António Manuel de Oliveira Guterres (ur. 30 kwietnia 1949 w Lizbonie) – portugalski polityk i inżynier, parlamentarzysta, w latach 1992–2002 sekretarz generalny Partii Socjalistycznej, od 1995 do 2002 premier Portugalii, w latach 2005–2015 wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw uchodźców, od 2017 sekretarz generalny ONZ.
Życiorys W 1971 ukończył inżynierię elektryczną w Instituto Superior Técnico w ramach Uniwersytetu Technicznego w Lizbonie, po czym pracował jako nauczyciel akademicki. Zaangażował się w działalność polityczną w ramach Partii Socjalistycznej. W 1973 założył i przez rok kierował stowarzyszeniem działającym na rzecz konsumentów. Później do 1975 zatrudniony w gabinecie ministra Mária Soaresa.
W 1976 wybrany na posła do Zgromadzenia Republiki, z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w okręgu Castelo Branco w kolejnych wyborach. Na początku lat 80. był członkiem Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.
Od 1986 do 1988 wchodził w skład sekretariatu krajowego socjalistów, następnie do 1991 kierował jego klubem poselskim. W 1992 wybrany na sekretarza generalnego Partii Socjalistycznej, kierował nią do 2002, kiedy to zastąpił go Eduardo Ferro Rodrigues. Od 1992 był wiceprzewodniczącym Międzynarodówki Socjalistycznej, zaś w latach 1999–2005 stał na czele tej organizacji.
28 października 1995, po wyborach parlamentarnych wygranych przez socjalistów (zdobyte 104 mandaty w 230-osobowym parlamencie), António Guterres objął urząd premiera. Dobra sytuacja ekonomiczna kraju doprowadziła do zwiększenia wydatków socjalnych. W okresie kierowania przez niego rządem Portugalia zorganizowała Expo ’98 w Lizbonie. W 1999 Partia Socjalistyczna ponownie wygrała wybory parlamentarne (115 mandatów), a jej lider ponownie został premierem. Od stycznia do czerwca 2000 był jednocześnie przewodniczącym Rady Europejskiej. W trakcie drugiej kadencji doszło do spowolnienia gospodarczego, a negatywnie na notowania rządu wpłynęły konflikty w Partii Socjalistycznej i katastrofa w Castelo de Paiva, gdzie na skutek zawalenia się mostu zginęło blisko 60 osób. W 2001 socjaliści zdecydowanie przegrali wybory samorządowe. António Guterres zadeklarował swoją rezygnację, po przedterminowych wyborach parlamentarnych 6 kwietnia 2002 na funkcji premiera zastąpił go José Manuel Barroso z Partii Socjaldemokratycznej.
W maju 2005 António Guterres został przez sekretarza generalnego ONZ Kofiego Annana mianowany wysokim komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. uchodźców. Stanowisko to zajmował od czerwca tegoż roku do grudnia 2015. W 2016 został powołany w skład Rady Państwa, organu doradczego przy prezydencie.
W lutym tego samego roku Portugalia oficjalnie zgłosiła jego kandydaturę na sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych. W październiku 2016 Rada Bezpieczeństwa ONZ jednogłośnie rekomendowała go na ten urząd. 13 października 2016 został wybrany na to stanowisko z kadencją od 1 stycznia 2017. W 2021 uzyskał reelekcję na drugą kadencję.
Życie prywatne W 1972 poślubił Luísę Amélię Guimarães e Melo, z którą ma dwoje dzieci i która zmarła w 1998 na chorobę nowotworową. W 2001 António Guterres zawarł związek małżeński z Catariną de Almeidą Vaz Pinto.
Odznaczenia i wyróżnienia Odznaczenia krajowe Krzyż Wielki Orderu Chrystusa (Portugalia, 2002) Krzyż Wielki Orderu Wolności (Portugalia, 2016)
Odznaczenia zagraniczne Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia, 2000) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia, 1996) Wielki Łańcuch Orderu Krzyża Południa (Brazylia, 2002) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Chile, 2001) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Zasługi (Francja, 2002) Krzyż Wielki Orderu Honoru (Grecja, 2000) Łańcuch Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania, 2002) Wielka Wstęga Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia, 2002) Wielka Wstęga Orderu Orła Azteków (Meksyk, 1999) Krzyż Wielki Orderu Zasługi RP (Polska, 1997)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 września 1997 r. o nadaniu orderów (). Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy (Ukraina, 2002) Wielki Oficer Orderu Wschodniej Republiki Urugwaju (Urugwaj, 1998) Wielka Wstęga Orderu Republiki (Tunezja, 2002) Order Zasługi Republiki Włoskiej I klasy z Wielkim Łańcuchem (Włochy, 2002) Order Amílcara Cabrala I klasy (Republika Zielonego Przylądka, 2001)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Karola Wielkiego (2019)
Przypisy
Kategoria:Deputowani Zgromadzenia Republiki (Portugalii) Kategoria:Laureaci Międzynarodowej Nagrody Karola Wielkiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Lizbonie Kategoria:Odznaczeni Orderem Amílcara Cabrala Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Chrystusa (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Honoru (Grecja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Izabeli Katolickiej Kategoria:Odznaczeni Orderem Krzyża Południa Kategoria:Odznaczeni Orderem Księcia Jarosława Mądrego Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Narodowym Zasługi (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Azteckiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Wschodzącego Słońca Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi (Chile) Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Republiki Włoskiej Kategoria:Politycy Partii Socjalistycznej (Portugalia) Kategoria:Premierzy Portugalii Kategoria:Sekretarze generalni ONZ Kategoria:Urodzeni w 1949