mały|230px|Pierwszy model Amigi, którego produkcja rozpoczęła się w 1985 – Amiga 1000 Amiga (hiszp. amiga – przyjaciółka) – marka komputerów osobistych produkowanych od 1985 r. przez firmę Commodore, która szczytową popularność w Polsce osiągnęła pierwszej połowie lat 90. XX wieku.
Historia thumb|Jay Miner Historia powstania Amigi jest jednym z najbarwniejszych epizodów w dynamicznie rozwijającym się rynku komputerów domowych i osobistych na przełomie lat 70. i 80. XX wieku.
W sierpniu 1982 roku David Morse i Jay Miner (były pracownik firmy Atari) założyli firmę Hi-Toro, która miała zajmować się budową sprzętu do gier wideo. W założeniu miała ona działać niezależnie, bez nadzoru wielkich korporacji, co miało zapewnić swobodę w podejmowaniu decyzji projektowych i biznesowych.
Celem Jaya Minera, który odpowiadał za stronę inżynieryjną przedsięwzięcia, było zaprojektowanie 16/32-bitowego komputera zbudowanego w oparciu o procesor Motorola 68000. Projekt początkowo nazywany Lorraine, ostatecznie został przemianowany na Amiga (nieco później, w 1983 roku, sama firma również zmieniła nazwę na Amiga Corporation).
1983 W 1983 roku trudności finansowe zmusiły firmę do poszukiwania wsparcia. Jay Miner po kontakcie ze swoim byłym pracodawcą, firmą Atari, uzyskał wsparcie finansowe, które umożliwiło dalszą działalność. W zamian Atari miało uzyskać wyłączność na dostęp do projektu przez 1 rok.
Zapaść na rynku gier wideo spowodowała decyzję o zmianie projektu maszyny do gier na mikrokomputer o charakterze biznesowymjak również, wg. R.J. Micala, późniejsze przejęcie przez Commodore spowodowało jeszcze dalsze odejście od projektu maszyny do gier.
W sierpniu 1983 roku ukończono prototyp chipsetu, który ze względu na rozmiar nie nadawał się jeszcze do zastosowania w mikrokomputerze.
Krach na rynku gier wideo szczególnie dotkliwie odczuła firma Atari, która z końcem 1983 roku traciła 1 mln dolarów dziennie. Właściciel firmy Atari, Warner Communications, usiłował sprzedać firmę, której nikt nie chciał kupić.
1984 4 stycznia 1984 roku zaprezentowano prototyp komputera na targach CES w Chicago, gdzie po raz pierwszy zademonstrowano możliwości graficzne powstającego komputera (m.in. słynne demo Boing Ball).
thumb|Jack Tramiel Tymczasem w firmie Commodore narastał konflikt pomiędzy Jackiem Tramielem, prezesem, oraz Irvingiem Gouldem, głównym udziałowcem firmy. Konflikt zakończył się odejściem Tramiela z początkiem 1984 roku (dokładnie – 13 stycznia). Założył on nową spółkę, Tramel Technology, Ltd., której głównym zadaniem miało być skonstruowanie nowego, niedrogiego, lecz wysokiej klasy komputera. Odpowiedzialnym za nową konstrukcję został główny inżynier nowej firmy, Shiraz Shivji, również były pracownik firmy Commodore.
Tramiel szukając możliwości rozwoju swej nowej firmy, w szczególności w zakresie produkcji, technologii i dystrybucji powstającego nowego komputera, odwiedzał różne firmy komputerowe w USA celem ewentualnego ich zakupienia. Jedną z odwiedzonych przez niego firm była Amiga. Tramiel był jednakże zainteresowany jedynie chipsetem, a nie inżynierami, którzy go stworzyli, tak więc do żadnego porozumienia nie doszło. Ostatecznie Tramiel, gdy dowiedział się, że Warner chce sprzedać Atari, zdecydował się nabyć swojego niedawnego głównego konkurenta, mając na uwadze możliwości produkcyjne i dystrybucyjne firmy.
Po negocjacjach, które miały miejsce w maju i czerwcu 1984 roku, 12 lipca Tramiel nabył dział konsumencki Atari (za 240 milionów dolarów), w tym oddziały zajmujące się konsolami oraz komputerami domowymi. Spółka Tramel Technology zamieniła się w Atari Corporation.
Podczas reogranizacji firmy mającej na celu głównie ograniczenie kosztów, dokonano między innymi przeglądu/rewizji wszystkich projektów. Wśród dokumentów w lipcu 1984 roku ludzie Tramiela natrafili na kontrakt podpisany z firmą Amiga.
W kwietniu 1984 roku magazyn BYTE informował, że Amiga „konstruuje oparty na procesorze 68000 komputer domowy ze specjalizowanym koprocesorem graficznym. Komputer ze 128K pamięci RAM i stacją dyskietek ma trafić do sprzedaży za mniej niż 1000 dolarów jeszcze w bieżącym roku.” Tymczasem okazało się, że Amiga musi dostarczyć chipset Atari do 30 czerwca 1984 albo firma zostanie przejęta razem z jej rozwiązaniami technologicznymi. Zbliżający się termin, brak funduszy na skończenie projektu i informacja o tym, że Tramiel wszedł w negocjacje mające doprowadzić do zakupu Atari, skłoniła do szybkiego poszukiwania innego dużego inwestora. I tak, mniej więcej w tym czasie gdy Tramiel negocjował z Atari, ludzie z Amigi rozpoczęli rozmowy z Commodore. Rozmowy te doprowadziły do tego, że Commodore błyskawicznie zdecydował się kupić Amigę. Ostatecznie, zamiast chipsetu od Amigi, Atari otrzymało czek na 500 tys. dolarów od działąjącej w imieniu Amigi firmy Commodore, zwracający fundusze otrzymane na dokończenie chipsetu.
14 sierpnia 1984 roku cała sprawa znalazła finał w sądzie, gdzie Tramiel próbował uzyskać odszkodowanie oraz zablokować możliwość zrobienia użytku z technologii będącej przedmiotem sporu. Na czas procesu projekt musiał zostać zatrzymany, jak również dalszy jego los stał pod znakiem zapytania.
thumb|RJ Mical, twórca Intuition Ostatecznie, jesienią 1984, projekt Lorraine mógł zostać kontynuowany. W planie było ulepszenie istniejącego chipsetu, praca nad systemem operacyjnym oraz finalizacja projektu komputera. Od tego momentu Amiga Corporation stała się oddziałem korporacji Commodore. Przejęcie było pozytywnie oceniane przez zespół, jednak później, w 1986 roku, odeszli kolejno m.in. Carl Sassenrath (twórca Exec, jądra wielozadaniowego systemu Amigi) i RJ Mical (twórca Intuition).
Czasowe zamrożenie projektu dało Atari czas na dokończenie ich nowego komputera (którym miał być Atari ST), przez co pojawił się on o kilka miesięcy wcześniej niż pierwsza Amiga, której premiera odbyła się 23 lipca 1985 roku w Lincoln Center w Nowym Jorku. W pokazie nowego komputera wzięli udział Andy Warhol oraz Debbie Harry.
Pierwsza generacja (A1000) i jej specjalizacja (A500 i A2000) thumb|Pierwsza Amiga: Pierwsza Amiga była komputerem niezwykle nowatorskim, technologicznie zarówno pod względem sprzętowym, jak i oprogramowania systemowego wyprzedzającym w wielu aspektach konkurencję: wielokolorowy graficzny interfejs użytkownika (Workbench), multitasking, zaawansowany procesor (stosowany do niedawna jedynie w drogich stacjach roboczych, do czasu pojawienia się w niewielkich odstępach czasu: Macintosha, Atari ST i Amigi) oraz bogate możliwości graficzne i dźwiękowe. Była jednak komputerem dosyć drogim, nie do końca też było wiadomo do kogo adresowanym (wygląd komputera osobistego i cena sugerowały coś bardziej profesjonalnego, ale miał to być również nowoczesny komputer domowy).
mały|230px|left|Amiga 500 (1987) W 1987 roku pojawiły się dwa nowe modele mające zastąpić pierwszą Amigę (którą przemianowano na Amigę 1000): Amiga 500 (komputer domowy) oraz Amiga 2000 (profesjonalny). Bardziej przystępna cena Amigi 500 przyczyniła się do największego wzrostu sprzedaży tych komputerów i ostatecznego sukcesu komercyjnego, jakim Amiga stała się na przełomie lat 80. i 90. XX wiekuW Polsce w 1991 Amiga stała się najpopularniejszym komputerem 16-bitowym wśród graczy (popularniejsze były jedynie komputery 8-bitowe: Atari XL/XE, Commodore 64 i ZX Spectrum).
Głównym zastosowaniem domowej wersji Amigi stały się gry, ale także szeroko pojęta edukacja oraz zastosowania multimedialne (grafika i muzyka), co doprowadziło do dynamicznego rozwoju demosceny.
thumb|Amiga 2000 Amiga 2000, jako pierwszy prawdziwie multimedialny profesjonalny komputer o relatywnie przystępnej cenie, znalazła z kolei użytkowników przede wszystkim w zakresie szeroko pojętej grafiki komputerowej, zarówno dwuwymiarowej statycznej, jak i dynamicznej (animacje), trójwymiarowej (programy do śledzenia promieni), jak i w przetwarzaniu obrazu wideo (przy użyciu urządzeń takich jak Genlock czy Video Toaster) co pozwalało zastąpić wielokrotnie droższe urządzenia do montażu wideo i znalazło zastosowanie w wielu studiach telewizyjnych, w tym również w Polsce (m. in. TVP, Polsat).
W 1988 roku pojawiła się Amiga 2500, rozszerzona wersja Amigi 2000 z zamontowanym akceleratorem z procesorem 68020 lub 68030. Jej rozwinięciem była wersja przeznaczona do pracy w systemie Unix, Amiga 2500UX.
Amiga 2000 (i jej odmiany) znalazły też zastosowanie w placówkach naukowych i militarnych. Amerykański ośrodek badania fizyki cząstek elementanych SLAC wykorzytywał Amigi głównie jako terminale graficzne połączone z komputerami klasy mainframe, wykorzystując możliwości graficzne oraz multitasking w pracy nad analizą danych z akceleratora cząstek elementarnychdo pracy naukowej Amigi były również wykorzystywane w CERNie. Z kolei Armia Stanów Zjednoczonych (z udziałem NASA) wykorzystywała Amigi w systemach symulacyjnych do treningu pilotów.
Druga generacja (A500+, A3000, A600) Kolejne lata przyniosły przede wszystkim Amigę 3000 (w 1990 roku), pierwszy w pełni 32-bitowy, profesjonalny komputer tej marki. Ulepszony nieco chipset (grafika w wyższych rozdzielczościach) oraz pod wieloma względami lepszy system operacyjny w wersji 2.0 znalazły też zastosowanie z odświeżonych wersjach komputerów domowych w postaci Amigi 500+ oraz, nieco później, Amigi 600.
mały|230px|left|Amiga 600 (1992) Ta ostatnia, pierwsza kontrowersyjna wersja Amigi, ze względu na nie do końca przemyślane decyzje konstrukcyjne, stała się początkiem schyłku marki Amiga. Niewystarczające tempo ulepszeń ze stosunku do poziomu rozwoju konkurencji, tj. komputerów Macintosh, ale przede wszystkim linii komputerów osobistych zgodnych z IBM PC (w szczególności kolejnych, 32-bitowych generacji) przyczyniało się do stopniowej utraty uprzywilejowanej pozycji, którą Amidze dawała początkowa przewaga technologiczna (najbardziej wyraźna w pierwszych latach Amigi na rynku, a szczególnie w 1985 roku).
mały|230px|Amiga CDTV (1991) W międzyczasie, w 1991 roku, wydano także Commodore CDTV, urządzenie multimedialne stanowiące połączenie odtwarzacza płyt kompaktowych z Amigą 500.
Trzecia generacja (A1200 i A4000) Październik 1992 przyniośł premierę dwóch nowych Amig: 1200 oraz 4000. Główne ulepszenia to nowe układy graficzne AGA oraz w pełni 32-bitowa architektura. Ulepszenia te, jakkolwiek znaczące, nie dawały przewagi jaką Amiga miała kilka lat wcześniejCytat z Magazynu Amiga(!): Możliwości graficzne układow AGA wielu osobom wydają się fantastyczne. mnóstwo kolorów, duża szybkość. Po pewnym czasie poważnej pracy entuzjazm jednak opada. Tak naprawdę bowiem AGA powinna ukazać się rok lub dwa wcześniej; dzisiaj jest już nieco przestarzała.. Sprzętowo pod wieloma względami ledwie dorównywały do poziomu na jakim były klony IBM PC - Peter Cherna o niewystarczających inwestycjach w rozwój sprzętu w komputerach Amiga (ang.), w tym czasie już coraz częściej z procesorami 80486, kartami SVGA i 16-bitowym dźwiękiem z kart takich jak Sound Blaster 16 lub Gravis Ultrasound. Nawet w dziedzinie gier standard PC zaczynał dominować, co zostało przypieczętowane rozwojem gier 3D, takich jak Wolfenstein 3D oraz Doom. Sytuacja ta przekładała się na stopniową utratę popularności marki na rzecz komputerów PC.
Konsola (CD32) thumb|Amiga CD32 W 1993 roku w czasie targów World of Commodore w Kolonii wypłynęły informacje o kłopotach finansowych Commodore, straty miały wynosić „ponad 25 mln USD".
Próbą ratowania sytuacji miało być wprowadzenie platformy Amiga na rynek konsol. W lipcu 1993 roku miała premierę Amiga CD32, pierwsza na rynku 32-bitowa konsola na bazie Amigi 1200, z czytnikiem CD-ROM oraz dodatkowym układem Akiko wspomagającym grafikę, który miał umożliwić m.in. implementowanie gier 3D, co stawało się krytyczne dla przetrwania platformy.
Upadek Commodore i era post-Commodore