Kalisz Pomorski (, Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kalisz Pomorski. Według danych z 30 czerwca 2009 r. miasto miało 4110 mieszkańców.
Położenie Miasto leży w południowej części województwa zachodniopomorskiego w powiecie drawskim nad Drawicą i czterema jeziorami.
W latach 1954–1972 miasto było siedzibą władz gromady Kalisz Pomorski, lecz samo do niej nie należało. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. koszalińskiego.
Kalisz Pomorski początkowo leżał w Wielkopolsce, położony był na obszarze osadnictwa wielkopolskiego, zaś władzę nad nim sprawował książę wielkopolski Przemysł I. Następnie został zdobyty przez Brandenburgię, w ramach której stanowił później część Nowej Marchii. Od czasu swojej przynależności do Królestwa Prus Kalisz Pomorski uznawany jest za należący do Pomorza Zachodniego.
Według danych z 1 stycznia 2009 r., powierzchnia miasta wynosi 11,95 km².
Odległości do większych miast: Piła – 70 km Szczecin – 100 km Koszalin – 124 km Bydgoszcz – 160 km Poznań – 175 km
W 2007 r. zostały zniesione dawne części miasta: Myszyna, Pniewy, Siekiercze, SmugiRozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 grudnia 2006 r. (, s. 12050)..
Historia
thumb|left|Głaz upamiętniający przedwojennych mieszkańców Kalisza Pomorskiego
Historia osadnictwa nad Drawicą sięga epoki brązu. Prace archeologiczne wykazały, iż już w VIII wieku w okolicach dzisiejszego Kalisza Pomorskiego istniał słowiański gród wraz z osadą rybacko-rolniczą. Wraz z ekspansją państwa polskiego osada znalazła się na rubieżach Wielkopolski. Jej dzisiejsza nazwa ukształtowała się prawdopodobnie w połowie XIII wieku, kiedy książę wielkopolski Przemysł I sprowadził z Kalisza osadników dla wzmocnienia granicy z Brandenburgią.
W 1296 r. gród przeszedł jednak pod władzę margrabiów brandenburskich, którzy 14 września 1303 r. dokonali lokacji miasta na prawie magdeburskimCzesław Piskorski „Pomorze Zachodnie, mały przewodnik”, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1980, s. 151 . – z rąk margrabiów Ottona, Jana, Waldemara i Konrada. Wkrótce miejscowość oddano w lenno rycerskiej rodzinie von Wedel, a od roku 1378 staje się ona na pięć wieków (do roku 1734) prywatnym miastem rodu von Güntersberg. Zajmujące siedem ha miasto zostało otoczone owalnym pierścieniem murów miejskich z dwiema bramami – Kamienną i Recką.
Wojny nie omijały Kalisza Pomorskiego. W wyniku walk między Brandenburgią, Zakonem Krzyżackim i Polską, miasto było wielokrotnie niszczone. Od 1373 we władaniu Korony Czeskiej, której władcy z czasem usiłowali sprzedać region jako peryferyjny. W 1402 zawarto w Krakowie porozumienie w sprawie sprzedaży miasta i regionu Polsce, jednakże sprzedano je ostatecznie Krzyżakom, do których należało do 1455, kiedy znalazło się w granicach Brandenburgii. W czasie wojny polsko-krzyżackiej w latach 1433–1435 miasto znajdowało się w rękach polskich.
Wobec wzrostu znaczenia szlaku Myślibórz – Tczew, od XV wieku w mieście nastąpił istotny rozwój handlu i rzemiosła, w tym dynamiczny rozwój sukiennictwa.
W XVI wieku ogromną popularność zdobył w mieście protestantyzm, co ostatecznie przesądziło o niemieckim obliczu kulturowym miasta.
Od 1701 r., wraz z całą Brandenburgią, Kalisz Pomorski wszedł w skład Królestwa Prus. Wielki pożar w 1771 r. przyniósł ogromne straty. Spaleniu uległa większa część miasteczka. Odbudowa miasta ze wsparciem państwowym (Fryderyk Wielki przeznaczył na ten cel 80 tys. talarów) i uregulowanie sieci ulic nie pobudziły jednak gospodarki miasta, przeważały małe warsztaty sukiennicze. Sytuację tę zmienił ogólny rozwój gospodarczy Cesarstwa Niemieckiego po 1871 r., w szczególności zaś doprowadzenie do miasta kolei w końcu XIX wieku (otwarcie połączeń: z Wałczem w 1888 r., Stargardem w 1895 r., Choszcznem w 1895 r. i Złocieńcem w 1900 r.). Możliwość ułatwionego transportu towarów znacznie ożywiła miasto. Wzrosło także zainteresowanie miejscowością jako ośrodkiem wypoczynkowym. Przez długie lata, aż do II wojny światowej miasteczko było znanym i cenionym kurortem dla mieszkańców Berlina. Wzrósł poziom życia mieszkańców: wzniesiono szereg budynków użyteczności publicznej, w tym ratusz i szkołę w 1901 r. W 1906 r. zainstalowano oświetlenie gazowe oraz rozpoczęto elektryfikację miasta (w 1917 r.), zakończoną w 1924 r. W 1939 r. Kalisz liczył 3857 mieszkańców.
thumb|left|Pomnik z 1985 r. poświęcony „Tym, którzy przywracali polskość tej ziemi” Podczas II wojny światowej, w 1944, Niemcy utworzyli w Kaliszu filię niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück.
Rok 1945 tragicznie zapisał się w historii miasteczka. Istnieją sprzeczne informacje co do przyczyn bardzo ciężkich zniszczeń. W gruzach legło całe centrum Kalisza Pomorskiego, w tym niemal 100% zabudowy Rynku, choć żadne źródła (ani rosyjskie, ani niemieckie) nie potwierdzają rozpowszechnianej dotąd w Polsce wersji o ciężkich walkach o zdobycie miasta. Wiadomo jedynie z całą pewnością, iż zajęli je Sowieci z 61 Armii 1 Frontu Białoruskiego. Oficjalnie podaje się datę 12 lutego 1945 r., tymczasem w publikacji „Pommern 1945” Helmuta Lindenblatta, na str. 128 czytamy, że Rosjanie zajęli miasto rankiem 11 lutego (Im Morgengrauen des 11. Februar war Kallies in russischer Hand). . Niemniej, trzeba wiedzieć, iż Lindenblatt, podając datę 11 lutego, cytuje wspomnienia rosyjskiego generała D. Malkowa, którego dywizja zdobyła miasto. Rosyjskie oddziały pozostawały w Kaliszu Pomorskim do 1 marca, kiedy ruszyła nowa ofensywa w kierunku Drawska i Kołobrzegu. W gmachu miejscowej szkoły urządzono szpital wojskowy.
W wyniku II wojny światowej Kalisz Pomorski przekazano Polsce. Ludność została wysiedlona i zastąpiona polskimi przesiedleńcami. Początkowo używano nazw tymczasowych Kalisz Nowy lub Kalisz KraińskiKoleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946 .. Obowiązującą do dziś nazwę Kalisz Pomorski wprowadzono formalnie rozporządzeniem Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 roku.. mały|Ratusz w 1968 Ponowną zabudowę spustoszonego miasta rozpoczęto dopiero w latach 60. XX w. Powstał nowy ośrodek zdrowia, podźwignięto z ruin dawny ratusz, postawiono wiele bloków mieszkalnych – do dziś jednak centrum pozostaje praktycznie nieodbudowane. Po 2000 r. zlikwidowano wszystkie połączenia kolejowe miasta, przywracając jedynie część połączeń pasażerskich w 2006 r. W ostatnich latach wybudowano motel oraz podjęto renowację pozostałych obiektów zabytkowych, m.in. pałacu Güntersbergów, wybudowanego na fundamentach dworu obronnego Wedlów.
Do wydarzeń z historii miasta można zaliczyć m.in. założenie na wzgórzu na północy miasta (Russenberg) rosyjskiego obozu wojskowego w 1758 r. w czasie trwania wojny siedmioletniej. Stąd do dziś funkcjonuje nazwa potoczna Russland (Ruszland). W 1806 r. przez Kalisz Pomorski przejeżdżał król Fryderyk Wilhelm III, wraz ze swym dworem. Wtedy bowiem po klęsce z armią Napoleona w bitwach pod Jeną i Auerstedt uciekał tamtędy do KrólewcaT. Gasztold „Dzieje Ziemi Drawskiej”, Wydawnictwo Poznańskie 1972, s. 122–123..
W 2001 r. do miasta przyłączono obszar o łącznej powierzchni 39,18 haRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. ()..
Kalendarium 1303 – miastu nadano prawa miejskie 1373 – we władaniu Korony Czeskiej 1402 – zawarcie układu w sprawie sprzedaży miasta Polsce, po którym jednakże sprzedano miasto zakonowi krzyżackiemu 1409 – Heinrich von Güntersburg uzyskał prawa lenne do miasta Kalisz. Prawa te otrzymał od mistrza zakonu krzyżackiego Ulricha von Jungingen 1433 – zajęcie miasta przez Polaków w czasie wojny polsko-krzyżackiej 1435 – polska załoga opuszcza miasto po pokoju w Brześciu Kujawskim 1454 – Kalisz po okresie przynależności do Zakonu Krzyżackiego wrócił pod władanie Brandenburgii 1532 – pierwszy wielki pożar miasta 1577 – trzeci wielki pożar miasta (data drugiego nie jest znana) 1623 – wielka epidemia zdziesiątkowała mieszkańców miasta 1649 – uruchomiono pocztę na trasie Berlin – Królewiec 1683 – czwarty wyniszczający pożar miasta 1688 – otwarcie pierwszej w Kaliszu szkoły 1750 – miasto Kalisz posiadało 1016 stałych obywateli 1771 – 17 maja – olbrzymi pożar strawił całe miasto 1777 – zakończono odbudowę miasta, którą sfinansował z prywatnej szkatuły (80 tys. talarów) król Prus Fryderyk II Wielki; pamiątką po tym jest zachowany do dzisiaj na wieży kościoła dzwon z dziękczynną inskrypcją 1783 – działalność rozpoczęła pierwsza apteka w mieście 1815 – Kalisz został przyłączony do prowincji Pomorze (Provinz Pommern) 1816 – w Kaliszu mieszkało już 2182 mieszkańców, w tym 92 Żydów 1856 – została wybudowana droga do Drawska Pomorskiego, która miała usprawnić komunikację pomiędzy tymi ośrodkami oraz wybudowano drogę do Drawna (Neuwedell) 1881 – w mieście wydano pierwszy numer lokalnej gazety 1888 – otwarto linię kolejową Kalisz – Wałcz – Piła, która miała ogromny wpływ na rozwój miasta 1895 – uroczyście otwarto kolejne linie na trasach Kalisz – Ulikowo i Kalisz – Choszczno 1898 – budowa magistratu w mieście, otwarto szosę do Mirosławca (Märkisch Friedland) 1899 – przy ul. Dworcowej oddano do użytku duży magazyn zbożowy 1900 – otwarto kolejną linię kolejową na trasie Kalisz – Złocieniec 1901 – otwarto (15 lipca) nowy gmach szkoły (dzisiejszy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych im. Pamięci Ofiar Terroryzmu 11 września 2001 roku) 1905 – w Kaliszu działalność rozpoczęła fabryka cementu Abraham Zement-Fabrik 1908 – produkcję rozpoczęła Fabryka Butów Skórzanych i Drewnianych Jahnkego 1910 – miasto zamieszkiwało 3343 mieszkańców 1912 – działalność rozpoczęła fabryka beczek drewnianych – późniejszy „Prefabet” 1924 – zakończono elektryfikację miasta, do którego prąd popłynął z działającej do dziś elektrowni wodnej na rzece Drawie w Alt Springe (Stary Potok, obecnie Borowo) 1927 – zlikwidowano ostatnią fabrykę sukienniczą 1933 – w Kaliszu zamieszkiwało 3837 ludzi 1935 – nastąpiła rozbudowa i przebudowa ratusza miejskiego 1945 – zniszczono zabudowę centrum Kallies. Pod nazwą Kalisz Nowy miasto zostało włączone do Polski, nastąpiła całkowita wymiana jego ludności 1946 – luty – w pobliżu miasta utworzono Poligon Drawski, który zajął połowę gminy Kalisz Pomorski, w tym bardzo żyzne i dotąd dobrze zagospodarowane tereny uprawne nad Drawą 1963 – wybudowano zakłady „Żelazgazbet” 1967 – wybudowano nowy ośrodek zdrowia w mieście 1967–1972 – powstały nowe obiekty Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”: piekarnia, biurowiec, restauracja, masarnia, rozlewnia piwa 1972–1974 – nastąpiła rozbudowa Kalisza Pomorskiego. W wyniku rozwoju przemysłu zabrakło mieszkań dla nowo przybyłych pracowników; powstało kaliskie Osiedle „Świt” 1973 – oddano do użytku bank spółdzielczy 1974 – 1 września – w nowym gmachu otwarto szkołę podstawową przy ul. Błonie Kaszubskie 1976 – powstał Ośrodek Sportu i Rekreacji, który pozyskał środki na odnowę przedwojennego stadionu miejskiego mały|Nadleśnictwo Kalisz Pomorski 1976–1978 – powstały kolejne osiedla – osiedle Kombinatu PGR przy ul. Dworcowej 1980 – oddano do użytku dworzec kolejowy po długich staraniach o jego wybudowanie przez ówczesnego zawiadowcę stacji; przypominający barak obiekt stał w miejscu dawnego, okazałego dworca, który zaraz po wojnie rozebrano w niejasnych do dziś okolicznościach 1984 – kaliski dworzec PKS-u przyjął pierwszych pasażerów 1985 – styczeń – Nadleśnictwo Kalisz Pomorski przeniosło się do nowej siedziby 1988 – wybudowano nowe osiedle przy ul. Brzozowej 1993 – rozbudowano kanalizację oraz wybudowano nową oczyszczalnię ścieków 1995 – nastąpiła gazyfikacja miasta mały|Gimnazjum im. Marii Skłodowskiej-Curie