Biskupi chełmscy – łacińska katolicka diecezja chełmska istniała od połowy XIV w. do 1805, a faktycznie do 1807 (z powodu opóźnienia wykonania bulli papieskiej wywołanego wojną).

Łacińscy biskupi chełmscy byli senatorami I Rzeczypospolitej. Zajmowali dziesiąte miejsce wśród senatorów duchownych, a po unii lubelskiej trzynaste. W latach 1594–1617 byli wieczystymi wielkimi kanclerzami Akademii Zamojskiej. Kilku było podkanclerzymi koronnymi. Na 45 ordynariuszy, 28 awansowało na ważniejsze w hierarchii biskupstwa. Dwóch zostało później prymasami Polski, a jeden prymasem Królestwa Polskiego. 17 umarło, będąc biskupami chełmskimi. Siedzibą biskupów był Chełm, a w latach 1490–1664 i 1773–1805 Krasnystaw. Główną rezydencją biskupią był pałac w Skierbieszowie, dogodnie położony pomiędzy Chełmem, Krasnymstawem i Zamościem.

W 2009 papież Benedykt XVI ustanowił Chełm stolicą tytularną. Tytularnym biskupem chełmskim 20 kwietnia 2013 został mianowany Stanisław Jamrozek, biskup pomocniczy archidiecezji przemyskiej.

Biskupi Ordynariusze Lata urzędowaniaBiskupUwagi+ Biskupi ordynariusze łacińskiej (rzymskokatolickiej) diecezji chełmskiejDaty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, 1358–1365 Tomasz z Sienna nie objął urzędu, późniejszy biskup pomocniczy krakowski ok. 1380–1416 Stefan ze Lwowa biskup pomocniczy poznański i sufragan włocławski 1417–1452 Jan Biskupiec 1452–1462 Jan Kraska 1463–1479 Paweł z Grabowa 1480–1484 Jan Kaźmierski późniejszy biskup przemyski 1484–1486 Jan z Targowiska 1490–1505 Maciej ze Starej Łomży wcześniej biskup kamieniecki, przeniósł siedzibę diecezji do Krasnegostawu 1505-1510 Mikołaj Kościelecki 1518–1538 Jakub Buczacki późniejszy biskup płocki, sekretarz króla Aleksandra Jagiellończyka 1538–1539 75px Sebastian Branicki wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup poznański 1539–1541 75px Samuel Maciejowski późniejszy biskup płocki i krakowski, sekretarz króla Zygmunta Starego 1542–1543 75px Mikołaj Dzierzgowski Późniejszy biskup włocławski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski 1543–1545 75px Jan Dziaduski wcześniej biskup margaryteński, kamieniecki, sufragan włocławski, późniejszy biskup przemyski 1545–1546 75px Andrzej Zebrzydowski wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup włocławski i krakowski, sekretarz króla Zygmunta Starego 1546–1551 Jan Drohojowski późniejszy biskup kujawski 1551–1561 75px Jakub Uchański późniejszy biskup włocławski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski i Litwy, interrex po śmierci Zygmunta Augusta i ucieczce Henryka Walezego 1561–1562 Mikołaj Wolski późniejszy biskup kujawski, sekretarz króla Zygmunta Augusta 1562–1577 Wojciech Staroźrebski Sobiejuski sekretarz króla Zygmunta Starego, późniejszy biskup przemyski 1578-1587 Adam Pilchowski sekretarz króla Stefana Batorego 1590–1591 Wawrzyniec Goślicki późniejszy biskup przemyski i poznański, sekretarz króla Zygmunta Augusta 1591–1600 75px Stanisław Gomoliński organizator Akademii Zamojskiej, budowniczy pałacu biskupów chełmskich w Krasnymstawie, późniejszy biskup łucki 1601–1621 Jerzy Zamoyski zreorganizował diecezję chełmską 1621–1627 75px Maciej Łubieński późniejszy biskup poznański, kujawski, arcybiskup gnieźnieński, Prymas Polski i Litwy, fundator kaplicy Matki Bożej na Jasnej Górze 1627–1640 Remigiusz Koniecpolski sekretarz króla Zygmunta III Wazy 1641–1644 75px Paweł Piasecki wcześniej biskup kamieniecki, późniejszy biskup przemyski, sekretarz króla Zygmunta III Wazy 1644–1657 Stanisław Pstrokoński uznał objawienia w Krasnobrodzie 1658–1667 75px Tomasz Leżeński późniejszy biskup łucki 1667–1669 Jan Różycki sekretarz królów Władysława IV Wazy i Jana Kazimierza 1670–1673 Krzysztof Jan Żegocki Polityk i partyzant podczas potopu szwedzkiego, wojewoda inowrocławski, święcenia przyjął po śmierci żony 1673–1676 75px Stanisław Kazimierz Dąmbski późniejszy biskup łucki (budowniczy katedry), płocki, kujawski i krakowski (zmarł przed objęciem urzędu) 1677–1696 Stanisław Jacek Święcicki wcześniej biskup sufragan żmudzki, późniejszy biskup chełmiński (zmarł przed objęciem urzędu) 1699–1705 Mikołaj Michał Wyżycki przebudował rezydencję biskupów chełmskich w Skierbieszowie 1705–1710 75px Kazimierz Łubieński późniejszy biskup krakowski 1710–1712 Teodor Wolff von Ludinghausen wcześniej biskup inflancki 1713–1719 75px Krzysztof Jan Szembek późniejszy biskup przemyski, warmiński, koronował obraz MB Częstochowskiej na Jasnej Górze 1719–1724 75px Aleksander Antoni Fredro późniejszy biskup przemyski 1725–1733 Jan Feliks Szaniawski wcześniej biskup pomocniczy lwowski 1736–1753 75px Józef Eustachy Szembek późniejszy biskup płocki 1753–1765 Walenty Franciszek Wężyk późniejszy biskup przemyski 1765–1771 75px Feliks Paweł Turski późniejszy biskup łucki i krakowski 1771–1780 75px Antoni Onufry Okęcki późniejszy biskup poznański 1780–1781 Jan Alojzy Aleksandrowicz wcześniej biskup koadiutor diecezji chełmskiej 1781–1790 Maciej Grzegorz Garnysz wcześniej biskup pomocniczy kujawski 1790–1805 75px Wojciech Józef Skarszewski za jego urzędowania biskupstwo chełmskie przekształcono w biskupstwo lubelskie; późniejszy biskup lubelski, arcybiskup metropolita warszawski, Prymas Królestwa Polskiego

Biskupi Koadiutorzy Lata urzędowaniaBiskupUwagi+ Biskupi koadiutorzy łacińskiej (rzymskokatolickiej) diecezji chełmskiejDaty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, 1775–1780 Jan Alojzy Aleksandrowicz późniejszy ordynariusz diecezji chełmskiej

Biskupi pomocniczy Lata urzędowaniaBiskupUwagi+ Biskupi pomocniczy łacińskiej (rzymskokatolickiej) diecezji chełmskiejDaty nominacji według Encyklopedia katolicka Tom 2, Lublin 1995, 1622–1643 Abraham Śladkowski 1644–1676 Mikołaj Świrski 1696–1720 Jan Dłużewski 1721–1723 Walenty Konstanty Czulski 1724–1725 Michał de la Mars 1727–1738 Józef Olszański 1738–1741 Józef Antoni Łaszcz późniejszy biskup koadiutor kijowski 1748–1757 Jan Chryzostom Krasiński 1760–1775 Dominik Józef Kiełczewski 1775–1788 Melchior Jan Kochnowski faktyczny zarządca diecezji za czasów urzędowania biskupa Macieja Garnysza 1780–1781 Maciej Grzegorz Garnysz późniejszy biskup ordynariusz chełmski

Zobacz też diecezja chełmska (rzymskokatolicka) dawna katedra łacińskiej diecezji chełmskiej w Chełmie dawna katedra łacińskiej diecezji chełmskiej w Krasnymstawie polscy biskupi katoliccy

Przypisy

Linki zewnętrzne

! Chełm