thumb|Grób Jerzego Waldorffa i Mieczysława Jankowskiego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie thumb|Tablica pamiątkowa w Warszawie thumb|Ławeczka Jerzego Waldorffa w Słupsku Jerzy Kazimierz Waldorff-Preyss (ur. 4 maja 1910 w Warszawie, zm. 29 grudnia 1999 tamże) – polski pisarz, publicysta, krytyk muzyczny i działacz społeczny, w dwudziestoleciu międzywojennym luźno związany z obozem „młodokonserwatystów”.

Życiorys Pierwsze lata i wykształcenie Był wychowankiem Gimnazjum w Trzemesznie oraz Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu. Po zdaniu matury w Gimnazjum im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu studiował w Konserwatorium Muzycznym w Poznaniu oraz na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego, który ukończył w 1932 z tytułem magistra prawa.

Od 15 sierpnia 1932 do 30 czerwca 1933 odbywał służbę w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, a następnie dwumiesięczną praktykę w 11 pułku ułanów w Ciechanowie. Na stopień podporucznika rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 i 108. lokatą w korpusie oficerów kawalerii.

W późniejszych latach pracował w kancelarii adwokackiej Włodzimierza Kozubskiego, w której rozpoczął aplikację adwokacką i był zatrudniony do 1937. Do zawodu prawniczego miało go zrazić wygranie przed sądem niesłusznej – jego zdaniem – sprawy klientaWg informacji redakcyjnej na okładce IV wydania "Sekretów Polihymnii" ("Iskry", Warszawa 1967).

Kariera zawodowa W latach 1936–1939 był recenzentem muzycznym dziennika „Kurier Poranny” i tygodnika „Prosto z Mostu”, dla którego przeprowadził m.in. wywiad z Léonem Degrelle'em. Działał wtedy w ruchu narodowo-demokratycznym. Współpracował także z redakcją tygodnika „Jutro” redagowanego przez jednego z czołowych działaczy Ruchu Narodowo-Radykalnego „Falanga” – Wojciecha Wasiutyńskiego.

W 1939 opublikował książkę zatytułowaną Sztuka pod dyktaturą, opisującą zasługi Benita Mussoliniego dla rozwoju Włoch. Powstała ona po podróży Waldorffa do Włoch w 1937. Najpierw była publikowana w odcinkach w tygodniku „Prosto z Mostu”, a później została wydana w formie książkowej przez Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska”.

Po 1945 związany z tygodnikiem „Przekrój”. Był komentatorem muzycznym Polskiego Radia oraz felietonistą tygodników „Świat” i „Polityka”. Autor dwudziestu książek, głównie poświęconych muzyce poważnej. Na podstawie opowiadań i notatek Władysława Szpilmana, z którym zaprzyjaźnił się w okresie międzywojennym, opracował pierwsze wydanie jego wspomnień.

Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Działalność społeczna Inicjator powstania Muzeum Karola Szymanowskiego w Zakopanem i Muzeum Teatralnego w Warszawie. Jego staraniem odrestaurowano pałac książąt Radziwiłłów w Antoninie koło Ostrowa Wielkopolskiego. Współorganizował też odbywający się w Antoninie i Ostrowie Międzynarodowy Festiwal „Chopin w barwach jesieni”.

W styczniu 1976 podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej „Kultura”, 1976/03/342, Paryż 1976, s. 31..

W 1974 Waldorff założył Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami. Z jego inicjatywy corocznie odbywa się tam 1 listopada kwesta na ten cel prowadzona przez osoby kultury i mediów. W 1999 komitet został uhonorowany Nagrodą im. prof. Aleksandra Gieysztora ufundowaną przez Fundację Bankową im. Leopolda Kronenberga za działania zmierzające do ratowania zabytkowych nagrobków.

W kadencji 1988–1990, a także po 1990 był członkiem Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa radaopwim.gov.pl [dostęp 2011-11-06].Członkowie Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa /w/ "Rzeczpospolita", nr 155, 5 lipca 1988, s. 5..

Wyróżnienia i odznaczenia Został honorowym obywatelem Słupska we wrześniu 1986 i Warszawy w kwietniu 1992.

W 1987 odznaczony Złotą odznaką Stowarzyszenia Dziennikarzy PRLMiłe słowa, "Polityka", nr 11, 14 marca 1987, s. 3. oraz Złotym Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej”Medla dla J. Waldorffa, "Rzeczpospolita", nr 18 lutego 1987, s. 8.. Przed 1989 otrzymał Nagrodę Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji, a ponadto wyróżniony nagrodami Polskiego Radia: Złoty Mikrofon (1972, „za wojnę trzydziestoletnią orężem Felietonów muzycznych o właściwą organizację i powszechniejszą znajomość muzyki polskiej”) i Diamentowy Mikrofon (1995). W 1990 został laureatem Nagrody Kisiela. Prywatnie był przyjacielem Stefana Kisielewskiego, po śmierci którego napisał książkę Słowo o Kisielu. Za zasługi dla kultury polskiej w 1995 odznaczony został Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.

Życie prywatne Matka Jerzego Waldorffa, Joanna (1892–1987) pochodziła z warszawskiej rodziny Szustrów. Ojciec, Witold Preyss (1856–1932)sejm-wielki.pl, był ziemianinem herbu Nabram (Waldorff). Niedługo po urodzeniu się Jerzego Preyssowie wyjechali do rodzinnej miejscowości Kościelna Wieś na Kujawach. Przed I wojną światową sprzedali majątek i kupili kilka kamienic w Warszawie. Wybuch wojny zaskoczył rodzinę na wakacjach w Kołobrzegu, skąd przez neutralną Szwecję wrócili do WarszawyWywiad z Jerzym Waldorffem; tam spędzili resztę wojny. Po wojnie zamieszkali w kupionym małym dworku w Rękawczynie w Wielkopolsce.

Był orientacji homoseksualnej. W autobiografii pt. Taniec życia ze śmiercią Waldorff wspominał, iż była ona powodem wydziedziczenia go przez ojca. Jego partnerem życiowym był tancerz Mieczysław Jankowski, z którym spędził w związku 60 lat, od 1939. Partner opiekował się Waldorffem i prowadził dom. Para starała się ukrywać swój związek, unikając publicznego pokazywania się razem, a Waldorff przedstawiał w wywiadach Jankowskiego jako brata ciotecznego.

5 stycznia 2000 został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, przy katakumbach (grób 80). W tym samym grobie pochowano również Mieczysława Jankowskiego.

Upamiętnienie Plantom w Słupsku nadano imię Jerzego WaldorffaPark Waldorffa w Słupsku www.polskieszlaki.pl. 26 listopada 2018 w parku im. Jerzego Waldorffa w Słupsku odsłonięto pomnik-ławeczkę autorstwa rzeźbiarki Doroty Dziekiewicz-Pilich, przedstawiającą publicystę z jamnikiem PuzonemJerzy Waldorff z jamnikiem Puzonem na ławce w Słupsku. W 2013 w pobliżu Teatru Letniego w Ciechocinku odsłonięto pomnik Jerzego Waldorffa z psem Puzonem.

Publikacje (wybór) Jerzy Waldorff (jako Jerzy Walldorf) Sztuka pod dyktaturą, Instytut Wydawniczy Biblioteka Polska, Warszawa 1939; Jerzy Waldorff Śmierć miasta, Warszawa 1946; Jerzy Waldorff Godzina policyjna, Warszawa 1948; Jerzy Waldorff Warszawska premiera, Warszawa 1951; Jerzy Waldorff Dwie armaty, Warszawa 1956 (II wydanie - 1957); Jerzy Waldorff Sekrety Polihymnii, Warszawa 1956, następnie wiele kolejnych wydań; Jerzy Waldorff, Leonia Gradstein, Gorzka sława, Warszawa 1960; Jerzy Waldorff Harfy leciały na północ, Warszawa 1968; Jerzy Waldorff Ciach go smykiem!, Warszawa 1972; Jerzy Waldorff Moje cienie, Warszawa 1979; Jerzy Waldorff Wielka gra. Rzecz o Konkursach Chopinowskich, Warszawa 1980; Jerzy Waldorff, H. Szwankowska, D. Jendryczko, B. Olszewska, Z. Czyńska Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Warszawa 1984; Jerzy Waldorff Jan Kiepura Kraków 1988; Jerzy Waldorff Diabły i Anioły Kraków 1988; Jerzy Waldorff Fidrek, Warszawa 1989; Jerzy Waldorff Taniec życia ze śmiercią, Warszawa 1978, 1984, 1993; Jerzy Waldorff Słowo o Kisielu, Warszawa 1994; Jerzy Waldorff Serce w płomieniach – słowo o Szymanowskim, Warszawa 1998;

Przypisy

Literatura

Mariusz Urbanek, Waldorff. Ostatni baron Peerelu, Iskry 2008.

Linki zewnętrzne

Jerzy Waldorff – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Poznaniu Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Polscy krytycy muzyczni Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy dziennikarze kulturalni Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Pisarzy Polskich Kategoria:Podporucznicy kawalerii II Rzeczypospolitej Kategoria:Polskie osobowości telewizyjne Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Varsavianiści Kategoria:Działacze społeczni i kulturalni związani z Warszawą Kategoria:Honorowi obywatele miasta stołecznego Warszawy Kategoria:Ludzie związani z Trzemesznem Kategoria:Honorowi obywatele Słupska Kategoria:Laureaci Nagrody Kisiela Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Zmarli w 1999 Kategoria:Nabramowie