Jarnołtówek (daw. Jarantowice, , ) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie nyskim, w gminie Głuchołazy. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest w Górach Opawskich. Przepływa przez nią rzeka Złoty Potok.
Nieoficjalną częścią wsi są Bolkowice.
W latach 1945–1968 w powiecie nyskim, od 1 stycznia 1969 w powiecie prudnickim. W latach 1973–1975 miejscowość należała do gminy Prudnik w powiecie prudnickim. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 771 osób.
Geografia Położenie Jarnołtówek znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska, lecz Jarnołtówek należał do dawnego dolnośląskiego księstwa nyskiego. Wieś jest oddalona o 12 km od Prudnika. Pod względem administracyjnym Jarnołtówek położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie nyskim, w gminie Głuchołazy. Swoim obszarem administracyjnym bezpośrednio sąsiaduje z terytorium Czech od strony południowej. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Jarnołtówek obejmuje obręb wsi Jarnołtówek. Zajmuje powierzchnię 10,7 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Konradów, Pokrzywna.
Wieś leży w Górach Opawskich (Sudety Wschodnie), na terenie Parku Krajobrazowego Góry Opawskie. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Jarnołtówek znajduje się w granicach mikroregionów Przedgórze Głuchołasko-Prudnickie (332.17.3), Grzbiet Biskupiej Kopy (332.63.3) i Obniżenie Zlatohorskie (332.63.2). W granicach administracyjnych wsi znajdują się szczyty: Biskupia Kopa, Bukowa Góra, Krzyżówka, Srebrna Kopa. W obszarze wsi przepływają rzeka Złoty Potok oraz potoki Bolkówka i Bystry Potok.
Środowisko naturalne Wpływ na klimat Jarnołtówka ma sąsiedztwo Gór Opawskich. Średnia temperatura roczna wynosi +7,4 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Jarnołtówka wynoszą 646 mm. Dominują wiatry zachodnie.
+ Integralne części wsi Jarnołtówek SIMC Nazwa Rodzajnie nadano Bolkowice część wsinie nadano Stara Leśniczówka uroczysko-dawna miejscowość
Nazwa mały|upright|Nieoficjalny herb wsi Jarnołtówek W pierwszych źródłach wieś występowała pod nazwą Arnoldi villa (1372), a później jako Arnoldsdorff. Nazwa wsi miała wywodzić się od imienia jej założyciela, czyli czeskiego rycerza Arnolda. Po przejęciu przez administrację polską w 1945 wieś otrzymała nazwę Jarantowice. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 12 listopada 1946Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. W opracowanej w 1971 przez Powiatowy Inspektorat Statystyczny w Prudniku Statystycznej charakterystyce miejscowości w gromadach powiatu prudnickiego, miejscowość została wymieniona pod nazwą Jarnołtówek.
Historia mały|lewo|upright|Pomnik upamiętniający obchody 750-lecia Jarnołtówka Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1268. Jarnołtówek, założony przez osadnika i późniejszego pierwszego sołtysa – Arnolda, należał długo do biskupów wrocławskich. Pierwszy kościół w Jarnołtówku wzmiankowany był w XIV wieku, został zbudowany ok. 1260–1300 roku i nosił wezwanie męczenników Felikasa i Adaukta. Wydobywano tu złoto, odbywały się tu procesy czarownic. W rejonie Jarnołtówka i Pokrzywnej przekraczał granicę szlak handlowy i komunikacyjny z Wrocławia przez Nysę i Prudnik do Ołomuńca. mały|Jarnołtówek (Arnoldsdorf) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 Pierwsza wzmianka o budowli obronnej w Jarnołtówku pochodzi z 1339. Przypuszczalnie był to niewielki zamek lub strażnica należąca do systemu warowni broniących granice posiadłości biskupów wrocławskich od strony czeskiej. W XVI wieku w centrum miejscowości zbudowano dwór obronny otoczony fosą. W drugiej połowie XIX wieku w jego miejscu powstał nowy dwór, który przetrwał do dziś. mały|Cesarzowa Augusta Wiktoria podczas oględzin ruin kościoła św. Bartłomieja w Jarnołtówku Po wojnie trzydziestoletniej we wsi wybuchła epidemia dżumy. W latach 1753–1754 w Jarnołtówku zbudowano nowy kościół, któremu nadano wezwanie św. Bartłomieja. Jarnołtówek bywał często nawiedzany przez powodzie. Największa miała miejsce 13 lipca 1903. Podczas niej zawalił się miejscowy kościół, a na cmentarzu woda ze Złotego Potoku wypłukała i poniosła w dół kilkadziesiąt ludzkich zwłok. Zniszczyła większość gospodarstw i zabudowań. 10 sierpnia 1903 w okolice Prudnika przybyła cesarzowa Augusta Wiktoria w celu przeprowadzenia wizji lokalnej po powodzi. Dokonała wówczas oględzin zniszczeń między innymi w Jarnołtówku. Wizyta cesarzowej we wsi została upamiętniona pomnikiem, który ustawiono na podwórzu szkoły podstawowej (w 1997 przeniesiony na plac kościelny). Dzięki jej pomocy finansowej w 1907 wzniesiono nowy kościół, a w 1909 zbudowano zaporę wodną w Jarnołtówku. Powstało nowe osiedle – Bolkowice. mały|upright|Pomnik ku czci Augusty Wiktorii W lutym 1919 na konferencji paryskiej Czechosłowacja wysunęła roszczenie terytorialne do Jarnołtówka. W okresie międzywojennym na stokach wzniesień zbudowano wiele willi, a w dolinie Złotego Potoku domy wczasowe, sanatoria i pensjonaty. Z inicjatywy Śląskiego Sudeckiego Towarzystwa Górskiego z Prudnika, w 1924 w Jarnołtówku otwarto schronisko turystyczne, od 1964 znane jako Schronisko PTTK „Pod Kopą Biskupią” im. Bohdana Małachowskiego. Władze miast Raciborza i Prudnika urządziły dom dziecka w dworze w Jarnołtówku.
7 października 1938 o godzinie 16:25 przez Jarnołtówek przejeżdżali m.in. Adolf Hitler i feldmarszałek Hermann Göring, którzy po wizytacji Kraju Sudetów udali się do Prudnika na pociąg, którym wrócili do Berlina. W okresie II wojny światowej w Jarnołtówku pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości Będzin. Walki w 1945 ominęły Jarnołtówek. Żołnierze Volkssturmu wysadzili we wsi cztery mosty, a następnie wieś została splądrowana przez Armię Czerwoną. Wieś została przejęta przez polską administrację. Wówczas w Jarnołtówku została osiedlona część polskich repatriantów. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód w 1946.
W latach 1945–1950 Jarnołtówek należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Głuchołazy, w latach 1954–1969 do gromady Głuchołazy, w latach 1969–1972 do gromady Moszczanka w powiecie prudnickim, a w latach 1972–1975 do gminy Prudnik.
W latach 1945–1958 stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza, która podlegała 45 Batalionowi WOP w Prudniku. We wsi funkcjonowało sanatorium rehabilitacyjne „Aleksandrówka”, zajmujące się leczeniem schorzeń dróg oddechowych oraz chorób reumatycznych u dzieci. W 1970 utworzono w Jarnołtówku punkt lekarski Zespołu Opieki Zdrowotnej w Prudniku (w skład zespołu wszedł też m.in. Szpital Powiatowy w Prudniku). W ramach aktywizacji turystycznej, na terenie Jarnołtówka wzmożono inwestycje budowlane w postaci domów jednorodzinnych. Rejon Pokrzywnej i Jarnołtówka był jednym z głównych na ziemi prudnickiej ośrodków koncentracji nowych inwestycji produkcyjnych, mieszkaniowych i usługowych. Według uchwały podjętej w 1972 przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Prudniku, w Jarnołtówku zbudowano nowoczesną infrastrukturę i obiekty turystyczne w celu utworzenia ze wsi Pokrzywna i Jarnołtówek ośrodka turystyczno-wypoczynkowego. Realizacja planów dalszego rozwoju została przerwana, gdy przyłączono wsie do gminy Głuchołazy. Od 1975 sanatorium w Jarnołtówku należało do Zespołu Opieki Zdrowotnej w Prudniku.
W lipcu 1997 Jarnołtówek nawiedziła kolejna wielka powódź. 7 lipca ewakuowano ok. 150–200 dzieci z zagrożonego zalaniem ośrodka „Eden”. 8 lipca na tamie w Jarnołtówku odnotowano stan wody na poziomie 13,7 m. Kilka godzin później poziom osiągnął punkt krytyczny 13,99 m, do przelania brakowało zaledwie 12 cm. Zapora uchroniła Jarnołtówek i poniżej leżące miejscowości przed katastrofalnym zatopieniem, jednak nie dało się całkowicie uniknąć strat powodziowych. Wody Złotego Potoku zabrały całkowicie lub znacznie uszkodziły pięć budynków mieszkalnych, zalanych zostało osiem gospodarstw i zerwane dwa mostki. W tym samym roku Jarnołtówek przystąpił do Programu Odnowy Wsi Opolskiej.
Po reformie administracyjnej w 1999 mieszkańcy Jarnołtówka zaczęli starać się o odłączenie wsi od gminy Głuchołazy i przyłączenie do gminy Prudnik, jako powody podając względy geograficzne, funkcjonalne i gospodarcze. W marcu 2001 sporządzono pełną dokumentację z Pokrzywnej i Jarnołtówka w sprawie przejścia do gminy Prudnik. Z Pokrzywnej, na 115 głosujących, 112 było za Prudnikiem, natomiast w Jarnołtówku 404 osoby opowiedziały się za Prudnikiem, 10 było przeciw, a 5 nie zajęło stanowiska. Spotkano się wówczas z unieważnieniem wyników przez burmistrza Głuchołaz. W maju 2001 Rada Miejska w Prudniku poprzez uchwałę zaakceptowała starania mieszkańców Pokrzywnej, Jarnołtówka i Trzebiny, a Rada Powiatu Prudnickiego przegłosowała uchwałę o niezajmowaniu stanowiska w tej sprawie. Temat zmiany przynależności administracyjnej Pokrzywnej i Jarnołtówka powrócił do lokalnych mediów w lipcu 2022, znajdując poparcie burmistrza Prudnika.
Uchwałą z 18 grudnia 2020 Rady Miejskiej Prudnika wyznaczono na terenie gmin Prudnik i Głuchołazy aglomerację Prudnik o równoważnej liczbie mieszkańców 30667 oraz zlokalizowaną na terenie miejscowości: Prudnik, Chocim, Dębowiec, Jarnołtówek, Łąka Prudnicka, Moszczanka, Niemysłowice, Pokrzywna z oczyszczalnią ścieków w Prudniku.
Podczas powodzi 14 września 2024 we wsi odnotowano rekordową dobową sumę opadów - 161,5 mm/m². Została odcięta od prądu przez przewrócenie słupa średniego napięcia. Wieś wizytowali Tomasz Siemoniak i Wiesław Leśniakiewicz. Woda zniszczyła brzeg i podmyła część drogi przy granicy z Pokrzywną. Droga przy domach zbudowanych po powodzi w 1997 została zmyta. Zniszczona została droga na wysokości budynku przedszkola. Zapora w Jarnołtówku wytrzymała napór wody, dzięki czemu gmina Prudnik uniknęła masowych zniszczeń.
Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Jarnołtówek Okres Państwo Jednostka administracyjna 1290–1810 18pxKsięstwo nyskie 1810–1815 Królestwo Pruskamera wrocławska, departament wrocławski, powiat nyski 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat nyski 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat nyski, gmina Głuchołazy 1950–1952 województwo opolskie, powiat nyski, gmina Głuchołazy 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1969 województwo opolskie, powiat nyski, gromada Głuchołazy 1969–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Moszczanka 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Prudnik 1975–1989 województwo opolskie, gmina Głuchołazy 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat nyski, gmina Głuchołazy
Liczba mieszkańców wsi 1885 – 1405 1933 – 1280 1939 – 1413 1966 – 847 1998 – 822 2002 – 814 2009 – 802 2011 – 771
Zabytki mały|Kościół św. Bartłomieja Apostoła mały|Dwór w Jarnołtówku mały|Młyn wodny, dom nr 115 mały|Zapora przeciwpowodziowa Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: