Zabytki Wielkiej Brytanii (ang. Listed building) – budynki, które zostały umieszczone na ustawowej liście budynków o szczególnym znaczeniu architektonicznym lub historycznym. Jest to powszechnie stosowany status, dotyczący około pół miliona budynków.
Zabytkowy obiekt nie może zostać zburzony ani rozbudowany bez zezwolenia władz lokalnych (które zazwyczaj konsultują zmiany z odpowiednią centralną agencją rządową). Prawo zobowiązuje właścicieli tych zabytkowych budynków do przeprowadzania koniecznych napraw, renowacji i utrzymania obiektów, a niedotrzymanie zobowiązań grozi karą. Procedura uznawania obiektów za zabytkowe dopuszcza również usuwanie budynków z listy, jeśli wpis zostanie uznany za błędny.
Większość obiektów znajdujących się w wykazach stanowią budynki, ale na liście znajdują się również mosty, pomniki, rzeźby, pomniki wojenne, a nawet kamienie milowe oraz przejście dla pieszych Abbey Road, kojarzone z zespołem The Beatles. Nieco odmienne systemy funkcjonują w każdym obszarze Zjednoczonego Królestwa, choć podstawowe zasady wpisywania na listę są jednakowe.
Anglia i Walia thumb|Buckingham Palace, zabytek klasy I thumb|Clifton Suspension Bridge, zabytek klasy I thumb|Pałac Westminsterski, zabytek klasy I thumb|Elektrownia Battersea, zabytek klasy II* thumb|Abbey Road, zabytek klasy II thumb|, zabytek klasy II Obecnie w Anglii znajduje się 397 164 obiektów zabytkowych, z czego 2,5% stanowią zabytki klasy I. W Walii znajduje się 30 000 budynków zabytkowych. Agendą rządu brytyjskiego, opiekującą się zabytkami Anglii jest English Heritage.
Wszystkie budynki w Anglii zbudowane przed 1700 rokiem są zabytkami, a także większość tych z lat 1700-1840. Spośród struktur powstałych po drugiej wojnie światowej, tylko te o wyjątkowym znaczeniu zostały wpisane na listę zabytków.
Kategorie obiektów zabytkowych Istnieją trzy rodzaje statusów budynków zabytkowych na terenie Anglii i Walii: Klasa I Klasa II* Klasa II
W przeszłości istniała również nieustawowa klasa III, która została zniesiona w 1970 roku.
Kryteria obiektów zabytkowych Każda konstrukcja, znajdująca się na liście zabytków, musi spełniać określone kryteria. Kryteria obejmują znaczenie architektoniczne, historyczne lub muszą być blisko związane ze znaczącymi postaciami bądź wydarzeniami historycznymi. Kryteria obejmują: wiek i rzadkość – budynki zbudowane przed 1700 rokiem, które zachowały się w oryginalnym stanie, a także większość tych, zbudowanych w latach 1700-1840; zalety estetyczne – wyjątkowy wygląd budynku, w przypadku braku wyróżniających się aspektów wizualnych, wpisane mogą zostać te, które reprezentują szczególny aspekt historii społecznej lub ekonomicznej; selektywność – spośród grupy konstrukcji o podobnych walorach, zabytkowe są najbardziej znaczące lub reprezentatywne; interes narodowy – bliski związek z osobami i wydarzeniami ważnymi historycznie; stan techniczny
Przykłady zabytków klasy I Clifton Suspension Bridge, Bristol Pałac Westminsterski, Londyn Royal Albert Hall, Londyn York Minster, York Muzeum Brytyjskie, Londyn Katedra w Truro, Truro Zamek w Windsorze, Windsor Opactwo w Whitby, Whitby Zamek w Warwick, Warwick Bristol Temple Meads, Bristol Dworzec kolejowy w Huddersfield, Huddersfield Royal Festival Hall, Londyn Birmingham Town Hall, Birmingham
Przykłady zabytków klasy II* Elektrownia Battersea, Londyn Coliseum Theatre, Londyn Shibden Hall, Shibden Broadcasting House, Londyn Birmingham Council House, Birmingham Iscoyd Park, Wrexham
Przykłady zabytków klasy II Wschodnie trybuny stadionowe na Arsenal Stadium, Londyn Birmingham Back to Backs, Birmingham Przejście dla pieszych przez Abbey Road, Londyn Broomhill Pool, Ipswich Duke of York’s Theatre, Londyn
Irlandia Północna thumb|Świątynia Mussenden, zabytek klasy A thumb|Zamek w Belfaście, zabytek klasy B+ W Irlandii Północnej znajduje się około 8500 budynków zabytkowych, co stanowi 2% ogólnej liczby budynków. Około 200 budynków stanowi klasę A, około 400 klasę B+, a reszta B1 i B2. Instytucją odpowiedzianą za klasyfikację i opiekę nad obiektami zabytkowymi jest Northern Ireland Environment Agency.
Istnieją cztery rodzaje statusów budynków zabytkowych na terenie Irlandii Północnej: Klasa A Świątynia Mussenden, Castlerock Katedra św. Piotra, Belfast Titanic Memorial, Belfast Ulster Museum, Belfast Ratusz w Belfaście, Brownlow House, Lurgan Armagh Observatory, Armagh Klasa B+ Albert Memorial Clock, Belfast Scrabo Tower, Newtownards Zamek w Belfaście, Belfast Klasa B1 stacja kolejowa Carrickfergus, Carrickfergus Austins of Derry, Londonderry stacja kolejowa Lisburn, Lisburn Klasa B2 Broadcasting House, Belfast Grace Neill’s, Donaghadee Knockagh Monument, Greenisland
Szkocja W Szkocji znajduje się około 47 400 budynków zabytkowych, z czego 8% (około 3800) sklasyfikowano jako zabytki kategorii A, 51% (około 24 000) stanowi kategorię B, a reszta kategorię C(s). thumb|Pałac Holyrood, zabytek kategorii A thumb|Ibrox Park, zabytek kategorii B
Istnieją trzy rodzaje statusów budynków zabytkowych na terenie Szkocji: Kategoria A Craigellachie Bridge, Moray Glasgow City Chambers, Glasgow Pałac Holyrood, Edynburg Ravelston Garden, Edynburg Kategoria B Harbourmaster’s House, Dysart, Fife National War Museum of Scotland, Edynburg Sabhal Mòr Ostaig, Isle of Skye Ibrox Park, Glasgow Kategoria C(s) St John’s Cathedral, Oban, Argyll Belmont Picturehouse, Aberdeen Craigend Castle, East Dunbartonshire
Przypisy
Kategoria:Konserwacja i ochrona zabytków