mały|Wystawa stała Granity, granity... thumb|Wystawa czasowa z cyklu Natura Sztuka thumb|Skały eksponowane wokół Białego Pałacyku na Frascati thumb|Willa Pniewskiego thumb|Fragment ekspozycji w willi Pniewskiego Muzeum Ziemi Polskiej Akademii Nauk w Warszawie – wielodziałowa placówka muzealna Polskiej Akademii Nauk, gromadząca zbiory geologiczne, a także prowadząca prace badawcze i dokumentacyjne oraz prowadząca działalność w zakresie popularyzacji nauk o Ziemi i upowszechniania wiedzy przyrodniczej. Jej siedziba znajduje się w Białym Pałacyku przy al. Na Skarpie 20/26. Niewielka część zbiorów jest również prezentowana w sąsiedniej willi Pniewskiego przy al. Na Skarpie 27.

Historia W 1932 r. powołano w Warszawie Towarzystwo Muzeum Ziemi, którego celem było utworzenie Muzeum Ziemi. Jednocześnie Towarzystwo gromadziło zbiory, prowadziło prace badawcze oraz wydawało pisma naukowe. Zgromadzona przez towarzystwo kolekcja została częściowo zniszczona podczas powstania warszawskiego w Instytucie Geologicznym przy ul. Rakowieckiej. Ocalałą część kolekcji po II wojnie światowej przekazano państwu pod warunkiem utworzenia publicznej placówki muzealnej.

Muzeum powstało w 1948 roku, a obecną stałą siedzibę, nowo odbudowany Biały Pałacyk, otrzymało w 1950 roku. W 1951 roku została tam otwarta pierwsza stała ekspozycja muzealna. W 1959 roku placówkę włączono w struktury Polskiej Akademii Nauk (PAN). W 1966 roku powiększyła się ona o sąsiedni budynek − willę Pniewskiego przy alei Na Skarpie 27.

Pierwszym dyrektorem muzeum był Stanisław Małkowski (1889–1962), który piastował swą funkcję do 1950 r., kolejnym dyrektorem była Antonina Halicka (1908–1973) kierująca placówką do 1973 r. Funkcję dyrektora w latach 1974–2008 sprawował Krzysztof Jakubowski.

W 2023 r. prezes PAN Marek Konarzewski podjął decyzję o likwidacji z końcem roku placówki i przekazaniu zbiorów Instytutowi Nauk Geologicznych PAN w Krakowie. Powodem był zły stan techniczny obydwu budynków muzeum i brak środków finansowych na ich remont. Po rozmowach z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapadła jednak decyzja o przekształceniu placówki w oddział Narodowego Muzeum Techniki. Docelowo zbiory placówki mają być przekazane do planowanego Muzeum Przyrodniczego w Warszawie.

Siedziba

Siedzibą Muzeum Ziemi są dwie zabytkowe budowle położone w centrum stolicy, niedaleko placu Trzech Krzyży, przy Al. Na Skarpie 20/26 i 27. Wraz z przyległymi terenami ekspozycyjnymi na otwartej przestrzeni znajdują się w obrębie dawnego zespołu ogrodowego „Na Górze”.

Twórcą pierwotnego projektu zabudowy był architekt Szymon Bogumił Zug (1733–1807), który stworzył w tym miejscu rezydencję ogrodową dla brata króla, księcia Kazimierza Poniatowskiego. W roku 1781 na zboczu wąwozu zakończono budowę reprezentacyjnego budynku z dwiema dużymi salami i okazałą główną elewacją zdobioną kolumnadą („pałac Letni”). Nieruchomość ta zmieniała kilkakrotnie właścicieli; ok. 1850 roku nabyli ją Braniccy. Wówczas przebudowano wcześniejsze obiekty na istniejący Biały Pałacyk na Frascati. Obiekt ten, poważnie zniszczony w trakcie II wojny światowej został odrestaurowany przez Biuro Odbudowy Stolicy z przeznaczeniem na Muzeum Ziemi.

Sąsiedni budynek po śmierci księcia Kazimierza Poniatowskiego (1800) zmieniał wielokrotnie właścicieli. Podczas gdy byli nimi Radziwiłłowie przypisywano mu funkcję siedziby lożę masońskiejKwiatkowski M., Loża masońska, Stolica: warszawski tygodnik ilustrowany. R. 43, 1988 nr 15 (10 IV), a później od 1887 roku mieścił prywatne Muzeum Zoologiczne założone przez Ksawerego BranickiegoDaszkiewicz P., Iwan D., Kowalski H., Mierzwa-Szymkowiak D. Wanat M., Z dziejów Gabinetu Zoologicznego: materiały z wyprawy do Algierii (1866-1867), Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, 2017. W latach 1935–1938 został gruntownie przebudowany według projektu Bohdana Pniewskiego, który mieszkał tu i tworzył do końca swego życia (willa Pniewskiego)Hryniewiecki J., Kilka uwag o willi we Frascati, Architektura i Budownictwo: miesięcznik ilustrowany, 1938 nr 3. W czasie powstania warszawskiego w 1944 roku budynek stanowił ważny punkt oporu powstańców toczących zacięte walki w rejonie ulicy Książęcej i placu Trzech Krzyży. Pozostał po nich ślad w postaci utrwalonych na marmurowych schodach plam krwi nieznanego uczestnika walk powstańczych, co upamiętniono tablicą.

Zbiory Zbiory Muzeum Ziemi liczyły w 2023 roku ok. 172 tys. obiektów pochodzących z obszaru Polski i różnych regionów świata. Są wśród nich wartościowe kolekcje minerałów i skał, kamieni ozdobnych oraz meteorytów, zasobne zbiory skamieniałości roślin i zwierząt. Posiada bogate zbiory bursztynu zaliczane do najciekawszych tego typu kolekcji przyrodniczych w świecie. Odrębną kategorię stanowią cenne archiwalia z zakresu historii nauk o Ziemi.

Przy budynku zgromadzono m.in. elementy kamiennych dekoracji zniszczonych pałaców Brühla i Kronenberga.

Zbiory Biblioteki Muzeum Ziemi, liczą ponad 54 tys. pozycji i są jednym z większych w Polsce zasobów piśmiennictwa z zakresu nauk o Ziemi.

Publikacje

Muzeum wydawało cyklicznie dwa wydawnictwa: „Prace Muzeum Ziemi” i „Opracowania dokumentacyjne Muzeum Ziemi”.

Placówka kontynuowała również rozpoczętą w 1938 roku serię „Wiadomości Muzeum Ziemi”. Ostatnim zarejestrowanym tomem tego czasopisma w internetowych katalogach bibliotecznych jest tom 6 z 1952 roku.

Działalność Zgromadzone zbiory wykorzystywane są do celów badawczych i popularyzatorskich. Różnorodna formy upowszechniania nauk o Ziemi i programy edukacyjne adresowane są do szerokich kręgów odbiorców, począwszy od dzieci i młodzieży aż po publiczność „trzeciego wieku”. Systematyczna działalność wystawiennicza obejmuje organizację wystaw stałych, czasowych i objazdowych prezentowanych we własnej siedzibie oraz różnych ośrodkach w kraju i za granicą.

Pracownicy Muzeum Ziemi uczestniczyli w polsko-mongolskich wyprawach paleontologicznych na pustynię Gobi. Ze strony muzeum uczestniczyli w nich m.in. Teresa Maryańska i Gwidon Jakubowski. Zorganizowano osiem takich wypraw w latach 1963−1971r.

Wystawy stałe i stoiska ekspozycyjne Ziemia jest jedna Procesy kształtujące oblicze Ziemi Z przeszłości geologicznej Ziemi Granity, granity... Kiedy powstał węgiel Historia geologii Uczeni z zakresu nauk o Ziemi na znakach pocztowych Z archiwalnego skarbca Muzeum Ziemi Pancerni władcy dawnych mórz Świat roślin i zmiany klimatu Bursztyn – od płynnej żywicy do sztuki zdobniczej Meteoryty – kamienie z nieba Mineralogiczny alfabet Wielkie ssaki epoki lodowcowej

Ekspozycje na otwartej przestrzeni Zabytkowe głazy narzutowe Lapidarium – Kamienie budowlane Polski Żywe skamieniałości

Ekspozycja historyczna Śladami krwi powstańczej – unikatowe ślady krwi z okresu powstania warszawskiego 1944 r., zachowane na marmurowych schodach w budynku Muzeum przy al. Na Skarpie 27 (willa B. Pniewskiego).

Przypisy

Bibliografia K. Jakubowski, 1982: Muzeum Ziemi – tradycje i współczesność, „Przegląd Geologiczny”, 12.

Kategoria:Muzea przyrodnicze w Warszawie Warszawa Kategoria:Jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk Kategoria:Solec (Warszawa)