Fulton John Sheen, właśc. Peter John Sheen (ur. 8 maja 1895 w El Paso, zm. 9 grudnia 1979 w Nowym Jorku) – amerykański duchowny katolicki, birytualista, biskup pomocniczy Nowego Jorku, biskup Rochesteru i arcybiskup tytularny Newport oraz tercjarz dominikański, błogosławiony Kościoła katolickiego.
Sheen zajmował wysokie stanowiska w hierarchii Kościoła katolickiego i był jednym z pierwszych oraz najsłynniejszych teleewangelizatorów – najpierw w radiu, a później w telewizji. Wyróżniał się także jako teolog, filozof, pisarz, wykładowca uniwersytecki oraz apologeta katolicki. Dzięki swojej ogromnej wiedzy i głębi myśli Sheen cieszył się wielkim uznaniem również poza środowiskiem katolickim.
Jako niezwykle sprawny komunikator potrafił połączyć tę umiejętność z doskonałym przygotowaniem kulturalnym i surowością intelektualną, co uczyniło go czołową postacią katolicyzmu XX wieku i jednym z najbardziej cenionych amerykańskich hierarchów katolickich w historii. Był poliglotą – oprócz angielskiego znał grekę, niemiecki, włoski, łacinę oraz francuski.
Dzięki jego charyzmie i erudycji na katolicyzm nawróciło się wiele wybitnych osobistości, m.in. muzyk Fritz Kreisler, pisarka , przedsiębiorca Henry Ford II oraz komunistyczny polityk i dziennikarz .
Kazania Fultona Sheena, transmitowane w programie Life Is Worth Living, docierały do szacowanej widowni liczącej ponad 30 milionów osób.
Sheen przyjął Święcenia kapłańskie w diecezji Peoria w 1919 roku, a w 1935 otrzymał tytuł prałata. W 1951 roku został mianowany biskupem pomocniczym Nowego Jorku i pełnił tę funkcję do 1966 roku, kiedy to został biskupem Rochester. W 1969 roku zrezygnował z urzędu i otrzymał tytuł arcybiskupa tytularnego Newport.
Jako uznany teolog, jego prace spotkały się z natychmiastowym uznaniem – w 1923 roku otrzymał Międzynarodową Nagrodę im. Kardynała Merciera w dziedzinie filozofii. Studiował najpierw w Peorii, a następnie na Katolicki Uniwersytet Ameryki w Waszyngtonie, gdzie w 1920 roku uzyskał licencjat z prawa kanonicznego i świętej teologii. Uzupełnił wykształcenie doktoratem z filozofii na Uniwersytecie w Lowanium oraz doktoratem z teologii na Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza z Akwinu w Rzymie. Wykładał teologię dogmatyczną w St. Edmund’s College w Ware (Anglia) oraz teologię i filozofię na Katolickim Uniwersytecie Ameryki w latach 1926–1950.
W latach 1930–1950 Sheen prowadził wieczorny program radiowy The Catholic Hour w stacji NBC. Następnie przeszedł do telewizji, gdzie w latach 1952–1957 prowadził Life Is Worth Living. Jego ostatnim programem telewizyjnym był The Fulton Sheen Show, prowadzony w latach 1961–1968. Za swoją pracę Sheen dwukrotnie zdobył nagrodę Emmy dla „najpopularniejszej osobowości telewizyjnej” i pojawił się na okładce magazynu „Time”.
Proces jego beatyfikacji został oficjalnie otwarty w 2002 roku. W czerwcu 2012 roku Papież Benedykt XVI upoważnił Kongregację Spraw Kanonizacyjnych do wydania dekretu o heroiczności cnót abp. Sheena, co było ważnym krokiem w stronę beatyfikacji i nadało mu tytuł czcigodnego sługi Bożego. 5 lipca 2019 roku Papież Franciszek zatwierdził Cud za wstawiennictwem arcybiskupa Sheena, otwierając drogę do jego beatyfikacji, pierwotnie zaplanowanej na 21 grudnia 2019 roku w katedrze w Peorii, ta jednak się nie odbyła. Decyzją Leona XIV beatyfikacja arcybiskupa Sheena została zaplanowana na 24 września 2026 roku.
24 września 2026 abp. Fulton Sheen został beatyfikowany i ogłoszony błogosławionym podczas eucharystii w Saint Louis; aktu dokonał pro-prefekt Dykasterii ds. Ewangelizacji kard. Luis Antonio Tagle.
Życiorys Młodość i wykształcenie thumb|lewo|320px|Fulton Sheen w młodości Fulton John Sheen urodził się 8 maja 1895 roku w El Paso w stanie Illinois jako najstarszy z czterech synów Newtona Sheena oraz Delii z domu Fulton. Na chrzcie otrzymał imiona Peter John, jednak w rodzinie i szkole konsekwentnie używano panieńskiego nazwiska jego matki – Fulton, które z czasem stało się jego oficjalnym imieniem. Jego ojciec był rolnikiem pochodzenia irlandzkiego, a matka dbała o głębokie wychowanie religijne synów.
Wkrótce po narodzinach Fultona rodzina przeniosła się do Peorii, gdzie Newton Sheen zajął się handlem maszynami rolniczymi. Młody Fulton uczęszczał do katedralnej szkoły św. Marii, gdzie służył jako ministrant. W wieku ośmiu lat, podczas mszy celebrowanej przez biskupa Johna Lancastera Spaldinga, Sheen przypadkowo upuścił i stłukł karafkę z winem. Biskup, zamiast go skarcić, proroczo zapowiedział: „Pewnego dnia będziesz studiował w Lowanium, a potem zostaniesz biskupem”.
W 1913 roku ukończył z wyróżnieniem (valedictorian) Spalding Institute w Peorii, prowadzony przez braci szkolnych. Następnie kontynuował naukę w St. Viator College w Bourbonnais (stan Illinois). Tam dał się poznać jako wybitny mówca, wygrywając liczne stanowe konkursy debat. Po uzyskaniu stopnia licencjata w 1917 roku, mimo otrzymania prestiżowego stypendium na uniwersytet stanowy, zdecydował się na drogę kapłańską i wstąpił do seminarium św. Pawła w Saint Paul.
20 września 1919 roku przyjął święcenia kapłańskie w katedrze w Peorii z rąk biskupa Edmunda Dunne’a. Po święceniach został skierowany na studia specjalistyczne na Katolicki Uniwersytet Ameryki (CUA) w Waszyngtonie, gdzie w ciągu niespełna dwóch lat uzyskał stopnie licencjata teologii oraz licencjata prawa kanonicznego.
Zgodnie z wcześniejszą przepowiednią biskupa Spaldinga, w 1921 roku Sheen wyjechał do Belgii, aby studiować na Uniwersytecie Katolickim w Lowanium. Był to wówczas jeden z najważniejszych ośrodków odnowy tomistycznej na świecie. W 1923 roku uzyskał stopień doktora filozofii z najwyższym odznaczeniem (agrégé en philosophie). Jego praca doktorska, wydana później jako książka God and Intelligence in Modern Philosophy (1925), została nagrodzona prestiżową nagrodą im. Kardynała Merciera za najlepszy esej filozoficzny. Stał się tym samym pierwszym Amerykaninem w historii uczelni, który otrzymał to wyróżnienie.
Swoją formację naukową zakończył w Rzymie, uzyskując w 1924 roku doktorat z teologii (S.T.D.) na Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu (Angelicum). Przed powrotem do USA pracował przez rok jako wykładowca w St. Edmund’s College w Ware (Anglia), gdzie nawiązał bliską relację z G.K. Chestertonem, co wpłynęło na jego styl literacki i apologetyczny.
Działalność naukowa i medialna Praca akademicka i publikacje Po powrocie z Europy w 1925 roku i krótkiej posłudze parafialnej w Peorii, Sheen został powołany do kadry naukowej Katolickiego Uniwersytetu Ameryki (CUA) w Waszyngtonie. W latach 1926–1950 pełnił tam funkcję profesora filozofii religii. Jego wykłady cieszyły się ogromną popularnością – sale wykładowe często były wypełnione po brzegi, a studenci cenili go za zdolność przekładania trudnych koncepcji scholastycznych na język zrozumiały dla współczesnego odbiorcy.
W swojej pracy akademickiej Sheen koncentrował się na obronie racjonalności wiary. Był czołowym przedstawicielem neotomizmu w Stanach Zjednoczonych. Przekonywał, że nowoczesna filozofia, odchodząc od obiektywnej prawdy na rzecz subiektywizmu, prowadzi do chaosu intelektualnego i moralnego. Jego podejście nie było jednak wyłącznie defensywne; starał się nawiązać dialog z naukami szczegółowymi, zwłaszcza z rodzącą się psychologią głębi.
Fulton Sheen był niezwykle płodnym autorem – w ciągu swojego życia opublikował 73 książki oraz setki artykułów i felietonów (m.in. w kolumnie God Love You). Jego twórczość można podzielić na trzy główne nurty: Filozoficzno-apologetyczny: Do najważniejszych dzieł tego nurtu należy debiutanckie God and Intelligence in Modern Philosophy (1925) oraz Old Errors and New Labels (1931). Krytykował w nich relatywizm i scjentyzm. Społeczno-polityczny: Jako zdecydowany przeciwnik ideologii totalitarnych, poświęcił wiele prac analizie komunizmu, m.in. Communism and the Conscience of the West (1948). Twierdził, że komunizm jest „religią na opak”, wypełniającą próżnię po utracie wiary na Zachodzie. Duchowo-psychologiczny: Największą popularność zdobyły książki łączące teologię z poradnictwem życiowym, takie jak bestseller Peace of Soul (1949) – będący katolicką odpowiedzią na psychoanalizę Freuda – oraz Life of Christ (1958), uznawana za jedno z najwybitniejszych opracowań biografii Jezusa w XX wieku.
Jego dorobek naukowy obejmuje ponad 60 książek. Pierwsza z nich, oparta na doktoracie God and Intelligence in Modern Philosophy (1925), została entuzjastycznie przyjęta przez środowiska akademickie za próbę syntezy myśli św. Tomasza z Akwinu z wyzwaniami współczesnej filozofii. W swoich pracach często podejmował tematykę marksizmu, komunizmu oraz psychologii w ujęciu chrześcijańskim, co widoczne jest w takich dziełach jak Peace of Soul (1949).
Radio i „The Catholic Hour” Działalność medialna Fultona Sheena na skalę ogólnokrajową rozpoczęła się 9 marca 1930 roku, kiedy został zaproszony do prowadzenia audycji The Catholic Hour na antenie sieci NBC. Program, początkowo planowany jako krótka seria wykładów, był emitowany nieprzerwanie przez 20 lat, stając się jednym z najpopularniejszych programów religijnych w historii radia. Sheen, dysponujący głębokim, radiowym głosem i nienaganną dykcją, szybko stał się jedną z najbardziej rozpoznawalnych osobowości medialnych w Stanach Zjednoczonych.
Skala oddziaływania programu była bezprecedensowa: Audytorium: W szczytowym momencie popularności audycji słuchało średnio 4 miliony osób tygodniowo. Korespondencja: Biuro Sheena otrzymywało od 3 do 6 tysięcy listów tygodniowo od słuchaczy. Szacuje się, że około jedna trzecia korespondencji pochodziła od osób niebędących katolikami, co świadczyło o uniwersalności jego przekazu. Ekumenizm: Sheen unikał w radiu technicznego żargonu teologicznego oraz agresywnego prozelityzmu. Zamiast tego koncentrował się na wspólnych wartościach etycznych, problemach współczesnej rodziny oraz zagrożeniach płynących z rodzących się totalitaryzmów, co zjednało mu szacunek wielu protestantów i żydów.
Dzięki pracy w The Catholic Hour Sheen wypracował unikalny styl „kaznodziejstwa konwersacyjnego”, który później z sukcesem przeniósł na szklany ekran. Jego radiowe wystąpienia zostały zebrane i wydane w wielu tomach, stanowiąc do dziś ceniony przykład nowoczesnej apologetyki chrześcijańskiej.
Telewizja i sukces „Life Is Worth Living” Prawdziwy przełom w jego działalności nastąpił w 1951 roku, kiedy zadebiutował w telewizji z programem Life Is Worth Living (Warto żyć) na antenie stacji DuMont, a później ABC. Program emitowany w „prime time” w wieczorową porą i konkurował z show popularnego komika Miltona Berle’a.
Charakterystyczne cechy jego programów to: Minimalizm: Sheen nie korzystał ze scenariusza ani promptera, posługując się jedynie tablicą i kredą. Humor: Często żartował z samego siebie i swojej „anielskiej” tablicy, którą wycierał mu niewidoczny dla widzów asystent (nazywany przez niego aniołem). Zasięg: Program przyciągał przed telewizory rekordową liczbę 30 milionów widzów tygodniowo.
W 1952 roku otrzymał nagrodę Emmy dla „Najbardziej wybitnej osobowości telewizyjnej”. Podczas ceremonii, nawiązując do sukcesu swoich programów, żartobliwie podziękował swoim „scenarzystom”: Mateuszowi, Markowi, Łukaszowi i Janowi. W latach 1961–1968 kontynuował działalność w kolorowej telewizji w ramach The Fulton Sheen Program.
Konflikt z kardynałem Spellmanem