Cmentarz żydowski w Kutnie – kirkut społeczności żydowskiej, zamieszkującej Kutno, przez miejscowych zwany „Kiercholem”.
Pierwszy cmentarz w Kutnie stanowi wschodnią połowę istniejącego cmentarza. Jego powierzchnia wynosiła około 1,5 ha. Musiał powstać po utworzeniu pierwszej gminy żydowskiej w mieście, najprawdopodobniej na początku XVI wiekuBadania geodezyjne cmentarza w Kutnie, 1991, dr Paweł Fijałkowski, Żydowski Instytut Historyczny.. Cmentarz został powiększony po raz pierwszy w 1793 rokuYizkor book of Kutno "Kutno and Surroundings", p. 25, English translation 2022. do 2,8 ha, a następnie w 1929 roku do 3,01 ha. Ostatni pochówek odbył się na nim w 1942 roku. Zachowały się resztki dawnego muru ceglanego i fragmenty zniszczonych nagrobków. Został zdewastowany podczas II wojny światowej – macewy wyrwano i wykorzystano do prac budowlanych na terenie miasta (np. trotuary na obecnym Placu Wolności). Na cmentarzu miał powstać Pomnik Zwycięstwa III Rzeszy, jednak planów tych nie zrealizowano (zachował się jedynie rysunek przedstawiający wizualizację pomnika).
Staraniem Komitetu Żydowskiego w maju 1946 roku pobrano w Chełmnie nad Nerem symboliczne prochy Żydów kutnowskich, zamordowanych tam podczas okupacji. Trumnę z prochami pochowano na cmentarzu żydowskim w Kutnie. Na miejscu postawiono pomnik w kształcie macewy z Gwiazdą Dawida i napisem w językach hebrajskim i polskim: "Wieczna pamięć zamordowanym Żydom przez zbirów hitlerowskich, co spoczywają w bratniej mogile. Cześć Waszej pamięci!". Pomnik został szybko zniszczony przez nieustalonych po dziś dzień sprawców.
Proces dewastacji był kontynuowany w okresie PRL-u. Z terenu cmentarza wybierano nawet żwir na odbudowę Warszawy. Do naszych czasów zachowały się fragmenty poprzewracanych i zniszczonych nagrobków. Dzięki staraniom Andrzeja Urbaniaka, ówczesnego dyrektora muzeum w Kutnie, oraz członków TPZK, zaczęto odzyskiwać i zabezpieczać żydowskie nagrobki. Nieliczne zachowane macewy znajdują się w magazynie Muzeum Regionalnego w Kutnie.
W obecnie na szczycie porośniętego trawą i poprzecinanego licznymi ścieżkami wzgórza cmentarnego znajduje się pomnik, odsłonięty w 1993 roku, w postaci podwójnej tablicy z inskrypcjami w języku polskim i jidysz.
Przypisy
Bibliografia
Kutno Poprzez Wieki, pod red. J. Szymczaka, t.2, Kutno-Łódź 2011, s. 136. Broken Memories, Yosef Kutner, JewishGen Press.
Linki zewnętrzne Historia społeczności na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Cmentarze żydowskie w powiecie kutnowskim Kategoria:Zabytki nieruchome w Kutnie Kategoria:Obiekty sakralne w Kutnie Kutno