Królowa Margot (fr. La Reine Margot, wym. ) – powieść Aleksandra Dumasa (ojca) z 1845, jedna z najbardziej znanych powieści tego autora. Przedstawia sławną rzeź hugenotów w noc św. Bartłomieja oraz okoliczności wymarcia dynastii Walezjuszów i wstąpienia na tron dynastii Burbonów. Typowa powieść płaszcza i szpady, osnuta na autentycznych wydarzeniach z historii Francji.

Postaci Małgorzata de Valois (Margot) – siostra króla Francji, Karola IX, żona władcy Nawarry Henryka Burbona, znana z licznych romansów; Henryk Burbon – król Nawarry, czołowy przywódca francuskich hugenotów, władał Francją jako Henryk IV, amator pięknych kobiet; Karol IX – niezrównoważony psychicznie król Francji, starszy brat Margot, amator łowów; Katarzyna Medycejska – matka Margot oraz Karola IX, Henryka III oraz Franciszka Herkulesa, wdowa po królu Henryku II, trucicielka i intrygantka; Józef Bonifacy Lerac de La Mole – młody hrabia, hugenot, kochanek Margot; Marc-Annibal de Coconnas – młody hrabia, katolik, początkowo wróg, później przyjaciel La Mole’a, kochanek księżny Henrietty Nevers; Henrieta Nevers – księżna, kochanka Coconnasa, przyjaciółka Margot; Henryk Gwizjusz – przywódca rodu Gwizjuszów, wróg zarówno Walezjuszów, jak i protestantów, obecnie w sojuszu z rodziną królewską przeciwko hugenotom, dawny kochanek Margot; Franciszek de Louviers Maurevel – katolicki fanatyk, bandyta i morderca, pozostający na usługach króla i królowej matki; Pan de Mouy de Saint-Phale – młody arystokrata, hugenot, protestancki konspirator, osobisty przyjaciel Henryka Burbona; ma porachunki z Maurevelem, który zabił mu ojca; Franciszek Herkules, książę Alençon – młodszy brat Margot, pałający do niej kazirodczym uczuciem, intrygant; Karolina de Sauve – żona barona de Sauve, młoda i piękna kobieta, kochanka Henryka Burbona; Henryk Andegaweński – starszy brat Margot, młodszy brat Karola IX, ulubieniec matki, promowany przez rodzinę na króla Polski; później król Francji Henryk III; Rene – osobisty perfumiarz, truciciel i wróżbita Katarzyny Medycejskiej, a prócz tego jej kochanek; Admirał Gaspard de Coligny – jeden z przywódców protestantów we Francji, cieszący się zaufaniem Karola IX; Caboche – kat Paryża, zajmujący się prywatnie leczeniem ludzi; Ambroży Pare – osobisty lekarz rodziny królewskiej; La Huriere – właściciel oberży, katolicki fanatyk; Magdalena – protestantka, piastunka Karola IX, jedyna osoba, której król naprawdę ufa; Maria Touchet – młoda dziewczyna mieszkająca na przedmieściach Paryża, kochanka Karola IX i matka jego syna, skromna i dobra dziewczyna; Orthon – młody sługa Henryka Burbona.

Treść Rok 1572 – wojny religijne we Francji. Francją włada młody Karol IX Walezjusz. Jego siostra Margot wbrew swej woli zostaje żoną protestanckiego króla Nawarry – Henryka Burbona. Ślub ma na celu pogodzenie katolików i hugenotów – na wesele do stolicy przybywa wielu hugenockich poddanych Henryka. W 6 dni po ślubie zostają podstępnie zaatakowani i wymordowani z rozkazu ambitnej Katarzyny, królowej matki. W los obydwu królestw zostają wplątani dwaj przygodni rycerze: Lerac de La Mole i Annibal de Coconnas – najpierw śmiertelni wrogowie, później nierozłączni przyjaciele.

Trwają wojny religijne pomiędzy katolikami a protestantami. Król Karol IX, młody władca Francji, dąży do pokoju z hugenotami. Ma go uwieńczyć ślub jego siostry – Małgorzaty de Valois (zwanej Margot) z królem Nawarry, Henrykiem Burbonem, jednym z przywódców protestantów. Oboje zainteresowani nie są z tego faktu zadowoleni – zwłaszcza Henryk, którego matka została zabita zatrutymi rękawiczkami przez jego przyszłą teściową, Katarzynę Medycejską. Na ślub przybywają katolicy i protestanci, wszyscy tłoczą się w karczmach Paryża. Henryk Burbon nawiązuje znajomość z młodą Karoliną, żoną barona de Sauve. Tymczasem Margot w swoją noc poślubną spotyka się ze swoim kochankiem i kuzynem zarazem, księciem Henrykiem Gwizjuszem. Przynosi on na jej prośbę kilka listów miłosnych, jakie od niej otrzymał – Margot niszczy jeden z nich, który może jej zaszkodzić. Schadzkę kochankom przerywa Henryk Burbon. Próbuje on prosić Margot o pomoc w zwalczaniu ewentualnych intryg jej matki i braci, które mogłyby zagrozić życiu ich obojga. Margot nie daje mężowi jednoznacznej odpowiedzi. Obiecuje być mu sojusznikiem przeciwko intrygom, ale nie przyjaciółką. Burbon domyśla się, że Margot ma w sypialni ukrytego kochanka – jest zgorszony swobodą obyczajów na Luwrze. Wychodzi, ale Margot nie ma co liczyć na namiętną noc, bowiem Gwizjusz odchodzi wściekły rozmową (którą właśnie usłyszał) i zrywa z nią.

Król Karol IX obdarza coraz większym zaufaniem jednego z przywódców protestantów – admirała Gasparda de Coligny. Czyni go nawet swoim doradcą. Coligny dąży do wojny z katolicką Hiszpanią. Król i królowa matka nie chcą tej wojny. Karol IX udaje więc fałszywą przyjaźń do swego doradcy i każe mu przyjść następnego dnia z dokumentami w sprawie planowej wojny, a następnie wzywa do siebie bandytę Franciszka de Louviersa Maurevela. Mówi mu, że wie o jego zbrodniach, jakimi są: próba zabicia admirała de Coligny, kilkakrotna zmiana stronnictwa politycznego i zabójstwo kapitana de Mouya (hugenota, który wziął Maurevela do swego domu i pokochał jak syna, za co ten odwdzięczył mu się zdradzieckim strzałem w plecy). Karol IX oznajmia, że może kazać go zabić, o co zresztą prosił go już młody pan de Mouy de Saint-Phale, syn zabitego, ale król nie spełni tej prośby, o ile oczywiście Maurevel będzie na jego rozkazy. Następnie władca nakazuje mu, aby zabił Colignego. Nie podaje zabójcy nazwiska ofiary, mówi jednak, że jej znakiem rozpoznawczym ma być niesiona pod pachą teczka z czerwonej skóry.

W przydrożnej oberży pana La Huriere (fanatyka katolickiego) spotykają się i zawierają znajomość hrabia Józef Bonifacy de Lerac de La Mole (hugenot) i hrabia Marc-Annibal de Coconnas (katolik). La Mole chce się spotkać z Burbonem i de Colignym. Od oberżysty dowiaduje się, że niedawno miał miejsce zamach na życie admirała, jednak mordercza kula nie zabiła go, lecz tylko strzaskała mu ramię. La Mole i Coconnas wybierają się do Luwru; pierwszy chce widzieć się z Henrykiem Burbonem, drugi z Henrykiem Gwizjuszem. Coconnas jako katolik łatwo wchodzi do pałacu, ale La Mole już nie – pomaga mu w tym dopiero hugenot, pan de Mouy. La Mole idąc do króla Nawarry przypadkiem spotyka Margot, która robi na nim piorunujące wrażenie. La Mole i Coconnas czekają na audiencje, ale obaj zostają odprawieni. Coconnas ma zjawić się w nocy na terenie Luwru i przekazać hasło: Gwizjusz, po czym czekać na nowe rozkazy. W pałacu książę Gwizjusz i skarży się Katarzynie Medycejskiej na króla. Oboje rozmawiają z władcą Francji i naciskają na niego tak, że Karol IX zostawia im wolną rękę w sprawie hugenockiej. Katarzyna skwapliwie to wykorzystuje.

La Mole i Coconnas siedzą w oberży, racząc się kolacją i grą w karty. La Mole wygrywa, gospodarz La Huriere ostrzy zęby na hugenockiego hrabiego. Gdy La Mole idzie spać w oberży zjawiają się katolicy na czele z Mauverelem. Zabierają oni ze sobą Coconnasa i przyprowadzają do księcia Gwizjusza, który zdradza im plan króla i królowej matki – zabicie wszystkich protestantów w mieście. Najpierw idą po La Mole’a. Ten w obronie własnej przypadkiem rani z pistoletu Coconnasa, który dotąd nie chciał go zabić, ale teraz postanawia pomścić tę zniewagę krwią. Rozpoczyna się rzeź hugenotów w noc św. Bartłomieja (24 sierpnia 1572 r.), zaczynają ginąć ludzie, w tym kurujący się z ran po niedawnym zamachu admirał de Coligny. Coconnas widzi jednak La Mole’a na ulicy i rzuca się za nim w pościg. Ścigany młody hugenocki hrabia umyka do Luwru i chroni się w apartamentach Margot, która nie pozwala go dobić. Coconnas w szale próbuje zabić równie królową Nawarry, jednak w obronie kobiety występuje jej brat, Franciszek Herkules, książę d‘Alencon. Coconnas nie mogąc zgładzić swego wroga idzie się wyżyć na ulice i zabijać protestantów. Mauverel chce zamordować pana de Mouy, ale ten uprzedzony przez kochankę (która ginie broniąc go) unika śmierci. Coconnas chce zabić wierzyciela swego ojca, hugenota Mercantona, który chwilę wcześniej uśmierca podłego La Huriera. Dochodzi do pojedynku pomiędzy Coconnasem i synem Mercantona – młody hugenot ginie, zaś katolik otrzymuje ciężką raną z rąk matki swej ofiary. Cała rodzina Mercantonów zostaje wymordowana. Coconnasa leczy przyjaciółka Margot – księżna Henrieta Nevers; Margot zaś opatruje rany La Mole’a i zakochuje się w nim, z wzajemnością. Tymczasem rzeź hugenotów trwa, ginie kilka tysięcy ludzi.

Henryk Burbon uchodzi śmierci i zostaje postawiony przed obliczem króla Francji, który chce go namówić do przejścia na katolicyzm. Gdy ten odmawia niezrównoważony Karol IX bierze muszkiet i strzela do hugenotów na ulicy. Uspokoiwszy się ponawia propozycję. Jego szwagier dalej jednak się upiera przy swoim – woli umrzeć niż się nawrócić. Katarzyna proponuje wówczas, by zabić Henryka. Ostatecznie Margot ratuje męża – po długich poszukiwaniach odnajduje go w zbrojowni i nie pozwola bratu dokonać na nim mordu przypominając, że Burbon należy do ich rodziny. D’Alencon opowiada Margot o swoich poglądach politycznych, które mówią, by trzymać stronnictwo tylko strony zwycięskiej i wyciągać z tego jak największe korzyści dla siebie. Margot jest oburzona zachowaniem brata, który dotychczas był życzliwy Henrykowi, teraz zaś jest życzliwy Gwizjuszowi. Do tego nie ukrywa, że czuje obrzydzenie do kazirodczej miłości, jaką d’Alencon ją darzy.

La Mole powoli wraca do zdrowia, nadal jednak jest jeszcze bardzo słaby. Chce uciec z pałacu i nie narażać życia Margot, królowa Nawarry nie pozwala mu jednak na to. Margot odwiedza Henryk Burbon, który rozważa przejście na katolicyzm w celu ratowania swego życia. Margot przedstawia mu La Mole’a jako wiernego sługę ich sprawy. Chwilę później do Margot przychodzi Katarzyna i próbuje ją nakłonić do rozwodu z Nawarczykiem (co pozwoliło by jej zabić Burbona bez żadnych skrupułów, gdyż ten nie byłby już ich krewnym). Jej córka nie tylko odrzuca tę propozycję, ale też ukazuje matce Henryka leżącego w jej łóżku – był to podstęp małżonków użyty wobec królowej matki sugerujący, że ich związek został skonsumowany, a co za tym idzie nie można go unieważnić. Katarzyna jest wściekła.