Nerses IV Šnorhali zwany Wdzięcznym, (ur. 1098 lub 1102 w Gaziantep, zm. 1172 lub 13 sierpnia 1173 w Hromkla) – chrześcijański poeta ormiański. Święty Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego oraz Kościoła Katolickiego.
Przez sześć lat pełnił funkcję katolikosa Wielkiego Domu Cylicyjskiego, działał także na rzecz ekumenizmu. W historii zapisał się przede wszystkim jako czołowy liryk ormiański, autor poematu lirycznego Jezus, Syn jedyny Ojca, uważanego za jedno z arcydzieł średniowiecznej epiki europejskiej, które stawia Nersesa w jednym rzędzie z Dantem czy MiltonemJezus, Syn jedyny Ojca jest wielkim arcydziełem literatury europejskiej, jak Wyznania św. Augustyna, Boska komedia Dantego czy Raj utracony Miltona. Por. St. Nerses the Graceful on The Armenian Church Site; w dystychu elegijnym zawarł on całe biblijne dzieje zbawienia, opatrując je wstawkami modlitewnymi i pokutnymi. Jednocześnie przyczynił się on do ożywienia literackiego języka ormiańskiego poprzez wprowadzenie do wzniosłego stylu zwrotów przejętych z mowy ludowej, był nowatorem formy poetyckiej, udoskonalił i zakorzenił rym w narodowym pieśniarstwie. Napisał także szereg pieśni do dziś wykorzystywanych w niedzielnej liturgii.
Przez długi czas nieznany w Polsce, został przetłumaczony przez ks. Marka Starowieyjskiego oraz Jerzego Litwiniuka.
Życiorys Nerses urodził się na zamku rodzinnym Kowk, w Gaziantep, w 1098 bądź 1102; obok dokładnej daty narodzin, nie znamy również imienia, jakie otrzymał na chrzcie, a jedynie to, które nosił już jako kapłan. Przydomek Šnorhali oznacza „piękny”, ale również „wdzięczny”. Nadany mu on został w starczym wieku, bądź pośmiertnie, dla uczczenia przymiotów szczególnej łagodności w sporach i wrażliwości na bliźnich, jakimi miał się odznaczać.
Najwięcej pewnych informacji o pochodzeniu, rodzinie i życiu Nersesa zachowało się w poetyckim memoriale jego własnego autorstwa, który dopisał jako ostatni rozdział poematu Jezus, Syn jedyny Ojca. Wiemy stąd np. to, że jego bratem był patriarcha Grigoris III, zaś siostra, Maria, była rekluzką, czyli pustelniczką ormiańską mieszkającą w małej celi.
Otrzymał staranne wykształcenie, najpierw w domu, później w zaś w Czerwonym Klasztorze, do którego wstąpił. W latach 1166–1172 lub 1173 pełnił funkcję katolikosa Wielkiego Domu Cylicyjskiego.
18 maja 2026 roku, podczas oficjalnej audiencji dla Arama I Kesziszjana (katolikosa Wielkiego Domu Cylicji Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego), papież Leon XIV poinformował o oficjalnym wpisaniu Nersesa IV Wdzięcznego do Martyrologium Rzymskiego. Papież określił tego świętego teologa, poetę i dyplomatę mianem znaku „ekumenizmu świętych”, podkreślając jego historyczne zasługi na rzecz dialogu i budowania pokoju między Kościołami chrześcijańskimi Wschodu i Zachodu.
Twórczość Tradycyjny pogląd na literaturę wschodniochrześcijańską dopatruje się w twórczości Nersesa Šnorhali wybitnego wkładu w średniowieczną poezję religijną. Kojarzony jest on powszechnie jako czołowa postać epoki rozkwitu wielkiej literatury armeńskiej, zaś jego wpływ jako pieśniarza wielu badaczy porównuje do pisarstwa św. Grzegorza z Nareku, którego psalmy Ormianie uważają za księgę świętą. Badacz piśmiennictwa patrystycznego, ks. Marek Starowieyski, stawia Nersesa w gronie takich pisarzy jak Augustyn z Hippony, Dante Alighieri czy John Milton, nadając jego głównemu dziełu – poematowi Jezus, Syn jedyny Ojca – rangę arcydzieła.
Nerses był autorem pieśni religijnych, poematów i wierszy historycznych (między innymi Elegia na zdobycie Edessy przez pogan, 1144), a także wierszowanych zagadek opartych na folklorze.
poematy – Do tej części twórczości Nersesa należą dwa dzieła uważane za najsłynniejsze w jego dorobku: psalmiczy Żal po Edessie oraz poemat będący liryczną repliką wybranych fragmentów Pisma Świętego, Jezus, Syn jedyny Ojca. pieśni brewiarzowe – Zhamagirk modlitwy liryczne – pieśni wielkopostne – hymny – wiersze ludowe –
Przypisy
Bibliografia M. Zakrzewska-Dubasowa, Historia Armenii, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1977
Kategoria:Kanonizowani przez Leona XIV Kategoria:Patriarchowie Wielkiego Domu Cylicyjskiego Kategoria:Ormiańscy pisarze Kategoria:Poeci XII wieku Kategoria:Święci katoliccy Kategoria:Święci poprzez kanonizację równoważną Kategoria:Ludzie urodzeni w Gaziantepie