Klemens Aleksandryjski, , właśc. (ur. ok. 150 w Atenach, zm. ok. 215 w Kapadocji) – piszący po grecku teolog wczesnochrześcijański, Ojciec Kościoła opiewany przez Leona VI, poeta; dawniej zaliczany do świętych Kościoła katolickiego. Święty anglikański.

Życiorys thumb|Opera omnia, 1715 thumb|Strona kodeksu Watykańskiego 354 z tekstem Mt 8,1-10 i cytatem z zaginionego dzieła Klemensa Aleksandryjskiego – Hypotyposes (na prawym marginesie) Urodził się około 150 roku w Atenach. Studiował we wielu miejscach, między innymi na półwyspie Bałkańskim, w Italii, Syrii i Egipcie. Gdy przybył do Aleksandrii, jego nauczycielem został Panten, scholarcha tamtejszej szkoły katechetycznej. Gdy jego mistrz opuścił miasto i udał się na wschód, Klemens przejął po nim funkcję scholarchy. Jego uczniem miał być Orygenes, jednak informacja ta jest wątpliwa, bowiem sam pisarz o tym nie wspomina. Brakuje także informacji na temat święceń kapłańskich Klemensa. Podczas prześladowania chrześcijan za czasów cesarza Septymiusza Sewera, Klemens schronił się u Aleksandra z Jerozolimy. Zmarł w Kapadocji około 215 roku.

Początkowo był czczony przez Kościół 4 grudnia, jednak ze względu na jego domniemaną znajomość z Orygenesem, jego imię zostało usunięte z martyrologiów. W Kościele zachodnim wpływ miał na to dekret gelazjański, natomiast na Wschodzie zaważyła opinia patriarchy Focjusza I.

Poglądy Klemens rozwinął teorię wiary i wiedzy, która została przyjęta przez Kościół chrześcijański. Sam filozoficznie niesamodzielny i eklektyczny, stworzył jednak program nauki chrześcijańskiej i przyczynił się do tego, że grecka kultura umysłowa została użyta przy kształtowaniu filozofii chrześcijańskiej. Klemens z Aleksandrii był teologiem chrześcijańskim. Swoje poglądy zawarł w trzech dziełach. W Upomnieniu Greków przedmiotem jego rozważań były błędy popełnione przez pogan. W dziele Paedagogus opisał podstawy chrześcijańskiej moralności. W Barwnych kobiercach zredagowanych aforystycznie, Klemens rozwija podstawową naukę chrześcijańską, przedstawioną nie jako wiara, lecz jako wiedza, i to całkowicie zgodna z filozofią starożytną.

Klemens wyróżniał dwa typy chrześcijaństwa. Podstawą pierwszego było dosłowne rozumienie Pisma Świętego, drugiego – wiedza oparta na Słowie i filozofii antycznej. Zwieńczeniem poznania była ekstaza. Taki podział powodował rozróżnienie dwóch rodzajów chrześcijan: zwykłych wierzących i „doskonałych” lub „gnostyków”, którzy swoją wiarę definiowali poprzez filozofię.

Swoich poglądów na temat hierarchii kościelnej teolog nie wyrażał precyzyjnie. Najprawdopodobniej uważał, że hierarchowie są spadkobiercami nauk Chrystusa i mają za zadanie je głosić, dlatego chrześcijanie winni okazywać posłuszeństwo wobec swoich zwierzchników duchowych. Według niego normą nauczania chrześcijaństwa jest Biblia w interpretacji Kościoła. Stworzył teorię mówiącą, że prawda zawarta w Piśmie Świętym jest przedstawiona poprzez symbole. Do jej poznania należy zastosować platońską koncepcję o hierarchii bytów, tj. niższe byty są odzwierciedleniem wyższych i są ich symbolami. W podobny sposób prawdę za pomocą symboli przedstawiali zarówno prorocy, jak i filozofowie pogańscy.

W rozumieniu Klemensa Tradycja była tożsama z kanonem wiary lub kanonem kościelnym. Wierzył, że w ramach kościelnej powszechnej Tradycji istniała tradycja doktrynalna gnósis lub parádosis, dostępna dla chrześcijańskich elit intelektualnych. Polegała na harmonii prawa starotestamentowego i nauki proroków z Nowym Przymierzem.

Według Klemensa Bóg jest niepojęty: transcendentny oraz jest monadą i jednością, a jednocześnie ogarnia wszechświat i przezwycięża jedność i monadę. Ojca poznaje się za pośrednictwem Syna, który jest jego Słowem i umysłem. Jednocześnie Syn wyraża siłę Ojca. Syn nie ma początku i stanowi jedność z Ojcem. Duch emanuje ze Słowa, którego mocą prowadzi wiernych do Boga. Klemens tłumaczył istotę Trójcy poprzez pryzmat nauk platońskich. Uwidacznia się to w sposobie, w jaki określa hierarchię w jej obrębie. Zdaje się podporządkowywać Syna Ojcu, a Ducha Synowi, jednak nie wskazuje na nierówność Trzech Osób Trójcy. W swoim spojrzeniu na istotę Syna Klemens był krytykowany przez Focjusza za poglądy zbliżone do doketyzmu. W odróżnieniu od wyznawców doketyzmu Klemens był jednak zwolennikiem prawdziwego wcielenia Syna. Uważał, że Chrystus wstąpił w ciało ludzkie, co uczyniło go jednocześnie ludzkim i boskim. Do poglądów doketów zbliżyło go twierdzenie, że Chrystus nie miał ludzkich namiętności, a jego duszą kierowało Logos, które łączyło go z ciałem. W swoich pracach Klemens nie rozwijał aspektu zbawienia ludzi przez mękę i śmierć Chrystusa na krzyżu, powtarzał dotychczasowe poglądy apologetów chrześcijańskich na ten temat, dodając do nich właściwy dla siebie mistycyzm. Dla teologa Chrystus był przede wszystkim wszechstronnym nauczycielem, źródłem wiedzy, niecielesnej miłości, prawości i uzdrowicielem rodzaju ludzkiego. Ludzka natura Chrystusa służy człowiekowi za wzór do naśladowania, a poprzez zdobycie wiedzy o Bogu człowiek bierze udział w nieśmiertelności.

Jako przedstawiciel aleksandryjskiej szkoły teologicznej Klemensowi obcy był zachodni pogląd na odpowiedzialność ludzi za grzech Adama. Według niego pierwszy człowiek w zamyśle Bożym miał doskonalić się stopniowo. Ponieważ został przez Stwórcę obdarzony wolną wolą, wybrał przyjemności fizyczne zamiast rozwoju duchowego. Karą za ten wybór było wygnanie z raju, śmiertelność, chwiejność woli i pobłażanie zmysłowości. Adam w tym przypadku był symbolem grzeszności ludzi (choć Klemens uważał go również za postać historyczną). Nowo narodzone dziecko jest obdarzone iskrą Bożą, dopiero świadome wybory określają jego stosunek do Stwórcy. Poprzez chrzest człowiek otrzymuje Ducha, który jest symbolem przynależności do Chrystusa. Wskutek chrztu zyskuje odpuszczenie grzechów, oświecenie i boskie synostwo, będące następstwem duchowego odrodzenia.

Jako jeden z pierwszych ortodoksów głosił świętość małżeństwa chrześcijańskiego.

Kult Jest czczony w Kościele anglikańskim, a jego wspomnienie obchodzone jest 4 grudnia.

Dzieła Lista: „Słowo zachęty dla pogan” (Logos protreptikos pros Hellenas) „Wychowawca” (Paidagogos) „Kobierce” (Stromateis) „Wyciągi z dzieł Teodora” (Excerpta ex Theodoto) „Jaki bogacz zostanie zbawiony” (Quis dives salvetur) „Szkice” (Hypotyposeis) „O Wielkanocy” (De Pascha) „Kanon kościelny, czyli przeciw judaizującym” (Kanon ekklesiastikos e pros tous Iudaizonton)

Zobacz też Tajemna Ewangelia Marka

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne

Katecheza Benedykta XVI o Klemensie Aleksandryjskim Dzieła Ojców Kościoła z II wieku Pisma Klemensa: Protrepticus (Exhortation to the Heathen), Paedagogus (The Instructor), Stromata (The Stromata, or Miscellanies).

Kategoria:Ojcowie Kościoła Kategoria:Egipt (prowincja rzymska) Kategoria:Urodzeni w II wieku Kategoria:Zmarli w III wieku Kategoria:Pisarze wczesnochrześcijańscy związani z Aleksandrią Kategoria:Ludzie urodzeni w Aleksandrii Kategoria:Święci anglikańscy