Gród na Górze Birów – zrekonstruowany gród na wzgórzu Birów na Wyżynie Częstochowskiej we wsi Podzamcze koło Ogrodzieńca. Wzgórze posiada charakterystyczne zwieńczenie w postaci płytkiej niecki, otoczonej licznymi ostańcami skalnymi, tworzącymi po jej zewnętrznej stronie strome urwiska. Dzięki takiemu ukształtowaniu terenu posiadało bardzo dobre cechy obronne. Wzgórze było miejscem osadnictwa wielu różnych kultur.
Osadnictwo W wyniku intensywnych prac archeologicznych w jaskiniach i schroniskach skalnych masywu góry ustalono, że pierwszymi mieszkańcami góry byli ludzie ze schyłkowego okresu neolitu lub początku epoki brązu. Archeolodzy znaleźli dowody świadczące o zamieszkiwaniu tutaj pierwszych rolników kultury pucharów lejkowatych, a następnie społeczeństw z kręgów kultury ceramiki sznurowej i kultury łużyckiej. Na przełomie VI i V w. p.n.e. góra była już ośrodkiem skupiającym szereg rozsianych po okolicy osad, które uległy zniszczeniu podczas najazdu przybyłych tu z południowego wschodu Scytów. Następnie pojawiły się tu plemiona germańskie (prawdopodobnie Wandalowie). Ostatnimi osadnikami, którzy pojawili się w rejonie wzgórza ok. VIII w. n.e., byli Słowianie. Istniała tutaj osada słowiańska, a później gród. Archeolodzy znaleźli jego grodzisko.
Dowodami świadczącymi o zamieszkiwaniu na Birowie ludzi tylu kultur są znalezione przez archeologów artefakty. O pobycie myśliwych z paleolitu świadczą ślady obozowiska, krzemienne narzędzia, kości niedźwiedzia jaskiniowego i ozdoby wykonane z poroża renifera. Dowodem zamieszkiwania ludzi późniejszych kultur są fragmenty glinianych naczyń, przęśliki tkackie, groty strzał, podkowy końskie, elementy nożyc i ozdobnych fibul. Mocnym dowodem istnienia słowiańskiej osady jest datowane na VIII-X wiek naszej ery cmentarzysko kurhanowe w lesie po południowo-wschodniej stronie wzgórza. Dzieje grodu Pod koniec XII wieku, w okresie rozbicia dzielnicowego Polski wybudowano tutaj gród, w którego obronne mury wkomponowano istniejące naturalne skały, brakujące fragmenty uzupełniono kamienno-ziemnym wałem skrzyniowym. Przypuszcza się, że w czasie pokoju przybywało w nim kilkunastu wojów, w czasie zagrożenia zwiększano stan liczebny załogi. Wojowie mieszkali prawdopodobnie w wykonanych ze skór namiotach.
Dużego znaczenia militarnego nabrała góra w XIII lub na początku XIV w., w czasach rozbicia dzielnicowego, a następnie walk zjednoczeniowych w czasach Władysława Łokietka. Została ona ufortyfikowana poprzez budowę wału kamienno-drewnianego, odcinającego jedyny łatwy dostęp na nachylony majdan od strony południowo-wschodniej. Pozostawiono jedynie wejście przez szczelinę skalną od strony zachodniej. Później, w trakcie rozbudowy fortyfikacji, umocniono to wejście przez budowę kamiennego muru z furtą. Tak ufortyfikowany, gród pełnił funkcję polskiej strażnicy nad granicą ze Śląskiem, wówczas już w większości czeskim. Został też zniszczony w pierwszej połowie XIV wieku, podczas walk Władysława Łokietka z Czechami. Podczas zdobywania grodów w owym czasie używano zapalających strzał z łuków i [kusz, a drewniane elementy konstrukcji były podatne na ogień, którego nie było czym gasić – w grodzisku brak było bowiem wody. Archeolodzy znaleźli spalone resztki konstrukcji grodu, groty strzał i bełtów, noże bojowe, fragmenty mieczy i toporów, a także dobrze zachowany srebrny grosz praski Wacława II.
Obecny gród Po spaleniu gród nie został odbudowany. Jego rolę przejął niedługo potem wybudowany, pobliski, murowany z kamienia Zamek w Ogrodzieńcu. Z czasem pozostałości grodu na Górze Birów uległy w terenie zatarciu. O istnieniu tutaj grodu dowiedziano się dopiero po przeprowadzeniu w latach 90. XX wieku prac archeologicznych. Podjęto decyzję o jego odbudowie i od 2018 r. gród został udostępniony do zwiedzania. Wybudowano wieżę bramną z wałem izbicowym, chatę, w której mieszkał wódz oraz wieżę strażniczą i obserwacyjno-obronną. W gablotach zgromadzono znalezione przez archeologów artefakty, pozwalające odtworzyć życie codzienne Słowian z tego okresu. Uzupełnienie stanowi niewielka ekspozycja geologiczna, prezentująca m.in. skamienieliny – amonity i belemnity.
Przypisy Na podstawie tablic informacyjnych w obrębie grodu i broszury informacyjnej wydawanej wraz z biletem wstępu do grodu.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Podzamcze (województwo śląskie) Kategoria:Rekonstrukcje historyczne