Aleksander Barszczewski (, Alaksandr Barszczeuski, ps. Aleś Barski, Barawy Andrej; ur. 2 listopada 1930 w Bondarach w gminie Michałowo, zm. 27 marca 2022 w Warszawie) – poeta, literaturoznawca, folklorysta, dramaturg, publicysta, tłumacz i działacz społeczny białoruskiej mniejszości narodowej w Polsce, tworzący w językach białoruskim i polskim; wykładowca akademicki UW i KUL, profesor zwyczajny UW, w latach 1975–2004 kierownik Katedry Filologii Białoruskiej UW.

Życiorys Aleksander Barszczewski urodził się 2 listopada 1930 roku we wsi Bondary w gminie Michałowo powiatu wołkowyskiego województwa białostockiego II Rzeczypospolitej. Jego ojciec miał na imię Andrzej, matka – Pelagia. Rozpoczął naukę w szkole powszechnej, jednak musiał ją przerwać wraz z wybuchem II wojny światowej. Edukację podstawową ukończył dopiero po wojnie. W latach 1949–1951 uczył się w Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym w Lublinie. W latach 1951–1955 studiował filologię rosyjską (według innego źródła – słowiańską) na Uniwersytecie Łódzkim. Od 1956 roku, kiedy założono Katedrę Filologii Białoruskiej Uniwersytetu Warszawskiego, wykładał na niej historię literatury białoruskiej. W 1966 roku obronił pracę doktorską w Katedrze Filologii Białoruskiej pod kierunkiem naukowym prof. Mariana Jakóbca. Temat jego dysertacji brzmiał: Jakub Kołas – dzieje twórczości 1906–1930. W latach 1975–2004 pełnił funkcję kierownika Katedry Białorutenistyki. W 1986 roku obronił rozprawę habilitacyjną. Temat jego rozprawy habilitacyjnej brzmiał: Białoruska obrzędowość i folklor wschodniej Białostocczyzny: narodziny, wesele, śmierć. W 2002 roku, po opublikowaniu pracy pt. Tworcy biełaruskaha litaraturnaha ruchu u Polszczy. 1958–1998 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Odbył staż naukowy w ZSRR, był pracownikiem naukowym białostockiej filii UW. Równocześnie w latach 1991–2000 był wykładowcą białorutenistyki na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Wykładał również na Uniwersytecie Łódzkim i Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. Był promotorem ponad 260 magistrów – białorutenistów, kilkunastu rusycystów, a w latach 1998–2013 – promotorem 5 doktorów.

Prowadził wykłady na zaproszenie uniwersytetów za granicą: Queens College, City University of New York (1987), UCL School of Slavonic and East European Studies Uniwersytetu Londyńskiego (1988), Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku (1989), Grodzieńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Janki Kupały (1991), Witebskiego Uniwersytetu Państwowego (1994, 1998), Połockiego Uniwersytetu Państwowego (1996), Homelskiego Uniwersytetu Państwowego im. Franciszka Skaryny (1998). W 1993 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego.

Aleksander Barszczewski zmarł w Warszawie 27 marca 2022 roku. 30 marca odbyło się jego pożegnanie w cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie. 1 kwietnia został pochowany w Juszkowym Grodzie koło Białegostoku.

Przynależność do organizacji Aleksander Barszczewski od 1971 roku należał do Związku Literatów Polskich, od 1995 roku (według innych źródeł – od 2002 roku) do Związku Pisarzy Białoruskich, od 2002 roku do PEN International. Od 1958 roku był członkiem Białoruskiego Stowarzyszenia Literackiego „Białowieża”, a w latach 1959–1980 był jego przewodniczącym. W latach 1993–2004 pełnił funkcję рrzewodniczącego Polskiego Towarzystwa Białorutenistycznego. W latach 1995–2005 był wiceprezydentem Międzynarodowego Zrzeszenia Białorutenistów. Od 1994 roku był członkiem rzeczywistym Międzynarodowej Akademii Nauk Eurazji w Mińsku. W latach 1982–1990 pełnił funkcję przewodniczącego Białoruskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego. Od 1993 roku był wiceprzewodniczącym Stowarzyszenia Folklorystów Białorusi. W latach 2002–2003 należał do Komitetu Słowianoznawstwa Polskiej Akademii Nauk. Od 1993 roku był przewodniczącym Komitetu Głównego Olimpiady Języka Białoruskiego w Polsce. Od 2010 roku należał do Komisji Emigrantologii Słowian.

Działalność naukowa Aleksander Barszczewski zajmował się badaniem białoruskiego folkloru, polsko-białoruskich związków literackich i kulturowych, a także ogólnych problemów literackich. Badał białoruską literaturę emigracyjną, która wcześniej jedynie w marginalnym stopniu stanowiła obiekt zainteresowań historyków literatury. Wydał następujące publikacje na te tematy:

.

Barszczewski jest też autorem 108 rozpraw i artykułów naukowych opublikowanych w polskich i zagranicznych książkach i czasopismach. Wziął udział i wygłosił referaty w 67 konferencjach naukowych w Polsce i poza jej granicami.

Do jego najważniejszych prac popularno-naukowych należą cykle publikowane na łamach tygodnika „Niwa”: Biełaruskaja litaratura (500 odcinków w latach 1971–1984), Biełaruski falklor (60 odcinków w latach 1986–1987), Radzima – Rodina (45 odcinków, 1996), a także cykle esejów wyemitowanych na antenie Redakcji Białoruskiej Radia Polonia: Biełaruski litaraturny ruch u paslawajennaj Polszczy (225 esejów w latach 1994–1997), Biełaruskaja emihracyjnaja piśmowasć (326 esejów w latach 1997–2004).

Barszczewski jest autorem podręczników i skryptów:

.

Działalność literacka Aleskander Barszczewski zaliczany jest do kręgu najwybitniejszych przedstawicieli białoruskiej literatury w Polsce. W literaturze pięknej posługiwał się pseudonimem „Aleś Barski”. Zadebiutował jako poeta w 1957 roku na łamach tygodnika „Niwa” (według innego źródła – w 1959 roku w tomie zbiorowym „Run”). Jego poezja jest ekspresyjna i metaforyczna. Tematami wierszy są liryka patriotyczna, złożony duchowy świat współczesnego człowieka, uczucia intymne. Wiersze Barszczewskiego publikowano w wielu białoruskich czasopismach w Polsce i w innych krajach, przekładano je na język polski, angielski i niemiecki.

Wydał 6 zbiorków poetyckich:

.

A także: – tom prozy wspomnieniowej; – wybór najbardziej znanych utworów z dziedziny poezji, prozy, dramaturgii, krytyki i literaturoznawstwa.

Przekłady Aleksander Barszczewski zajmował się także przekładami z języków białoruskiego, rosyjskiego i ukraińskiego na język polski. Były to między innymi: – tom bajek białoruskich; – tom bajek białoruskich; – tom bajek rosyjskich; – tom bajek ukraińskich; – tomik poezji białoruskiej; – tomik poezji białoruskiej; – tomik poezji białoruskiej; ; – poemat.

Tłumaczył także białoruską poezję emigracyjną.

Życie prywatne Aleksander Barszczewski był żonaty z Niną Barszczewską z d. Omeljaniuk. Rozmawiał z nią w domu w języku białoruskim.

Odznaczenia Odznaczenia polskie Złoty Krzyż Zasługi (1971); Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1981); Medal Komisji Edukacji Narodowej (1986); Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1970); Odznaka „Za zasługi dla województwa warszawskiego” (1971); Złota Odznaka „Zasłużony Białostocczyźnie” (1984).

Odznaczenia białoruskie Medal Franciszka Skaryny (28 maja 1991) – za znaczący wkład w białorusoznawstwo i aktywną popularyzację języka i literatury białoruskiej (jako jeden z trzech pierwszych obywateli krajów innych niż Białoruś); Medal Ryhora Szyrmy „Za troskę o mądrość ludu” (2005); Odznaka „Za wkład w rozwój kultury Białorusi” (2010); Order Franciszka Skaryny (10 września 2015).

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Białoruscy działacze społeczni Kategoria:Białoruscy folkloryści Kategoria:Białoruscy literaturoznawcy Kategoria:Białoruscy pisarze Kategoria:Białoruscy poeci Kategoria:Białoruscy publicyści Kategoria:Białoruscy tłumacze Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy Białoruskich Kategoria:Nauczyciele akademiccy Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Łódzkiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Franciszka Skaryny Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Białostocczyźnie” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za zasługi dla województwa warszawskiego” Kategoria:Odznaczeni Orderem Franciszka Skaryny Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polacy odznaczeni orderami i odznaczeniami zagranicznymi Kategoria:Polscy doktorzy honoris causa uczelni na Białorusi Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy folkloryści Kategoria:Polscy literaturoznawcy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy tłumacze Kategoria:Przedstawiciele białoruskiej mniejszości w Polsce Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2022