Jan Karol Wende (ur. 25 lipca 1910 w Warszawie, zm. 31 marca 1986 tamże) – polski pisarz, publicysta i krytyk literacki, polityk Stronnictwa Demokratycznego. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji, wicemarszałek Sejmu III, IV i V kadencji, ambasador RP w Jugosławii (1945–1950). Budowniczy Polski Ludowej.
Życiorys Syn Stanisława i Elżbiety. Ukończył studia humanistyczne i ekonomiczne na Uniwersytecie Warszawskim. W II Rzeczypospolitej należał do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”. W 1932 i 1935 był więziony za działalność komunistyczną. Był dziennikarzem, pisarzem i publicystą, członkiem redakcji „Głosu Powszedniego”Antoni Czubiński, Stronnictwo Demokratyczne (1937–1989): zarys dziejów, Instytut Historii UAM – Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 1998, s. 27., publikował w piśmie „Czarno na Białem”Tamże, s. 79. oraz w „Sygnałach”, a także w „Dwutygodniku Ilustrowanym”, „Ze świata”, „Wiadomościach Literackich” i „Epoce” Należał do Stronnictwa Młodzieży Akademickiej i Związku Literatów w Warszawie i Lwowie. Był również autorem książek i powieści. W latach 1937–1939 należał do działaczy Klubu Demokratycznego. Wraz z KD w 1939 współtworzył Stronnictwo Demokratyczne. W tym samym roku znalazł się w Łunincu, gdzie pozostawał do jesieni 1940, pracując w Wydziale Oświaty. Następnie we Lwowie, gdzie pracował jako nauczyciel oraz dziennikarz, następnie zaś do wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej przebywał w Kijowie, pracując w redakcji polskojęzycznego „Głosu Radzieckiego” i w „Wydawnictwie Mniejszości Narodowych”. Współorganizował Armię Andersa, w kwietniu 1942 zdemobilizowany, ponownie w Wojsku Polskim od lipca 1943, gdzie był zastępcą Szefa Wydziału Politycznego 2 Dywizji Piechoty. W latach 1943–1944 działał w Związku Patriotów Polskich. W 1944 był sekretarzem generalnym Prezydium Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. W latach 1944–1945 był również podsekretarzem stanu (wiceministrem) w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1945 do 1950 ambasadorem RP w Jugosławii.
W 1944 został delegowany przez Polską Partię Robotniczą do pracy w Stronnictwie DemokratycznymJanusz Wrona, Zależni czy suwerenni?: Stronnictwo Demokratyczne w województwie lubelskim 1944–1975, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1998, s. 34.. Wiceprzewodniczący w latach 1944–1945 Zarządu Głównego partii, w latach 1945–1946 Rady Naczelnej, a w latach 1946–1961 Centralnego Komitetu. W latach 1961–1969 był sekretarzem generalnym CK SD, a w latach 1969–1971 członkiem Sekretariatu CK SD. Ponadto w Sejmie szefował klubowi poselskiemu SD.
W latach 1944–1972 był posłem do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL I, II, III, IV i V kadencji. W latach 1961–1971 pełnił funkcję wicemarszałka Sejmu III, IV i V kadencji. Ponadto od 1950 do 1956 przewodniczył Komitetowi Współpracy Kulturalnej z Zagranicą przy Radzie Ministrów. W 1957 został wiceprzewodniczącym Polskiej Grupy Unii Międzyparlamentarnej (od 1967 zasiadał w jej komitecie wykonawczym). W latach 1958–1971 był członkiem Prezydium i Sekretariatu Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu. Od 1958 był członkiem Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-ChińskiejPierwszy Zjazd Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Chińskiej, „Trybuna Ludu”, nr 138, 18 maja 1958, s. 3..
Był założycielem Wieczystej Fundacji Literackiej im. Zofii i Jana Karola WendówJan Karol Wende, „Życie Warszawy”, nr 89, 16 kwietnia 1986, s. 12 (nekrolog)., a także wieloletnim członkiem Klubu Pisarzy SD.
Żonaty z doktor nauk medycznych, kardiolog Zofią Wende z domu Eisele (1922–1982)„Życie Warszawy”, nr 251 z 26–27 października 1985, s. 11..
Zmarł 31 marca 1986. Został pochowany 3 kwietnia 1986 na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie w grobowcu rodzinnymJan Karol Wende, „Życie Warszawy”, nr 78 z 3 kwietnia 1986, s. 10 (nekrolog). (aleja 31, grób 22)Informacje w serwisie Grobonet.. W imieniu SD pożegnali go Marek Wieczorek, który wygłosił mowę, oraz przewodniczący partii Tadeusz Młyńczak. Na pogrzebie obecni byli również członek Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR Włodzimierz Mokrzyszczak oraz przewodniczący Narodowej Rady Kultury profesor Bogdan SuchodolskiPogrzeb J.K. Wendego, „Życie Warszawy”, nr 79 z 4 kwietnia 1986, s. 6.. mały|Grób Jana Karola Wendego na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Niektóre książki Człowiecze drogi (1938) Pokolenie 1905 roku (1939) Parlament w Polsce (1969) Ta ziemia od innych droższa (1981) Literatura, historia, polityka (1982)
Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1974)Wręczenie odznaczeń w Belwederze, „Dziennik Polski”, 1974, nr 172, s. 3. Order Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie; 1959Najwyższe odznaczenia dla zasłużonych obywateli Polski Ludowej, „Trybuna Robotnicza”, nr 173, 22 lipca 1959, s. 7. i 1964) Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 13 lipca 1945 („za zorganizowanie służby łączności Rzeczypospolitej Polskiej”)., 19 lipca 1946 („za zasługi na polu ogólno-państwowej pracy”).) Medal „Za waszą wolność i naszą” (1966)30 rocznica walk „Dąbrowszczaków”, „Życie Warszawy”, nr 257, 26 października 1966, s. 5. Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Pamiątkowy Medal z okazji 40. rocznicy powstania Krajowej Rady Narodowej (grudzień 1983)Uhonorowani pamiątkowymi medalami, „Trybuna Robotnicza”, nr 307, 30 grudnia 1983, s. 3. Order Zasługi dla Ludu ze Złotą Gwiazdą (Jugosławia, 1946)Podpisanie umowy o przyjaźni i wzajemnej pomocy pomiędzy Polską a Jugosławią, „Trybuna Robotnicza”, nr 77, 19 marca 1946, s. 1. Wielki Oficer Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 1965)
Przypisy
Bibliografia Nasi kandydaci, „Ilustrowany Kurier Polski”, nr 10 (3750), 12 stycznia 1957, s. 1. Jan Karol Wende nie żyje, „Tygodnik Demokratyczny”, nr 15 (1701), 13 kwietnia 1986, s. 2 (nekrolog ze wspomnieniem). Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, tom 12.
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ambasadorowie Polski w Jugosławii Kategoria:Ambasadorowie PRL Kategoria:Członkowie Klubów Demokratycznych (1937–1939) Kategoria:Członkowie PKWN Kategoria:Członkowie Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Rady Naczelnej SD (1944–1989) Kategoria:Członkowie Sekretariatu Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Kategoria:Członkowie Związku Patriotów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za waszą wolność i naszą” Kategoria:Odznaczeni Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (1944–1989) Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi dla Ludu (Jugosławia) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy pisarze polityczni Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Posłowie do Krajowej Rady Narodowej Kategoria:Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952) Kategoria:Posłowie z okręgu Chełm (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Lublin (PRL) Kategoria:Posłowie z okręgu Warszawa Śródmieście (PRL) Kategoria:Sekretarze Centralnego Komitetu SD (1944–1989) Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Urzędnicy Prezydium PKWN Kategoria:Wicemarszałkowie Sejmu Polski Rzeczypospolitej Ludowej V kadencji Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy PRL Kategoria:Zmarli w 1986