thumb|Zenon Kliszko (z prawej) na czele delegacji Sejmu PRL w Wielkiej Brytanii, z lewej burmistrz Londynu Lord Denis Truscott thumb|Grób Zenona Kliszki na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Zenon Kliszko, ps. „Zenon”, „Zenek” (ur. 8 grudnia 1908 w Łodzi, zm. 4 września 1989 w Warszawie) – polski prawnik i polityk, działacz komunistyczny, oficer Armii Ludowej i uczestnik powstania warszawskiego, najbliższy współpracownik Władysława Gomułki, członek Biura Politycznego KC PZPR (1959–1970), poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji, w latach 1957–1971 wicemarszałek Sejmu II, III, IV i V kadencji. Budowniczy Polski Ludowej.

Życiorys Syn Franciszka i Antoniny. Ukończył studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. W 1925 wstąpił do Związku Młodzieży Komunistycznej w Polsce. Od 1931 do 1938 był członkiem Komunistycznej Partii Polski. Za publikacje w jej nielegalnym piśmie został w 1933 aresztowany przez policję. Zwolniono go ze względu na opinię psychiatry o jego ograniczonej poczytalności. Od 1942 działał w Polskiej Partii Robotniczej, był też żołnierzem Gwardii Ludowej. Pełnił funkcję kierownika Centralnej Techniki PPR (odpowiedzialnego za drukarnie). Brał udział w powstaniu warszawskim jako podporucznik Armii Ludowej. Po jego upadku opuścił stolicę wraz z ludnością cywilną. Od sierpnia 1944 do września 1948 zasiadał w Komitecie Centralnym PPR, od kwietnia 1945 także w jego sekretariacie. Od października 1944 był jednocześnie kierownikiem Wydziału Personalnego KC. Od 20 maja 1945 do rozwiązania partii był w niej przewodniczącym Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej. Od września do grudnia 1948 był zastępcą członka KC. Następnie, od 15 grudnia 1948, działał w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, gdzie do listopada 1949 także był zastępcą członka Komitetu Centralnego.

Był posłem do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji. Pełnił funkcję przewodniczącego klubu poselskiego PPR w Sejmie Ustawodawczym. Od września 1948 do listopada 1949 podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. 13 listopada 1949 uchwałą III Plenum KC PZPR za brak czujności wobec wroga klasowego wykluczony z KC PZPR i pozbawiony prawa sprawowania funkcji we władzach partyjnych. Od 1949 pracował w wydawnictwie „Książka i Wiedza”. W 1951 wszystkie jego utwory zostały wycofane z polskich bibliotek oraz objęte cenzurą. Od stycznia 1953 do maja 1956 był pozbawiony praw członka PZPR, w latach 1953–1954 był więziony. W okresie 1954–1956 pracował jako redaktor w Państwowym Wydawnictwie Naukowym.

W październiku 1956 został członkiem KC PZPR. Od listopada tego samego roku do 1957 kierował Wydziałem Organizacyjnym KC. W latach 1957–1970 sprawował funkcję sekretarza KC, a od 1959 do 1970 członka Biura Politycznego KC. W latach 1956–1957 ponownie pełnił również funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Od 1963 do 1970 przewodniczył Komisji Ideologicznej KC PZPR. Był wicemarszałkiem Sejmu II, III, IV i V kadencji oraz przewodniczącym klubu poselskiego PZPR (kadencje II–IV). W Sejmie Ustawodawczym przewodniczył Komisji Nadzwyczajnej do Zbadania Sprawy Ucieczki Posła Mikołajczyka i Towarzyszy, a w II kadencji Komisji Mandatowo-Regulaminowej. W latach 1958–1971 członek prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Był najbliższym współpracownikiem Władysława Gomułki, nieoficjalnie nazywano go drugą osobą w państwie. Pod jego wpływem i namową, Władysław Gomułka podjął decyzję o zdjęciu Dziadów ze sceny Teatru Narodowego w Warszawie w styczniu 1968, co doprowadziło do antysemickiej czystki w marcu. Wcześniej w 1966 Zenon Kliszko wygłosił w Krakowie niepubliczny wykład dla historyków, w którym pojawiły się wątki antyżydowskie. W czerwcu 1968 wszedł w skład Komitetu Honorowego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika„Urania”, nr 3, marzec 1969, s. 84..

W grudniu 1970 współodpowiedzialny za akcję pacyfikacyjną w Gdańsku i Gdyni, w następstwie czego 20 grudnia tego samego roku został zwolniony z obowiązków członka Biura Politycznego i Sekretariatu KC. 7 lutego 1971 usunięty ze składu KC PZPR, następnie z władz PZPR i władz państwowych.

Mieszkał w Warszawie. Jego żoną była Anna Joanna z domu Kaczanowska (1909–2006). Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A29-półkole 2-4).

Wyniki wyborcze Wybory Komitet wyborczy Organ Okręg Wynik 1947 Blok Demokratyczny Sejm Ustawodawczy lista państwowa . 1957 Front Jedności Narodu Sejm PRL II kadencji nr 19 (Gdynia) 166 844 (91,86%). 1961 Front Jedności Narodu Sejm PRL III kadencji nr 18 (Gdynia) 251 187 (96,43%). 1965 Front Jedności Narodu Sejm PRL IV kadencji nr 18 (Gdynia) 311 012 (97,02%). 1969 Front Jedności Narodu Sejm PRL V kadencji nr 18 (Gdynia) 357 618 (98,77%).

Publikacje

Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1964) Order Sztandaru Pracy I klasy (1959)Najwyższe odznaczenia dla zasłużonych obywateli Polski Ludowej, „Trybuna Robotnicza”, nr 173, 22 lipca 1959, s. 7. Order Krzyża Grunwaldu II klasy (1959) Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946) („w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”). Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Medal Rodła (1987)Piastowska myśl zachodnia, „Życie i Myśl”, nr 11–12/1987, s. 98. Medal im. Ludwika Waryńskiego (1986)W uznaniu zasług, „Życie Partii”, nr 12, 17 czerwca 1987, s. 20. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1963)„Odznaka Tysiąclecia” dla czołowych działaczy partyjnych i państwowych, „Trybuna Robotnicza”, nr 37, 13 lutego 1963, s. 1. Złota Honorowa Odznaka PTTK (1965)Przed walnym zjazdem, „Trybuna Ludu”, nr 126, 8 maja 1965, s. 6. Odznaka honorowa „Za zasługi dla Gdańska” (1960)Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku, nr 1, 10 lutego 1961, s. 5. Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1960)Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie, nr 9, 20 września 1960, s. 1. Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)Odznaki honorowe „Za Zasługi dla Warszawy”, „Głos Słupski”, nr 15 (3841), 18 stycznia 1965, s. 1. Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1960)Nadanie pierwszych odznak „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego”, „Trybuna Robotnicza”, nr 173, 22 lipca 1960, s. 5. Pamiątkowy Medal z okazji 40 rocznicy powstania Krajowej Rady Narodowej (1983)Uhonorowani pamiątkowymi medalami, „Trybuna Robotnicza”, nr 307, 30 grudnia 1983, s. 3. Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 1965) Order Ludowej Republiki Bułgarii I stopnia (Bułgaria, 1967)„Trybuna Robotnicza”, nr 79, 4 kwietnia 1967, s. 1. Medal jubileuszowy „W upamiętnieniu 100-lecia urodzin Władimira Iljicza Lenina” (Związek Radziecki, 1969)Euzebiusz Basiński, Polska-ZSRR. Kronika faktów i wydarzeń 1944–1971, Wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1973, s. 392. Odznaka „25 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki, 1970)Z kraju, „Echo Krakowa”, nr 147, 25 czerwca 1970, s. 2.

Filmy Postać Zenona Kliszki pojawia się w filmie Czarny czwartek (2011) w reżyserii Antoniego Krauzego, w którym jego rolę grał Piotr Fronczewski oraz w filmie Prorok (2022) w reżyserii Michała Kondrata, gdzie odtwórcą tej roli był Tomasz Sapryk.

Przypisy

Bibliografia Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. 3, Warszawa 1992.

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Autorzy objęci zapisem cenzury w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Kategoria:Członkowie Biura Politycznego KC PZPR Kategoria:Członkowie Komitetu Centralnego PPR Kategoria:Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Działacze Komunistycznego Związku Młodzieży Polski Kategoria:Działacze Komunistycznej Partii Polski Kategoria:Działacze robotniczy związani z Łodzią Kategoria:Honorowi członkowie Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Kategoria:Kierownicy wydziałów Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Odznaczeni Honorową Odznaką PTTK Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia urodzin Lenina Kategoria:Odznaczeni Medalem im. Ludwika Waryńskiego Kategoria:Odznaczeni Medalem Rodła Kategoria:Odznaczeni Medalem za Warszawę 1939–1945 Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu II klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Oficerowie Armii Ludowej Kategoria:Oficerowie Gwardii Ludowej Kategoria:Osoby pozbawione członkostwa w Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni bułgarskimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Polacy odznaczeni sowieckimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie z okręgu Gdynia (PRL) Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Sekretarze Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Uczestnicy wydarzeń Grudnia 1970 (strona rządowa) Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Sprawiedliwości (Polska Ludowa) Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej V kadencji Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy PRL Kategoria:Więźniowie polityczni w II Rzeczypospolitej Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Zastępcy członków Komitetu Centralnego PZPR Kategoria:Zmarli w 1989