thumb
Berłóweczka frędzelkowana (Tulostoma fimbriatum Fr.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tulostoma, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go Elias Fries w 1829 r. Synonimy łacińskie: Tulostoma brumale var. fimbriatum (Fr.) Quél. 1890 Tulostoma campestre Morgan 1889 Tulostoma fimbriatum Fr. 1829 f. fimbriatum Tulostoma fimbriatum var. campestre (Morgan) G. Moreno 1980 Tulostoma fimbriatum Fr. 1829 var. fimbriatum Tulostoma fimbriatum var. heterosporum J.E. Wright 1987 Tulostoma granulosum var. campestre (J.B. Morgan) J.E. Wright 1972 Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r., wcześniej w polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był jako pałeczka frędzelkowana.
Morfologia Owocnik O kształcie grubej pałeczki z kulistą główką osiągającą średnicę do 1,5 cm. Egzoperydium cienkie, u młodych okazów białe, potem rdzawe, strzępkami oplatające kulistawe endoperydium (zwykle wraz z cząsteczkami gleby). Egzoperydium jest nietrwałe i dość wcześnie odpada, czasami u nasady pozostawiając wąski pas. Endoperydium ma średnicę 0,6–1,5 cm, jest ochrowoszare lub brudnoszare, gładkie, bez połysku, papierowe, u podstawy spłaszczone. Ujście główki koliste, nieco wyniesione lub płaskie, pilśniowate lub włókniste, u starych okazów czasami ząbkowate z frędzlowatym brzegiem. Trzon o wymiarach 5 × 0,3–0,5 cm, prosty, o barwie od ochrowobrązowej do brudnobrązowej, gładki lub łuskowaty, czasami z podłużnymi bruzdami. Jest zagłębiony w podłożu, wewnątrz białokremowy. Cechy mikroskopowe Zarodniki kuliste, żółtawe, gęsto brodawkowate, o rozmiarach 5–6,5(8) µm. Włośniao średnicy 3,5–6 µm, szklista, grubościenna, septowana, krucha. Gatunki podobne Berłóweczkę frędzelkowaną można pomylić z niejadalną berłóweczką zimową (Tulostoma brumale), u której ujście jest rurkowate. Porównaj również z kurzawką drobną (Bovista pusilla).
Występowanie i siedlisko Gatunek rzadki. W Polsce ma status E – gatunek wymierający. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Austrii, Belgii, Czechach, Danii, Estonii, Norwegii, Holandii, Szwecji, Słowacji.
W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym, od 9 października 2014 r. został wykreślony z listy gatunków grzybów chronionych.
Rośnie od stycznia do grudnia, owocniki tworzy głównie jesienią. Rośnie pojedynczo lub w grupach w miejscach suchych, piaszczystych, zwykle poza lasem lub na polanach, na glebach piaszczystych z pewną zawartością wapnia (rzadka).
Przypisy – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną ().
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Pieczarkowate