Polskie oddziały pancerne w kampanii wrześniowej – planowane Ordre de bataille broni pancernych Wojska Polskiego II RP w dniu 1 września 1939 r.
Krótki zarys problemu Pododdziały broni pancernych formowane w I rzucie mobilizacji powszechnej rozpoczęto organizować 31 sierpnia 1939 r. Jednostki przewidziane do sformowania w II rzucie mobilizacji powszechnej miały być rozwijane od 7 dnia mobilizacji powszechnej (6 września). Faktycznie organizację oddziałów II rzutu przyśpieszono o dwa dni. Pozostałe pododdziały zmobilizowane zostały w alarmie i 1 września 1939 r., w momencie rozpoczęcia kampanii wrześniowej, znajdowały się w wyznaczonych rejonach operacyjnych armii lub w transportach zmierzających do tych rejonów.
Występujące w organizacji pokojowej bataliony pancerne (jeden skadrowany) i dywizjony pociągów pancernych z chwilą zmobilizowania wszystkich zaplanowanych pododdziałów oraz przekazania nadwyżek ludzi i sprzętu do ośrodków zapasowych ulegały likwidacji. Podobnie rzecz miała się z Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych i wchodzącym w jego skład dywizjonem doświadczalnym.
Jednostki broni pancernych na obszarze wojennym Jednostki broni pancernych na obszarze wojennym podporządkowane były bezpośrednio naczelnemu dowódcy broni pancernych w Kwaterze Głównej Naczelnego Wodza oraz za pośrednictwem dowódców broni pancernych związków operacyjnych (kolumny samochodów sanitarnych przechodziły w podporządkowanie szefów służby zdrowia armii i SGO):
Dowództwo Broni Pancernych w Polu (13 oficerów) dowódca – płk dypl. art. Józef Kapciuk szef Wydziału Ogólno-Organizacyjnego – ppłk dypl. piech. Antoni Marian Korczyński szef Wydziału Operacyjnego – mjr dypl. art. Stanisław Bahrynowski szef Wydziału Zaopatrzenia – mjr br. panc. Olgierd Władysław Witort
W składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” 31 dywizjon pancerny 32 dywizjon pancerny kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 351 (SPA) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 353 (Berliet) – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 301 Park Stały Broni Pancernej nr 31Według Piotra Zarzyckiego był to park ruchomy bez czołówki. Park Stały Broni Pancernej nr 91 – formowany w II rzucie mob. pow.Mob. pow. – mobilizacja powszechna.
W składzie Armii „Modlin” dowódca broni pancernych – ppłk br. panc. Michał Piwoszczuk 11 dywizjon pancerny 91 dywizjon pancerny 62 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 63 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych Pociąg Pancerny nr 13 kolumna samochodów osobowych nr 11 kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 154 kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 155 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 251 (Fiat 621) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 252 (Berliet) Kolumna Samochodów Sanitarnych typ I nr 201 (Fiat 621) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 202 – formowana w I rzucie mob. pow. Park Stały Broni Pancernych nr 12 – formowany w II rzucie mob. pow.
W składzie Armii „Pomorze” dowódca broni pancernych – ppłk Jerzy Gliński 81 dywizjon pancerny 81 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych Czołówka Reperacyjna nr 81Rajmund Szubański czołówki reparacyjne nazywa czołówkami naprawczymi. Według Piotra Zarzyckiego 8 Batalion Pancerny nie mobilizował Czołówki Reperacyjnej nr 81. kolumna samochodów osobowych nr 81 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 851 (SPA) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 852 kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 853 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 854 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 855 Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 801 (Fiat 614) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 902 (Fiat 614) – formowana w I rzucie mob. pow.
W składzie Armii „Poznań” dowódca broni pancernych – ppłk dypl. Jan Naspiński 62 dywizjon pancerny 1 IX w transporcie ze Lwowa do Wrześni 71 dywizjon pancerny 31 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 1 IX w transporcie z Grodna do Konina 71 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 72 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 82 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych Pociąg Pancerny nr 11 Pociąg Pancerny nr 12 kolumna samochodów osobowych nr 71Piotr Zarzycki nie wymienił Kolumny Samochodów Osobowych nr 71 wśród pododdziałów mobilizowanych przez 1 Batalion Pancerny w Poznaniu. Piotr Bauer i Bogusław Polak podali, że Kwaterę Główną Armii „Poznań” obsługiwać miała kolumna samochodów osobowych nr 61 mobilizowana przez 6 Batalion Pancerny we Lwowie. kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 751 (Fiat 621L) kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 752 (Ursus) kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 253 (Fiat 621L) – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 701 (Fiat 614) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 901 (Fiat 621) Park Ruchomy Broni Pancernych nr 7 Czołówka Reperacyjna nr 11 – formowana w I rzucie mob. pow.
W składzie Armii „Łódź” dowódca broni pancernych – płk dypl. Stanisław Rola-Arciszewski 21 dywizjon pancerny 61 dywizjon pancerny 1 IX w transporcie ze Lwowa do Poddębic 32 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 1 IX wyruszyła z Grodna 41 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 42 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 91 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych 92 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych Pociąg Pancerny nr 52 Pociąg Pancerny nr 53 kolumna samochodów osobowych nr 41 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 451 (Fiat 621L) kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 452Według Rajmunda Szubańskiego kolumna samochodów ciężarowych nr 452 była kolumną typu II wyposażoną w samochody marki Berliet. kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 453 (Fiat 621L) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 454 (Berliet) – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 951 (SPA) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 952 (Berliet) – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych typ I nr 401 (Fiat 621L) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 402 (Fiat 614) – formowana w I rzucie mob. pow. Park Stały Broni Pancernych nr 41 – formowany w II rzucie mob. pow. Czołówk Reperacyjna nr 91 – formowana w I rzucie mob. pow.
W składzie Armii „Kraków” dowódca broni pancernych – ppłk Janusz Górecki 10 Brygada Kawalerii 101 Kompania Czołgów Rozpoznawczych 121 Kompania Czołgów Lekkich Szwadron Czołgów Rozpoznawczych 51 Dywizjon Pancerny 51 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 52 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 61 samodzielna kompania czołgów rozpoznawczych 1 IX wieczorem w Krakowie wyładowała się z transportu pociąg pancerny nr 51 pociąg pancerny nr 54 kolumna samochodów osobowych nr 51 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 551 (SPA) kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 552 (Fiat 621)Według Piotra Zarzyckiego kolumna samochodów ciężarowych nr 552 była kolumną typu II. – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 553 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 651 (Ursus) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 653 – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 501 (Fiat 621) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 502 (Fiat 614) – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 601 (Fiat 614) Park Stały Broni Pancernych nr 51 – formowany w II rzucie mob. pow. Czołówka Reperacyjna nr 51 – formowana w I rzucie mob. pow.
W składzie Armii „Prusy” dowódca broni pancernych – płk Józef Koczwara 1 batalion czołgów lekkich 1 IX w transporcie z Inowrocławia do Kutna 2 batalion czołgów lekkich 1 IX ok. 10.00 na st. kolej. Bednary wyładował się z transportu 33 dywizjon pancerny kolumna samochodów osobowych nr 12 – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 352 (Fiat 621L) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 652 (Berliet) – formowana w I rzucie mob. pow. Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 1001 (CWS) – formowana w I rzucie mob. pow.
W składzie Grupy Odwodów „Wyszków” Pociąg Pancerny nr 55 kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 151 (Fiat 621) kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 152 (Ursus) kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 153 (Berliet) Kolumna Samochodów Sanitarnych typ I nr 101 (Fiat 621) Kolumna Samochodów Sanitarnych PCK typ I nr 102 (Fiat 614) – formowana w I rzucie mob. pow.
W Odwodzie Naczelnego Wodza 111 samodzielna kompania czołgów lekkich – formowana w I rzucie mob. pow. 112 samodzielna kompania czołgów lekkich – formowana w I rzucie mob. pow. 113 samodzielna kompania czołgów lekkich – formowana w I rzucie mob. pow. pociąg pancerny nr 14 – formowany w I rzucie mob. pow. pociąg pancerny nr 15 – formowany w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów osobowych Kwatery Głównej NW kolumna samochodów osobowych nr 31 kolumna samochodów osobowych nr 61Według Piotra Bauera i Bogusława Polaka kolumna samochodów osobowych nr 61, mobilizowana przez 6 batalion pancerny we Lwowie, przeznaczona została dla Kwatery Głównej Armii „Poznań”. Rajmund Szubański podaje, że obok kolumny nr 61 sformować miano również kolumnę nr 71 z przeznaczeniem dla Armii „Poznań”. Tej informacji przeczy Piotr Zarzycki, który nie wymienił kolumny samochodów osobowych nr 71 wśród pododdziałów mobilizowanych przez 1 batalion pancerny w Poznaniu. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 156 – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 455Rajmund Szubański nie wymienia Kolumn Samochodów Ciężarowych typ II nr 455 i 456. – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 456 – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 554Rajmund Szubański nie wymienia Kolumny Samochodów Ciężarowych typ II nr 554. kolumna samochodów ciężarowych typ II nr 753 – formowana w I rzucie mob. pow. kolumna samochodów ciężarowych typ I nr 1051 (Ursus) Kolumna samochodów sanitarnych PCK typ I nr 203 (Fiat 621) Kolumna samochodów sanitarnych PCK typ I nr 1002 (Fiat 621) Park Ruchomy Broni Pancernych nr 1 – formowany w I rzucie mob. pow. Park Ruchomy Broni Pancernych nr 5 – formowany w I rzucie mob. pow. Park Ruchomy Broni Pancernych nr 9 – formowany w I rzucie mob. pow. Czołówka Reperacyjna nr 12 – formowana w I rzucie mob. pow. Park Stały Broni Pancernych nr 11 – formowany w II rzucie mob. pow. Park Stały Broni Pancernych nr 61 – formowany w II rzucie mob. pow. Filia Parku Stałego Broni Pancernych nr 61 – formowana w I rzucie mob. pow.
Polowe rozlewnie MPS oraz kolumny samochodowe lotnictwa i MW Pododdziały broni pancernych w polu miały być zaopatrywane w materiały pędne i smary przez polowe rozlewnie MPSAdam Jońca, Rajmund Szubański i Jan Tarczyński podali, że zamierzano sformować 8 polowych rozlewni MPS oraz zaliczyli je do służb broni pancernych. Według Piotra Zarzyckiego planowano wystawić 10 polowych rozlewni MPS. Tylko jedna z nich (nr 11) miała być mobilizowana przez oddział broni pancernych. Dla pozostałych rozlewni jednostkami mobilizującymi były składnice materiału intendenckiego. Powyższe wskazuje, że polowe rozlewnie MPS były pododdziałami służby intendentury.. Wszystkie rozlewnie mobilizowane były w alarmie. Dziewięć rozlewni formowały składnice materiału intendenckiego (SMI): polowa rozlewnia MPS nr 11 (3 Batalion Pancerny w Warszawie) polowa rozlewnia MPS nr 21 (SMI nr 11 w Kowlu) polowa rozlewnia MPS nr 31 (SMI nr 12 w Wilnie) polowa rozlewnia MPS nr 41 (SMI nr 4 w Łodzi) polowa rozlewnia MPS nr 51 (SMI nr 5 w Krakowie) polowa rozlewnia MPS nr 61 (SMI nr 6 we Lwowie) polowa rozlewnia MPS nr 71 (SMI nr 7 w Poznaniu) polowa rozlewnia MPS nr 81 (SMI nr 8 w Toruniu) polowa rozlewnia MPS nr 91 (SMI nr 9 w Brześciu) polowa rozlewnia MPS nr 92 (SMI nr 9 w Brześciu)