Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Koprze () – rzymskokatolicka świątynia w Koprze, położona przy placu Tity, pełniąca funkcję katedry diecezji koperskiej. Kościół jest poświęcony Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny, a zarazem stanowi główne miejsce kultu św. Nazariusza, pierwszego biskupa i patrona miasta.

Obecna budowla jest wynikiem wielokrotnych przekształceń dokonywanych od średniowiecza do połowy XVIII wieku. Zachowała elementy romańskie, gotyckie i renesansowe, natomiast jej wnętrze oraz zasadniczy układ przestrzenny ukształtowały się podczas barokowej przebudowy prowadzonej w latach 1715–1750. Katedra ma około 70 m długości i 25 m szerokości, dzięki czemu należy do największych kościołów w Słowenii.

Historia Kościół w Koprze został po raz pierwszy wzmiankowany pod koniec XI wieku jako główna świątynia miasta, posiadająca ołtarz poświęcony Matce Bożej oraz otwarte atrium. Badania pozostałości architektonicznych i wykopaliska archeologiczne wskazują, że w drugiej połowie XII wieku w tym miejscu stała trójnawowa bazylika romańska z trzema apsydami, kryptą kolumnową i prawdopodobnie drewnianym stropem.

W 1380 roku, podczas wojny o Chioggię, Koper został zdobyty i splądrowany przez Genueńczyków. Zniszczono wówczas atrium znajdujące się przed fasadą kościoła, a z miasta wywieziono relikwie św. Nazariusza i św. Aleksandra. Po zniszczeniach rozpoczęto przebudowę świątyni i jej przedłużanie w kierunku stojącej wcześniej osobno dzwonnicy miejskiej.

W 1422 roku relikwie patronów miasta zostały sprowadzone z Genui do Kopru. Za rządów biskupa Francesca Biondiego wzniesiono trzy arkady łączące korpus kościoła z dzwonnicą, a 7 listopada 1445 roku biskup konsekrował przebudowaną świątynię oraz ołtarz św. Nazariusza. Pod koniec XV wieku kościół przedłużono do linii dzwonnicy i ukształtowano fasadę, której dolna część reprezentuje gotyk wenecki, a górna – wczesny renesans.

Na początku XVII wieku wnętrze nadal zachowywało układ romańskiej bazyliki. Według opisu Niccolò Manzuolego z 1611 roku było podzielone na nawę główną i dwie nawy boczne za pomocą osiemnastu marmurowych kolumn. Pod prezbiterium znajdowała się krypta, w której mieścił się ołtarz św. Eliasza, natomiast przed prezbiterium ustawiony był sarkofag św. Nazariusza.

Pierwsze plany gruntownej barokowej przebudowy powstały w 1690 roku z inicjatywy biskupa Paola Naldiniego. Budowę nowego prezbiterium i transeptu rozpoczęto jednak dopiero w 1715 roku, po częściowym zawaleniu się wschodniej części nawy bocznej. Prace prowadził początkowo Bernardino Martinuzzi przy współpracy Carla Milanese, a pierwszy etap rozbudowy zakończono około 1722 roku.

W 1737 roku do opracowania dalszej przebudowy zaangażowano weneckiego architekta Giorgia Massariego. Projektował on na podstawie przesłanego mu drewnianego modelu i prawdopodobnie nigdy nie odwiedził Kopru. Budowę nowego korpusu prowadził Lorenzo Martinuzzi, następnie Domenico Bertini, natomiast przebudowę prezbiterium kontynuował Domenico Schiavi. W 1750 roku Francesco Schiavi wykonał rokokowe dekoracje stiukowe we wschodniej części kościoła, co zakończyło zasadniczy etap barokizacji katedry.

Podczas przebudowy zachowano średniowieczno-renesansową fasadę, mimo że Massari przygotował również projekt jej zastąpienia monumentalną fasadą z kolumnami i trzema portalami. W XVIII wieku do katedry przeniesiono ponadto część wyposażenia ze zlikwidowanych koperskich kościołów klasztornych, w tym ołtarze pochodzące ze świątyń dominikanów, serwitów i klarysek.

Architektura Katedra jest trójnawową budowlą halową z transeptem i wydłużonym prezbiterium zamkniętym półkoliście. Nawy są rozdzielone masywnymi filarami dźwigającymi półkoliste arkady, a wnętrze obiega silnie profilowane belkowanie. Duże okna umieszczone wysoko w ścianach naw bocznych zapewniają równomierne oświetlenie wnętrza i wzmacniają charakterystyczne dla projektów Massariego wrażenie jednolitej, przestronnej sali.

Fasada zachodnia składa się z dwóch odmiennych stylistycznie kondygnacji. Jej dolna część, wyłożona jasnym kamieniem i dekorowana ostrołukowymi wnękami oraz elementami kamieniarki, reprezentuje odmianę weneckiego gotyku określaną jako . Górną część, ukształtowaną podczas rozbudowy z końca XV wieku, tworzą renesansowe pilastry, półkoliste nisze i centralny okulus.

Przy północnej stronie katedry znajduje się baptysterium św. Jana Chrzciciela, nazywane również rotundą Matki Bożej z Góry Karmel. Jest to wolnostojąca romańska budowla centralna, wzniesiona pomiędzy X a XII wiekiem i przebudowana w 1317 roku. Jej wnętrze otrzymało barokową aranżację w latach 1747–1749.

Zachodnią część świątyni łączy z dzwonnicą miejską o wysokości 54 m. Wieża pełniła pierwotnie funkcje obronne i obserwacyjne, a jej średniowieczny korpus przebudowano w latach 1418–1480. W 1488 roku została połączona z kościołem, natomiast obecne zwieńczenie otrzymała w 1664 roku. Znajduje się w niej odlany w Wenecji w 1333 roku dzwon św. Nazariusza, uznawany za najstarszy działający dzwon w Słowenii.

Wyposażenie Ołtarz główny został zaprojektowany przez Giorgia Massariego, a wykonany w latach 1788–1790 przez Gaspara Albertiniego z Piranu. W kaplicach przy prezbiterium znajdują się ołtarze Najświętszego Sakramentu i Matki Bożej Bolesnej, natomiast przy nawach bocznych ustawiono między innymi ołtarze Świętego Krzyża, św. Marka, św. Hieronima, Świętych Piotra i Pawła, Niepokalanego Poczęcia oraz św. Barbary.

Do wyposażenia świątyni należy drewniana ambona wykonana w 1758 roku przez Lorenza Farollego, złocony tron biskupi z około 1730 roku oraz stalle wyrzeźbione w drewnie oliwnym w latach 1686–1687 przez Stefana Bandesiego. W katedrze znajdowały się także organy zbudowane w 1773 roku przez weneckiego organmistrza Gaetana Callida, zastępujące wcześniejszy instrument zniszczony przez uderzenie pioruna.

W zbiorach katedry znajdują się dzieła malarstwa weneckiego i istriańskiego, w tym obrazy Vittorego Carpaccia. Najważniejszym z nich jest obraz ołtarzowy przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem i sześcioma świętymi, powstały w 1516 roku dla kościoła św. Franciszka w Koprze. Po konserwacji trwającej pięć lat dzieło zostało ponownie umieszczone w katedrze w 2024 roku.

Za dawnym tronem biskupim znajduje się marmurowy sarkofag zawierający relikwie św. Nazariusza. Monument wykonano w drugiej połowie XIV wieku w warsztacie weneckim, a po zwrocie relikwii z Genui w 1422 roku stał się głównym miejscem kultu patrona Kopru. Na sarkofagu umieszczono łacińską inskrypcję określającą Nazariusza jako ojca i opiekuna miasta Justinopolis.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Rzymskokatolickie katedry w Słowenii Kategoria:Kościoły w Koprze Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Architektura romańska w Słowenii Kategoria:Architektura gotyku w Słowenii Kategoria:Architektura renesansowa w Słowenii Kategoria:Architektura barokowa w Słowenii Kategoria:Zabytki w Koprze Kategoria:Zabytkowe kościoły w Słowenii