Orangutan borneański (Pongo pygmaeus) – gatunek ssaka naczelnego z podrodziny orangowatych (Ponginae) w obrębie rodziny człowiekowatych (Hominidae).
Zasięg występowania Orangutan borneański występuje endemicznie na Borneo zamieszkując w zależności od podgatunku: P. p. pygmaeus – orangutan borneański – zachodnie Borneo w Malezji (południowy Sarawak) i Indonezji (północne Borneo Zachodnie). P. p. morio – orangutan rudy – północne i wschodnie Borneo w Malezji (Sabah) i Indonezji (Borneo Wschodnie); prawdopodobnie również północny Sarawak. P. p. wurmbii – orangutan jednobarwny – południowa indonezyjska część Borneo (południowe Borneo Zachodnie i Borneo Środkowe).
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1760 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Simia pygmaeus. Holotyp pochodził znad rzeki Landak, w Kalimantan (indonezyjska część Borneo).
Dane molekularne umiejscawiają P. pygmaeus jako takson siostrzany w stosunku do niedawno opisanego P. tapanuliensis na Sumatrze, z relatywnie niedawnym czasem dywergencji wynoszącym 2,41 mln lat temu; oba gatunki oddzieliły się od P. abelii około 3,97 mln lat temu. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki.
Etymologia Pongo: nazwa mpongi oznaczająca w bantu (Kongo) dużą małpę człekokształtną; Lacépède użył tej nazwy na określenie orangutana; Palmer sugeruje również, że jest to rodzima nazwa z Borneo. pygmaeus: „pigmej, liliput”, od gr. πυγμαιος pugmaios „karłowaty, wielkości pięści”, od πυγμη pugmē „pięść”. morio: łac. morio „potwór, zdeformowana osoba”. wurmbii: Friedrich von Wurmb (1742–1781), niemiecki botanik.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) samic 72–85 cm, samców 96–97 cm; masa ciała samic 30–45 kg, samców bez kryzy 30–65 kg, samców z kryzą 60–85 kg. Orangutan borneański wykazuje skrajny dymorfizm płciowy; samce stają się coraz cięższe wraz z wiekiem i mogą przekraczać 100 kg masy ciała.
Ekologia Długość życia na wolności 35–40 lat; w niewoli do 60.
Zagrożenia W latach 1999–2015 populacja gatunku spadła o przeszło 100 tys., tj. o połowę.
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
Bibliografia
Kategoria:Człowiekowate Kategoria:Ssaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1760 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Fauna Malezji Kategoria:Fauna Indonezji