thumb|Owoc (torebka) z nasionami wiesiołka (Oenothera sp.) Karpologia (od łac. carpium z gr. karpion, karpos ‘owoc’ i logos ‘słowo, nauka’) – dział botaniki zajmujący się badaniem owoców i nasion, czyli diaspor roślin kwiatowych. Do ważniejszych zastosowań karpologii należy dostarczanie informacji taksonomicznych. Wiąże się to z dużą wartością diagnostyczną owoców i nasion, co wynika z ich trwałości w środowisku oraz stałości cech budowy. Większość diaspor posiada cechy specyficzne gatunkowo, co oznacza, że możliwe jest zidentyfikowanie gatunku rośliny tylko na podstawie cech budowy owocu lub nasienia. Owoce i nasiona gromadzi się jako materiał porównawczy w kolekcjach karpologicznych prowadzonych tak jak zielniki roślin naczyniowych.
Zastosowanie karpologii Identyfikacja diaspor oraz ich szczątków znajduje zastosowanie w naukach czystych: taksonomii roślin – dostarcza cech wspomagających oznaczanie roślin kwiatowych oraz zajmuje się opracowywaniem kluczy do oznaczania owoców i nasion roślin, ekologii roślin, w tym poznawanie mechanizmów rozsiewania się owoców i nasion, archeobotanice i paleobotanice, torfoznawstwie oraz w naukach stosowanych: farmakognozji (przy identyfikacji surowców zielarskich będących diasporami roślin leczniczych), przy ocenie czystości roślinnych surowców leczniczych, w nasiennictwie rolniczym (przy ocenie wartości materiału siewnego, zachwaszczenia plantacji, przy opracowywaniu metod oczyszczania, suszenia i przechowywania materiału siewnego), w nasiennictwie leśnym (produkcja wartościowych nasion drzew i krzewów leśnych), w łąkarstwie, w alergologii, w kryminalistyce.
Cechy diaspor analizowane w karpologii Morfologiczne: kształt, barwa, połysk, urzeźbienie powierzchni (skulptura) owoców i nasion, obecność skrzydełek, listewek, kolców, włosków, cechy metryczne – wymiary. Anatomiczne: budowa ściany owocu i łupiny nasiennej (m.in. grubość), obecność w niej komór olejkowych, budowa bielma, obielma, liścieni, kształt, rozmiar i położenie zarodka, obecność jamy w bielmie oraz liczba nasion w owocu. Organoleptyczne: smak i zapach owoców i nasion.
Zobacz też palinologia Index seminum
Bibliografia Kulpa Władysław 1974. Nasionoznawstwo chwastów, wyd. 2, PWRiL, Warszawa. Lityńska-Zając Maria, Wasylikowa L. 2005. Przewodnik do badań archeobotanicznych, Wydawnictwo Sorus, Poznań. Drobnik Jacek 2007. Zielnik i zielnikoznawstwo. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Wydanie I. .
Kategoria:Działy botaniki