thumb|Jan Ostroróg podczas pisania Memoriału o naprawie Rzeczypospolitej – płaskorzeźba w Zamku Cesarskim w Poznaniu Jan Ostroróg herbu Nałęcz (ur. 1436 w Ostrorogu, zm. 1501 w Grodzisku Wielkopolskim) – wojewoda poznański w 1501 roku, kasztelan poznański w latach 1474–1500Urzędnicy Wielkopolscy XV–XVIII wieku. Spisy”. Oprac. Adam Bieniaszewski, 1987, s. 222., kasztelan międzyrzecki w latach 1465–1473, poborca podatków Wielkopolski w 1487 rokuTadeusz Brzeczkowski, Podatki zwyczajne w Polsce w XV wieku, w: Acta Universitatis Nicolai. Copernici, Historia XVIII – Nauki Humanistyczne”, z. 128, Toruń 1982, s. 50., rektor ultramontanów Uniwersytetu Bolońskiego w latach 1458–1459, doradca królów Kazimierza Jagiellończyka i Jana Olbrachta, twórca i publicysta polityczny, autor dzieła Memoriał o urządzeniu Rzeczypospolitej.
Historia Popierał umocnienie władzy królewskiej, centralizację władzy. Przedstawiał tezę, że król polski podlega tylko władzy Boga, nie ma ponad nim innych władców świeckich. Podkreślał podległość Kościoła władzy świeckiej, sprzeciwiał się płaceniu świętopietrza, żądał przy tym poprawy moralnej duchowieństwa. Krytykował też samo papiestwo, cyt. Rzym wybiera corocznie znaczne sumy pod pozorami wiary i pobożności, a właściwie przez utrzymanie ludu w przesądach, Papież udaje, iż obraca swe dobra na budowanie kościołów, lecz w istocie używa ich dla wzbogacenia swych krewnych, na dwór, na stajnie, że nie powiem, co gorsze...Praca zbiorowa, „Dzieje Polski a współczesność”, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 68.
Proponował zniesienie wszystkich danin (Annaty, Świętopietrze, Dziesięcina papieska) na rzecz papiestwa. Zyski z majątków kościelnych postulował przekazywać na potrzeby kraju, a nie na stół papieski. Wnosił, aby zobowiązać kler zakonny do utrzymywania kalek i ludzi ubogich. Był też przeciwny sądzeniu spraw kościelnych w Rzymie, a nie w PolsceKarol Boromeusz Hoffman, Historia reform politycznych w dawnej Polsce. Warszawa 1988, s.45,46.
Był synem wojewody poznańskiego Stanisława i Beaty z Bystrzycy.
Studiował na uniwersytetach w Wiedniu, Erfurcie i Bolonii, w 1459 roku otrzymał tytuł doktora obojga praw na Uniwersytecie BolońskimStanisław A. Sroka, Wykaz Polaków wypromowanych na uniwersytecie w Bolonii w drugiej połowie XV w., w: Kwartalnik Historyczny, R. 121 nr 1 (2014), Warszawa 2014, s. 141.. Do Polski wrócił w 1462 r. jako patriota, rzecznik suwerenności Polski oraz zdecydowany przeciwnik wpływów niemieckich. Był sygnatariuszem i gwarantemAntoni Gąsiorowski, Polscy gwaranci traktatów z Krzyżakami XIV–XV wieku, w: Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 2-3, 1971, s. 261. aktu pokoju toruńskiego (1466). W swoim programie umieszczonym w dziele Monumentum pro Reipublicae ordinatione (Memoriał w sprawie uporządkowania Rzeczypospolitej) pisanym około 1477 r. (pełne wydanie w 1831) żądał bardzo nowatorskich, jak na swoje czasy, przepisów: zakazu wygłaszania kazań w języku niemieckim oraz wprowadzenia tylko języka polskiego do urzędów. Prawo, zdaniem Ostroroga, powinno być równe dla wszystkich, od czego nie może być żadnych wyjątków. Atakował zwracanie się miast polskich o porady prawne do miast niemieckich, głównie Magdeburga i Lubeki, i posługiwanie się prawem niemieckim. Za prawo najwyższe uznawał ustawy stanowione przez senat rzymski. Swój program uzupełniał o zniesienie dziedziczności urzędów, rezygnację ze stosowania tortur oraz wprowadzenie obowiązku powszechnej służby wojskowej (ten ostatni postulat pojawił się ponownie dopiero podczas Rewolucji francuskiej). Wyprzedził Niccolò Macchiavellego, stawiając warunek pełnego skarbu jako podstawy państwowości, ale pełnego z dobrego gospodarstwa a nie ze zdzierstwa. Ostroróg zrywał z ideą uniwersalistyczną, był przedstawicielem poglądów średniej szlachty, pomimo postulatu wzmocnienia władzy monarszej.
Był świadkiem wydania przywileju piotrkowskiego w 1496 rokuJan Wincenty Bandtkie, Ius Polonicum : codicibus veteribus manuscriptum et editionibus quibusque collatis, Warszawa 1831, s. 359.. 6 maja 1499 roku podpisał w Krakowie akt odnawiający unię polsko-litewskąAkta unji Polski z Litwą, 1385-1791, wydali Stanisław Kutrzeba i Władysław Semkowicz, Kraków 1932, s. 121..
Jego synami z małżeństwa z księżniczką raciborską Heleną (córką Wacława II Raciborskiego) byli Wacław i Stanisław.
Zobacz też Osiedle Jana Ostroroga w Poznaniu
Przypisy Volumina Legum, t. I, Petersburg 1859, s. 101.
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dzieła Jana Ostroroga w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bolonii Kategoria:Antyklerykalizm Kategoria:Doktorzy obojga praw (I Rzeczpospolita) Kategoria:Gwaranci pokoju toruńskiego (1466) Kategoria:Kasztelanowie międzyrzeccy Kategoria:Kasztelanowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie urodzeni w Ostrorogu Kategoria:Ludzie związani z Grodziskiem Wielkopolskim (I Rzeczpospolita) Jan Ostroróg Kategoria:Poborcy podatkowi I Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XV wieku Kategoria:Polscy pisarze polityczni XV wieku Kategoria:Polscy pisarze renesansu Kategoria:Polscy pisarze XV wieku Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Bolońskiego Kategoria:Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Kazimierza IV Jagiellończyka Kategoria:Senatorowie za panowania Jana I Olbrachta Kategoria:Sygnatariusze pokoju toruńskiego (1466) Kategoria:Sygnatariusze unii krakowsko-wileńskiej 1499 Kategoria:Szlachta Korony Królestwa Polskiego Kategoria:Świadkowie przywileju piotrkowskiego 1496 Kategoria:Urodzeni w 1436 Kategoria:Wojewodowie poznańscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Zmarli w 1501