Niszczyciele typu Dardo – typ włoskich niszczycieli z okresu międzywojennego i II wojny światowej, zbudowanych na początku lat 30. XX wieku, znany także w literaturze jako typ Freccia. Należały do niego cztery okręty, które weszły do służby we włoskiej Marynarce Królewskiej (Regia Marina) w latach 1931–1932. Wszystkie nosiły nazwy oznaczające określenia strzał lub błyskawic. Służyły podczas hiszpańskiej wojny domowej i II wojny światowej na Morzu Śródziemnym. Jeden został przejęty w 1943 roku przez niemiecką marynarkę Kriegsmarine. Wszystkie okręty utracono podczas wojny.
Były niszczycielami średniej wielkości, których wyporność standardowa wynosiła 1220 ton, a pełna około 2000 ton, natomiast długość 96 m. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.
Historia Włoskie niszczyciele typu Dardo zostały zaprojektowane po uzyskaniu pierwszych doświadczeń z eksploatacji niszczycieli typu Turbine. Dla umożliwienia wspólnych działań z nowymi krążownikami typów Trento i Zara, zdecydowano zbudować niszczyciele o większej prędkości i zasięgu. Okręty zostały zaprojektowane przez stocznię w Sestri Ponente (część Genui), która jako punkt wyjścia potraktowała projekt typu Turbine. Nieco zwiększono wymiary kadłuba, a projektowana wyporność standardowa wzrosła z 1027 do 1202 ton. Zachowano uzbrojenie główne w postaci czterech dział kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach, lecz wprowadzono działa nowszego modelu 1926, o dłuższej lufie długości 50 kalibrów zamiast 45 (jak w nowych liderach typu Navigatori). Moc siłowni zwiększono z 40 do 44 tysięcy KM, przy niewielkim wzroście jej masy (8 ton). Architektura okrętów miała być początkowo taka sama jak poprzedników, lecz już po rozpoczęciu budowy zmieniono projekt w celu zwiększenia pola ostrzału działek przeciwlotniczych i dwa kominy połączono w jeden szerszy, a przy tym przesunięto nieco do tyłu nadbudówkę dziobową. Stały się one dzięki temu pierwszymi włoskimi niszczycielami o jednokominowej sylwetce, która stała się później charakterystyczna dla kolejnych włoskich projektów. Wprowadziły też powiększoną, bardziej opływową nadbudówkę.
thumb|left|Wodowanie „Frecci” – widoczny pierwotny maszt trójnożny Zamówiono cztery okręty w ramach programu na 1928/1929 rok, po dwa w dwóch stoczniach: Odero w Sestri Ponente (w toku budowy weszła w skład spółki Odero-Terni-Orlando – OTO) i Cantieri del Tirreno w Riva Trigoso; obie w prowincji Genua. Trzy okręty otrzymały nazwy oznaczające strzały, a „Saetta” – błyskawicę. Okrętem prototypowym budowanym przez stocznię Odero, będącą autorem projektu, był „Dardo”. Typ nazwany był zgodnie z tym typem Dardo, lecz w literaturze spotykana jest też nazwa Freccia od pierwszego ukończonego okrętuWedług , we włoskiej literaturze typ ten nazywany był Freccia, a w anglojęzycznej literaturze dominuje nazwa Dardo, lecz oficjalna strona włoskiej marynarki określa ten typ jako Dardo, natomiast w literaturze zagranicznej używana jest nazwa Freccia (, ).. Stępki pod budowę okrętów położono w 1929 roku, wodowano je w latach 1930–1932, a weszły do służby w latach 1931–1932. Cena kontraktowa jednego okrętu wynosiła od 13,6 mln lirów (stocznia CdT) do 14,45 mln lirów (stocznia Odero).
Jako pierwsza została ukończona i odbyła 20 października 1930 roku „Freccia”, a główny „Dardo” rok później (16 października 1931 roku). Próby wykazały jednak niezadowalającą stateczność okrętów, wobec czego wymagane były niewielkie zmiany konstrukcyjne, jak zamiana masztu na lżejszy, obniżenie komina i stanowisk działek przeciwlotniczych, oraz dodanie 90 ton balastu i stępek przechyłowych. Wszystkie cztery okręty weszły do służby między październikiem 1931 a majem 1932 roku.
Jeszcze w październiku 1929 roku, przed wodowaniem okrętów, zdecydowano zamówić cztery kolejne okręty zmodyfikowanego typu Folgore (drugiej serii Dardo). W 1929 roku też cztery zmodyfikowane okręty zamówiła Grecja (typ Kountouriotis lub Ydra), a dwie pary zmodyfikowanych okrętów Turcja (typy Tinaztepe i Adatepe), przy czym niszczyciele typów Kountouriotis i Adatepe różniły się w porównaniu do okrętów włoskich umieszczeniem czterech dział 120 mm w pojedynczych stanowiskach.
Okręty włoskie Okręt Znakburtowy Położenie stępki, stocznia Wodowanie Wejście do służby Los Dardo DR, DA23.01.1929, OTO06. 09. 193025.01.1932Przejęty przez Niemców jako TA 31. Samozatopiony 24 kwietnia 1945. FrecciaFR20.02.1929, CdT03.08.193021.10.1931Zatopiony 8 sierpnia 1943 w Genui w wyniku bombardowania. SaettaSA27.05.1929, CdT17.01.193210.05.1932Zatonął na minie 3 lutego 1943. StraleST20.02.1929, OTO26.03.193106.02.1932Wyrzucony na brzeg 21 czerwca 1942 koło półwyspu Bon, zniszczony przez torpedy brytyjskiego okrętu podwodnego HMS „Turbulent”.
Stocznie: CdT – w (Sestri Levante) OTO – , następnie w (Genua)
Opis Opis ogólny i kadłub thumb|„Freccia” w latach 30. XX wieku thumb|„Saetta” od rufy. Na rufie widoczne pływaki trału. Okręty typu Dardo miały typowy dla niszczycieli okresu międzywojennego kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym, na ok. 40% długości kadłubaNa podstawie (rysunki i plany). Okręty budowane przez stocznię OTO („Dardo” i „Strale”) miały proste lekko wychylone do przodu stewy dziobowe, a dwa pozostałe – sierpowato wygięte, ale w niewielkim stopniu. Rufa była zaokrąglona, ścięta pod kątem i schodząca do wody. Dwa podwójne stanowiska dział artylerii głównej umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce rufowej. Sylwetka okrętów wyróżniała się jednym szerokim pochylonym kominem, w latach 1938–1939 zaopatrzonym w ścięty pod kątem kołpak. Piętrowa nadbudówka dziobowa miała przednią ścianę pionową, graniastą w rzucie z góry. Na dolnym piętrze były pomieszczenia podoficerów i szachty wentylatorów kotłowni, a na górnym zakryty pomost bojowy z niewielkimi skrzydłami, kabina nawigacyjna i marszowa kabina dowódcy. Na dachu nadbudówki umieszczono dalocelownik, a za nim podwyższone odkryte stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, połączone z platformą reflektora i niskim masztem sygnałowym za nim. Pierwotnie maszt był trójnożny z platformą reflektora, ale zaraz po zbudowaniu zamieniono go na lekki maszt palowy i przeniesiono niżej reflektor z uwagi na obawy co do stateczności. Za uskokiem pokładu dziobowego, wąska pokładówka kryła przewody dymowe i stanowiła podstawę wydłużonego komina. Na śródokręciu, między wyrzutniami torped, umieszczona była krótka pokładówka z platformą z rezerwowym dalmierzem. Na rufie znajdowała się niewielka nadbudówka mieszcząca kancelarię i stanowiąca podstawę dział rufowych. Na wydłużonym do przodu pokładzie nadbudówki rufowej umieszczony był zapasowy mostek z kompasem, a pod nim, na pokładzie górnym, zapasowe koło sterowe i pochyły maszt rufowy, przechodzący przez pokład nadbudówki. Kotwice były w kluzach burtowych, w 1938 roku zamienionych na umieszczone wyżej półkluzy na skraju burty i pokładu, dające mniej rozbryzgów.
Wyporność standardowa wynosiła 1220 ton, w stanie lekkim 1470 ton, normalna 1782 tony, a pełna 1992 tony podaje wyporność standardową 1225 ton (1205 ts) i pełną 2150 ton (2116 ts).. Wyporność maksymalna z minami na pokładzie wynosiła 2051 ton. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia, wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2200 ton. Długość całkowita wynosiła 95,95 m dla okrętów budowy OTO i 96 m dla okrętów budowy CdT, a na linii wodnej odpowiednio 94,5 i 94,15 m. Szerokość okrętów wynosiła 9,75 m, a na linii wodnej 9,7 m. Zanurzenie wahało się od 2,9 m przy wyporności standardowej do 4,3 m przy pełnej.
Kadłub zbudowany był ze stali wysokiej wytrzymałości w mieszanym układzie wiązań – wzdłużnym na większości długości i poprzecznym na dziobie i rufie. Po bokach od pionowej stępki było po dziewięć wzdłużników, a nadto kadłub miał 168 wręg. Na większości długości z wyjątkiem dziobu (od 33. wręgi) było dno podwójne, a na wysokości przedziałów siłowni były wzdłuż burt grodzie wzdłużne, stanowiące przedłużenie w górę dna podwójnego. Na zewnątrz były dwie stępki przechyłowe długości ok. 30 m. Okręty miały typowo dla niszczycieli tej wielkości jeden ciągły pokład – górny, a nadto podwyższony pokład dziobowy i nieciągły pokład środkowy (platformy) na dziobie i rufie, natomiast na śródokręciu całą wysokość kadłuba zajmowały przedziały siłowni. Kadłub dzielił się na 10 głównych przedziałów wodoszczelnych 9 poprzecznymi grodziami sięgającymi do górnego pokładu (w tym dwie wyżej do pokładu dziobowego), a nadto na dalsze przedziały niższymi grodziami. Masa konstrukcji kadłuba według projektu wynosiła 438 ton (36,5% wyporności). Okręty okazały się mieć w pierwotnej postaci słabą dzielność morską, zwłaszcza stateczność, szczególnie w sytuacji znacznego opróżnienia zbiorników paliwa. Częściowo zlikwidowały te problemy modyfikacje konstrukcyjne, w tym dodanie 90 ton balastu, ale wraz ze wzrostem masy dokładanego wyposażenia, spowodowało to z kolei spadek prędkości. Okręty zmodyfikowano również przez wprowadzenie możliwości napełniania pustych zbiorników paliwa wodą morską, co – mimo zainstalowania separatorów – stwarzało ryzyko zanieczyszczenia paliwa. W 1935 roku planowano poddać okręty głębszej modernizacji w postaci poszerzenia kadłubów przez dobudowanie specjalnych „bąbli” na zewnątrz poszycia (podobnie jak niszczyciele typu Navigatori), ale nie przystąpiono do tego do wybuchu II wojny światowej, a później zaniechano.
Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów. Podczas wojny liczebność załogi rosła do ponad 210 osób. Pomieszczenia oficerskie (jednoosobowe kajuty i mesa) znajdowały się tradycyjnie w kadłubie na rufie; kapitan miał gabinet, sypialnię i łazienkę. Podoficerowie mieli dwie jednoosobowe kajuty oraz kubryki, a marynarze kubryki z hamakami w części dziobowej okrętu.
Uzbrojenie Artyleria główna thumb|Działa rufowe i wyrzutnie torped niszczyciela typu Dardo (albo Folgore) Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy 50 kalibrów (L/50) umieszczone na dwóch dwudziałowych podstawach model 1926. Dziobowe stanowisko umieszczone było na pokładzie dziobowym, a rufowe na niskiej pokładówceWszystkie działa były na jednym poziomie, co polepszało warunki użycia dział na rufie przy złym stanie morza i upraszczało kierowanie ogniem, podobnie jak na niszczycielach typu Navigatori (por. ). Kąt podniesienia luf wynosił od -10° do +45° i umożliwiał też teoretycznie strzelanie amunicją burzącą z zapalnikami czasowymi do nisko lecących samolotów, zwłaszcza torpedowych. Strzelały one z prędkością początkową 920 m/s na odległość do 19 600 m (pierwotnie prędkość wynosiła 950 m/s, a donośność 22 000 m, lecz została ograniczona przez zmniejszenie ładunków dla większej żywotności luf). Działa miały trójkątne w widoku z boku maski ochronne. Obie lufy były umieszczone na wspólnej lawecie, a podstawy były obracane i lufy podnoszone za pomocą napędów elektrycznych.
Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę). Strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi. Amunicja była łuskowa, rozdzielnego ładowania, z ładunkiem miotającym o masie 9,7 kg. Okręty miały dwie komory amunicyjne, na dziobie i rufie, a amunicja była dostarczana windami elektrycznymi. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund). Masa stanowiska wynosiła 22,24 tony, a ogólna masa uzbrojenia wzrosła w stosunku do niszczycieli typu Turbine o 10,7 tony.