra jednak informacje na ten temat podlegały cenzurze. Zalecenia cenzorskie dotyczące tego tematu zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 2 kwietnia 1975 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów głosiły: „Wszelkie materiały dotyczące budowy metra w Warszawie należy wstrzymywać do decyzji GUKPPiW”.

W 1982 rząd PRL zawarł umowę z ZSRR o pomocy przy budowie Warszawskiego Metra. 23 grudnia 1982 rząd podjął uchwałę nr 266/82 o budowie pierwszej linii metra w Warszawie, a 15 kwietnia 1983 budowa ruszyła. Konstruowanie pierwszego 11-kilometrowego odcinka Kabaty – Politechnika trwało z problemami 12 lat, aż do uroczystego otwarcia 7 kwietnia 1995. Po kolejnych 13 latach, 25 października 2008 budowa pierwszej linii metra została zakończona.

Umowę na budowę II linii metra z wykonawcą podpisano jeszcze w październiku 2009, następnie odbyły się projektowanie i uzyskiwanie stosownych pozwoleń, by w połowie 2011 mogła ruszyć budowa centralnego odcinka drugiej linii. Prace prowadzone były z trudnościami, miasto podpisało aneks z wykonawcą – włosko-tureckim konsorcjum AGP Metro Polska przesuwający datę oddania inwestycji.

Pierwotnie planowano, że budowa centralnego odcinka II linii zakończy się w październiku 2013, jednak prace opóźniły się m.in. z powodu zalania terenu budowy stacji Centrum Nauki Kopernik. W sierpniu 2012 budowniczowie podczas prac natrafili na ciek wodny, teren budowy stacji został zalany, zamknięto tunel Wisłostrady, a prace naprawcze trwały prawie rok, do czerwca 2013. Oficjalnie budowa zakończyła się 30 września 2014, a 6-kilometrowy odcinek II linii Rondo Daszyńskiego – Dw. Wileński został otwarty 8 marca 2015. Kolejny odcinek II linii metra od stacji Dworzec Wileński do stacji Trocka został oddany do użytku 15 września 2019. 4 kwietnia 2020 otwarty został odcinek od stacji Rondo Daszyńskiego do stacji Księcia Janusza. 30 czerwca 2022 otwarto stacje Ulrychów i Bemowo. 28 września 2022 otwarte zostały kolejne trzy stacje: Zacisze, Kondratowicza i Bródno.

Rozwój metra mały|upright=1.7|Liczba stacji i pasażerów przewiezionych metrem w poszczególnych latach mały|Plan rozwoju sieci metra w Warszawie do 2050 roku Data otwarcia Linia Odcinek Długość Źródło 7 kwietnia 1995 M1 Kabaty – Politechnika 11005 m https://web.archive.org/web/20110523081852/http://www.metro.waw.pl/pliki/mw1/a12ia16_d.gif 26 maja 1998 Politechnika – Centrum 1450 m 11 maja 2001 Centrum – Ratusz Arsenał 1705 m 20 grudnia 2003 Ratusz Arsenał – Dworzec Gdański 1534 m 8 kwietnia 2005 Dworzec Gdański – Plac Wilsona 1463 m 29 grudnia 2006 Plac Wilsona – Marymont 896 m 23 kwietnia 2008 Marymont – Słodowiec 1014 m 25 października 2008 Słodowiec – Młociny 2581 m 8 marca 2015 M2 Rondo Daszyńskiego – Dworzec Wileński 6100 m https://web.archive.org/web/20121015064231/http://budowametra.pl/ii-linia-metra/15 września 2019Dworzec Wileński – Trocka3120 mhttps://web.archive.org/web/20191108200419/https://www.ztm.waw.pl/zmiany.php?c=102&i=13960&l=14 kwietnia 2020Rondo Daszyńskiego – Księcia Janusza3400 mhttps://www.wtp.waw.pl/newsy/2020/04/03/uruchamiamy-wolskie-stacje-metra/30 czerwca 2022Księcia Janusza – Bemowo2000 mhttps://tvn24.pl/tvnwarszawa/najnowsze/warszawa-otwarcie-nowego-odcinka-drugiej-linii-metra-kontrole-zakonczone-pozytywnie-wojewoda-szykuje-pozwolenie-5770826 https://www.ztm.waw.pl/projekty-europejskie/ii-linia-metra/28 września 2022Trocka – Bródno3900 mhttps://ec.europa.eu/regional_policy/pl/newsroom/news/2022/09/28-09-2022-3-subsequent-stations-of-warsaw-s-metro-line-2-up-and-running https://metro.waw.pl/metro-warszawskie/linia-m2/odcinek-zachodni-i-wschodni-polnocny-23/

Budowane i projektowane odcinki

Do 2026 roku mają powstać trzy stacje zachodniego odcinka linii M2, wraz ze stacją techniczno-postojową Karolin. Przetarg na realizację pierwszego odcinka linii M3 miał zostać otwarty w 2023 roku

Dodatkowo, na linii M1 planowana jest budowa dwóch nowych stacji: Plac Konstytucji (między stacjami Politechnika i Centrum) oraz Muranów (między stacjami Ratusz Arsenał i Dworzec Gdański). Obie stacje, pierwotnie planowane w latach 80., mają zostać zrealizowane do 2026 roku.

Dalsza rozbudowa

Aktualny plan rozwoju sieci komunikacji szynowej do 2050 roku został przedstawiony 13 lutego 2023. Przewidywana jest budowa łącznie pięciu linii metra. W pierwszej kolejności mają być budowane: planowana wcześniej linia M3 (w pierwszym etapie ze Stadionu Narodowego na Gocław, a w dalszej kolejności pod Wisłą do stacji Żwirki i Wigury) oraz linia M4 przebiegająca w kierunku północ-południe. Linia M2 ma zostać wydłużona w odcinku zachodnim do Ursusa, a od stacji Bródno ponownie pod Wisłą, do stacji Marymont. W kierunku wschód-zachód ma zostać poprowadzona także nowa linia M5.

Linie

Linia M1 Linia M1 M1: Kabaty-MłocinyKabaty – Natolin – Imielin – Stokłosy – Ursynów – Służew – Wilanowska – Wierzbno – Racławicka – Pole Mokotowskie – Politechnika – Plac Konstytucji – Centrum – Świętokrzyska – Ratusz Arsenał – Muranów– Dworzec Gdański – Plac Wilsona – Marymont – Słodowiec – Stare Bielany – Wawrzyszew – Młociny

Linia M2

Linia M2 M2: Bemowo-BródnoBemowo - Ulrychów - Księcia Janusza – Młynów – Płocka – Rondo Daszyńskiego – Rondo ONZ – Świętokrzyska – Nowy Świat-Uniwersytet – Centrum Nauki Kopernik – Stadion Narodowy – Dworzec Wileński – Szwedzka – Targówek Mieszkaniowy – Trocka – Zacisze – Kondratowicza – Bródno

Linia M3

Linia M3 *Planowane rozpoczęcie budowy w 2028 roku* M3: Gocław-Stadion NarodowyGocław – Jana Nowaka-Jeziorańskiego – Ostrobramska – Rondo Wiatraczna – Mińska – Dworzec Wschodni – Stadion Narodowy

Linia Trasa Lata budowy Otwarcie W eksploatacji W budowie Całkowita długość Liczba stacji M1 Kabaty ↔ Młociny 1983–2008 1995–2008 23,1 km 23,1 km 21 z 23 M2 Karolin ↔ Bródno od 2010 od 2015 19,1 km4 km 23 km 18 z 21 M3 Stadion Narodowy ↔ Gocław od 20272030 1 z 7

Tabor PojazdProducentLiczba składówLiczbaczłonówLata dostawEksploatacja Seria 81 MietrowagonmaszWagonmasz 9 (22)Obecnie w dalszym ciągu używany jest tylko jeden skład o numerze 02. Pozostałe składy serii 81 zostały wycofane z eksploatacji. 6 1990–20091995–2023* Metropolis AlstomAlstom Konstal 18 6 2000–2005od 2000 roku Inspiro SiemensNewag 35 6 2012–2014od 2012 rokuVarsoviaŠkoda Transportation376od 2022od 2022 roku *obecnie w wybrane dni tygodnia kursuje jeden zabytkowy składmały|Pociągi metra warszawskiego