thumb|Przedstawienie Chrystusa - Maiestas Domini (Sakramentarz tyniecki) Sakramentarz – księga liturgiczna używana przed powstaniem mszału. Zawierała modlitwy i ceremonie liturgiczne Mszy oraz szafowania sakramentów.
Sakramentarz sprawował jednocześnie rolę pontyfikału, Rytuału Rzymskiego i mszału, chociaż nie zawierał modlitw na wejście, graduałów, epistoły, Ewangelii, offertorium, ani modlitw na komunię. Zawierał za to części: kolekta, prefacja, kanon rzymski, sekrety, obrzędy święceń, błogosławieństwa.
Grecy nazywali tę księgę Etnologia.
Rozwój sakramentarza: Pierwsza redakcja sakramentarza, tzw. sakramentarz gelazjański, pochodzi od papieża Gelazjusza I, który zmarł w 496. Jest zachowany w Muzeum Watykańskim. Za drugi najstarszy Sakramentarz uważa się Sakramentarz Leoniański (przypisywany papieżowi Leonowi I, choć w rzeczywistości nie był on jego autorem) z 545 r., który zawierał 267 prefacji. Został odnaleziony w Weronie w XVIII w. (stąd druga jego nazwa: Sakramentarz Weroniański). Pod koniec VI w. papież Grzegorz Wielki dokonał kolejnej korekty sakramentarza. Żaden z papieży nie był jednak uważany za autora liturgii, ale wszyscy trzej pragnęli zachować i przekazać tradycję apostołów.
Zobacz też
Przypisy P. Le Brun. Esplicacion de las ceremonias de la Misa, tom. 3, s. 137nn
Kategoria:Księgi liturgiczne Kościoła katolickiego