thumb|Szkic obozu koncentracyjnego w Miranda de Ebro thumb|Pomnik poświęcony pamięci ofiar frankistowskich obozów koncentracyjnych thumb|Heinrich Himmler, Karl Wolff i Joachim Peiper w czasie spotkania z Francisco Franco w roku 1940 thumb|Hiszpańscy więźniowie witają amerykańską 11 Dywizję Pancerną wyzwalającą obóz koncentracyjny Mauthausen, w tle baner w języku hiszpańskim „Hiszpanie antyfaszyści witają wyzwolicieli”. Zdjęcie zostało wykonane w dniu 6 maja 1945 Frankistowskie obozy koncentracyjne (hiszp. Campos de concentración franquistas) – hiszpańskie frankistowskie obozy koncentracyjne działające w Hiszpanii w czasie wojny domowej i po niej (pomiędzy 1936 a 1947). Obozy były częścią „białego terroru”.

Powstanie obozów, charakter Pierwszy obóz koncentracyjny powstał w 1936 w zamku El Hecho w CeucieBeevor, Antony. The Battle for Spain. The Spanish Civil War, 1936–1939. Penguin Books. 2006. London. str. 64., ostatni znajdujący się w Miranda del Ebro został zlikwidowany dopiero w roku 1947Preston, Paul. The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge. Harper Perennial. 2006. London. str. 309.. Frankistowskie obozy koncentracyjne, zarówno stałe, jak i tymczasowe, prowadzone były przez Urząd Zmilitaryzowanych Kolonii Karnych (hiszp. Servicio de Colonias Penitenciarias Militarizadas). Przetrzymywano w nich bez wyroku sądowego republikanów, opozycjonistów politycznych, jak też homoseksualistów, a także pospolitych przestępców. Od 1940 obozy koncentracyjne podlegały generałowi Camili Alonso Vedze. Obozy zostały utworzone z myślą o jeńcach republikańskich, ci republikanie którzy nie podporządkowali się reżimowi byli mordowani na miejscuPreston, Paul. The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge. Harper Perennial. 2006. str. 308.. Dzieci więźniów politycznych były często trwale odbierane rodzicom, współcześnie mówi się o 30 tys. przypadków uprowadzeńAngela Cenarro: Zaragoza. In: Carme Molinero, Margarida Sala, Jaume Sobrequés (Hrsg.): Una inmensa prisión. Los campos de concentración y las prisiones durante la guerra civil y el franquismo. Crítica, Barcelona 2003.. W przypadku ucieczek więźniów republikańskich, wyrok wykonywano na członkach rodziny uciekinieraSender Barayón, Ramon. A death in Zamora. Calm unity press. 2003. str. 232.. Zmuszani do pracy więźniowieGraham, Helen. The Spanish Civil War. A very short introduction. Oxford University Press. 2005. s. 131. budowali: Valle de los CaídosPreston, Paul. The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge. Harper Perennial. 2006. London. s. 313. i Canal del Bajo Guadalquivir.

Udział Niemców Już powstały w 1937 obóz w Miranda de Ebro, został oparty na modelu zastosowanym w III Rzeszy. Obóz był wprowadzony przy wsparciu SS i Gestapo, a jego naczelnikiem został gestapowiec Paul WinzerMartin Schumacher (Hrsg.): M.d.R. Die Reichstagsabgeordneten der Weimarer Republik in der Zeit des Nationalsozialismus. Politische Verfolgung, Emigration und Ausbürgerung 1933−1945. Droste-Verlag, Düsseldorf 1991, , str. 109.. Po porozumieniu, które zawarli Severiano Martínez Anido i Heinrich Himmler w dniu 31 lipca 1938, obydwie strony zobowiązały się do ekstradycji „przestępców politycznych” oraz zwiększono zakres współpracy między reżimem frankistowskim a tajnymi służbami Hitlera – porozumienie w praktyce doprowadziło do zwiększenia liczby funkcjonariuszy Sicherheitsdienst na terenie HiszpaniiBirgit Aschmann: Treue Freunde, str. 410.Fremde Freiheit w internetowym wydaniu „Zeit”. W 1940, Heinrich Himmler i Karl Wolff złożyli wizytę w Hiszpanii. Wizyta miała dwa główne cele: przejęcie jeńców niemieckich i współpracę przy eliminacji potencjalnych alianckich szpiegów w kraju. Oprócz tego Himmler odwiedził obóz koncentracyjny w Miranda de Ebro.

Hiszpanie a niemieckie obozy koncentracyjne Po zajęciu Francji przez nazistowskie Niemcy, stojący na czele dyktatury Francisco Franco zachęcał hitlerowców do umieszczania przebywających w kraju republikanów w obozach koncentracyjnych. Niemcy w odpowiedzi na apel generała Franco wysłali ich do obozów koncentracyjnych w Dachau, Buchenwaldzie, Bergen-Belsen, Sachsenhausen, Auschwitz-Birkenau, Flossenbürgu i Mauthausen-Gusen. Z łącznej sumy 7 000 lub 10 000 republikanów przebywających w nazistowskich obozach koncentracyjnych, przeżyło około 2 000. Nieliczni, którzy przeżyli niewolę nazistowską, nigdy już nie mogli powrócić do HiszpaniiBeevor, Antony. The Battle for Spain; The Spanish Civil War 1936–1939. Penguin Books. 2006. London. str. 419..

Postawa wobec Żydów W 1941, Państwo Hiszpańskie przygotowało listę wszystkich 6000 Żydów znajdujących się na jego terytorium i przekazało ją szefowi SS i Gestapo Heinrichowi HimmlerowiWWII document reveals: General Franco handed Nazis list of Spanish JewsFranco drew up list of 6,000 Jews in Spain for Hitler , jednak nie wydało ich Niemcom i umożliwiło im przeżycie. Generał Franco w 1944 osobiście interweniował w Berlinie w sprawie około 400 Sefardyjczyków uwięzionych w obozie koncentracyjnym w Bergen-Belsen, co uratowało im życie. Wynikało to z faktu nadania w 1924 wszystkim europejskim Sefardyjczykom obywatelstwa hiszpańskiego. Po jego śmierci w nowojorskiej synagodze odprawiono modły za jego duszę. Ambasador Izraela w Madrycie Szelomo Ben Ammi powiedział w 1991: „Hiszpania uratowała więcej Żydów niż wszystkie kraje demokratyczne razem wzięte”A. Bachoud “Franco” s. 215-216; R. Casas de la Vega “Franco, żołnierz” s. 311, 358-359; P. Skibiński “Państwo generała Franco” s. 96; tenże “Dyktator Demokracji” s. 87-89.. Co prawda po kapitulacji III Rzeszy w 1945 rząd hiszpański zniszczył wiele dokumentów potwierdzających jego współpracę z nazistami, to znalezione w 2010 dokumenty potwierdzają, że frankiści współpracowali z Himmlerem przy próbie ustalenia miejsc pobytu Żydów nawróconych na chrześcijaństwo, a przedstawiciele władz lokalnych mieli zlokalizować Żydów sefardyjskich którzy mogli powrócić do Hiszpanii.

Polacy w obozach koncentracyjnych W obozie Miranda de Ebro internowano wielu uchodźców polskich, którzy nielegalnie przekraczali granicę francusko-hiszpańską po upadku Francji i przez cały okres 1940–1944. Ich liczba szacowana jest na 1200–2000 osóbRóżnice szacunków wynikają z posługiwania się fałszywymi obcymi paszportami.. W Miranda de Ebro więziony był m.in. Antoni Kępiński, który dostał się do niewoli wraz z grupą Polaków, która po klęsce Francji przekroczyła Pireneje. Większość z polskich więźniów obozów koncentracyjnych trafiło do obozu w Miranda de EbroArkadiusz Morawiec, Campo de Concentración de Miranda de Ebro. Niedostrzeżony rozdział polskiej literatury obozowej, w: W kręgu twórczości pisarzy emigracyjnych. Kontynuacje, pod red. Zbigniewa Andresa, Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2011, s. 308-347.. Franco zwalniał ich jednak stopniowo i nie wydawał Niemcom, mimo nacisków dyplomacji berlińskiej. Władze hiszpańskie pozwalały także na działalność Polskiego Czerwonego Krzyża i organizacji związanych z rządem polskim w LondynieChodakiewicz, op. cit., s. 155..

Liczba jeńców Według Javiera Rodrigi (2006) pomiędzy 1936 a 1942 przez frankistowskie obozy koncentracyjne przewinęło się około pół miliona ludzi. Według Stanleya G. Payne’a po zwycięstwie Franco w więzieniach i obozach pracy znalazło się 270 000 republikanów, z których zwolniono 220 000 w ciągu pięciu lat. Wykopaliska i identyfikację ofiar rozpoczęto w obozie Burgos, gdzie znaleziono w sumie 30 000 zwłok w masowych grobachRodrigo, J. (2006). Internamiento y trabajo forzoso: los campos de concentración de Franco. Hispania Nova, Revista de historia contemporánea, vol. 6, Separata. Po roku 1938 wielu internowanych kombatantów Brygad Międzynarodowych zostało, przy wsparciu hitlerowców, poddanych eksperymentom pseudomedycznym przeprowadzonym w celu zbadania rzekomych deformacji fizycznych i psychicznychJavier Bandrés, Rafael Llavona: La psicología en los campos de concentración de Franco. In: Psicothema ISSN 0214-9915, Vol. 8, Nº. 1, 1996, str. 1-11.. Ci republikanie którzy zostali uznani przez reżim za winnych najgorszych okrucieństw rewolucyjnych nie objęła amnestia, ścigano ich do roku 1959Chodakiewicz, op. cit., s. 84-85..

Niektóre z obozów koncentracyjnych Campo de Los Merinales en Sevilla Hospital de San Marcos en León (7000 mężczyzn, 300 kobiet pomiędzy 1936 a 1939) Campo de concentración de Miranda de Ebro Campo de concentración de Castuera Campo de la península de Llevant Mallorca Campo de Formentera Campo de concentración de La Isleta Gran Canaria Campo de concentración de Lazareto de Gando Gran Canaria Cartuja de (klasztor, 4400 osób, w latach 1939-41)

Przypisy

Bibliografia Gutiérrez Casalá, J.L. (2003). Colonias penitenciarias militarizadas de Montijo : represión franquista en el partido judicial de Mérida. Editora Regional de Extremadura, Mérida. Molinero, C., Sala, M., and Sobrequés i Callicó, J. (2003). Una inmensa prisión : los campos de concentración y las prisiones durante la guerra civil y el franquismo. Crítica contrastes: Crítica, Barcelona. Morawiec, A. (2011). Campo de Concentración de Miranda de Ebro. Niedostrzeżony rozdział polskiej literatury obozowej, w: W kręgu twórczości pisarzy emigracyjnych. Kontynuacje, red. Z. Andres, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów, s. 308-347. Núñez Díaz-Balart, M. (2004). Los años del terror: la estrategia de dominio y represión del general Franco. 1. ed. ed. Esfera de los Libros, Madrid. Rodrigo, J. (2003). Los campos de concentración franquistas: entre la historia y la memoria. Siete Mares, Madrid. Rodrigo, J. (2005). Cautivos : campos de concentración en la España franquista, 1936-1947. Crítica, Barcelona. Rodrigo, J. (2006). Internamiento y trabajo forzoso: los campos de concentración de Franco. Hispania Nova, Revista de historia contemporánea, vol. 6, Separata

Kategoria:Hiszpańska wojna domowa Kategoria:Obozy koncentracyjne Kategoria:Państwo Hiszpańskie