mały|300px|Podział w czasie wojny secesyjnej:

Stany graniczne (ang. border states) – w kontekście wojny secesyjnej termin odnoszący się do pięciu niewolniczych stanów: Delaware, Kentucky, Marylandu, Missouri i Wirginii Zachodniej, które graniczyły z wolnymi stanami i należały do Unii. Wszystkie poza Delaware graniczyły ze stanami, które wstąpiły do Konfederacji. W Kentucky i Missouri istniały obok siebie prounijne i prokonfederackie rządy. Wirginia Zachodnia powstała w roku 1863 z północno-zachodnich hrabstw Wirginii, które oderwały się od macierzystego stanu, nim ten jeszcze zgłosił akces do Konfederacji. Wprawdzie z każdego stanu niewolniczego (oprócz Karoliny Południowej) po stronie Unii walczyły jakieś wojskaHistoria 1. Pułku Kawalerii z Alabamy (ang.).., najbardziej dramatycznie przedstawiała się sytuacja w stanach granicznych, gdzie częstokroć członkowie tej samej rodziny walczyli po przeciwnych stronach.

Dwa terytoria niebędące jeszcze stanami: Terytorium Indiańskie (dzisiejszy stan Oklahoma) i Terytorium Nowego Meksyku (dzisiejsze Arizona i Nowy Meksyk) również zezwalały na niewolnictwo, chociaż – mimo jego legalności – niewolników było tam bardzo niewielu. W czasie wojny większość plemion indiańskich w Oklahomie zawarła sojusz z konfederatami i walczyła po ich stronie. Mieszkańcy Terytorium Nowego Meksyku byli podzieleni, przy czym linia podziału na zwolenników Unii i Konfederacji przebiegała wzdłuż 34. równoleżnika.

Ze swą geograficzną, społeczną, polityczną i gospodarczą przynależnością zarówno do Północy, jak i Południa, stany graniczne przyczyniały się do zacierania kulturowej granicy pomiędzy obiema częściami kraju. Po rekonstrukcji większość stanów granicznych przyjęła Prawa Jima Crow, ale w następnych latach część z nich (przede wszystkim Delaware i Maryland) zaczęła przyjmować „północny” sposób życia, podczas gdy inne (szczególnie Kentucky i Wirginia Zachodnia) ciążyły ku PołudniuEncyclopedia of Southern Culture by Mary L. Hart, Charles Reagan Wilson, William Ferris and Ann J. Adadie, Univ. of N. Carolina Press, 1989. .Charles Ambler: The History of West Virginia..

Proklamacja Emancypacji Lincolna, która weszła w życie 1 stycznia 1863 roku odnosiła się wyłącznie do terytoriów nieznajdujących się pod kontrolą Unii, a więc nie mogła mieć odniesienia do stanów granicznych. Lincoln uważał, że – zgodnie z Konstytucją – likwidacja niewolnictwa w stanach niebędących w otwartym konflikcie z Unią winna następować w wyniku działań legislacyjnych, a więc w wyniku poprawek do konstytucji stanowych. Maryland, Missouri, i Wirginia Zachodnia zmieniły swoje konstytucje stanowe, by zdelegalizować niewolnictwo. Niewolnictwo w Kentucky i Delaware (jak również jego szczątki w Wirginii Zachodniej i New Jersey) nie zakończyło się przed ratyfikacją 13. poprawki do Konstytucji w roku 1865.

Delaware Mniej niż 2 procent populacji Delaware było niewolnikami, a ponad 90 procent jego czarnej populacji była wolna. W styczniu 1861 r. Zgromadzenie Generalne Delaware odrzuciło secesję z dużą przewagą głosów, Izba Reprezentantów jednogłośnie. Nieliczni właściciele niewolników i sympatycy Konfederacji mieszkali głównie w południowych hrabstwach, przy granicy z wschodnim wybrzeżem Marylandu.

Maryland W związku z tym, że Wirginia przyłączyła się do Konfederacji, wojska Unii chcące dostać się do stolicy musiały maszerować przez Maryland. Gdyby Maryland również opowiedział się za secesją, Waszyngton zostałby całkowicie okrążony. Marylandzka Legislatura odrzuciła secesję w roku 1861, ale gubernator Hicks sprzeciwił się temu. W rezultacie, na teren stanu wkroczyły wojska Unii. Po zawieszeniu działania na terenie stanu prawa habeas corpus przez Lincolna, kilku lokalnych ustawodawców, jak również burmistrz i szef policji miasta Baltimore, którzy byli zwolennikami secesji, zostało aresztowanych i uwięzionych przez władze Unii. Podczas wojny żołnierze z Marylandu walczyli po obu stronach: w armii Unii 60 tys., w konfederackiej 25 tys.

Maryland nie został objęty w roku 1863 Proklamacją Emancypacji. Stan w roku 1864 przyjął nową konstytucję i wyzwolił wszystkich niewolników.

Kentucky Stan Kentucky miał strategiczne znaczenie dla zwycięstwa Unii w wojnie. Lincoln miał kiedyś powiedzieć: Myślę, że utrata Kentucky to tyle samo, co przegranie całej gry. Jeśli Kentucky przepadnie, nie utrzymamy ani Missouri, ani Marylandu. Wszystko jest przeciw nam, a praca do wykonania zdecydowanie nas przerasta (ang. I think to lose Kentucky is nearly the same as to lose the whole game. Kentucky gone, we cannot hold Missouri, nor Maryland. These all against us, and the job on our hands is too large for us).

Gubernator Beriah Magoffin zaproponował, by stany niewolnicze, jak Kentucky, potwierdzały wierność Konstytucji i pozostały w Unii. Gdy jednak Lincoln zażądał, by 75 tys. mężczyzn zgłosiło się do armii, Magoffin – zwolennik Południa – odparł, że Kentucky nie może dostarczyć wojska dla dokonania sprawy tak niegodziwej, jak podbój siostrzanych stanów Południa.

Kentucky próbowało pozostać neutralne, wydając 20 maja 1861 roku proklamację, w której prosiło obie strony konfliktu o trzymanie się z daleka. Neutralność została złamana przez konfederackiego generała Polka, który latem tegoż roku zajął Columbus, chociaż przedtem Unia prowadziła tam zupełnie otwarcie zaciągi do wojska. W odpowiedzi, legislatura Kentucky wydała rezolucję nakazującą gubernatorowi zażądać wycofania konfederackich wojsk z terenu stanu. Magoffin zawetował proklamację, ale legislatura weto to obaliła. Następnie legislatura zdecydowała się wspierać unijnego generała Granta i jego wojska stacjonujące w Paducah, argumentując to tym, że konfederaci złamali obietnicę i wkroczyli na teren stanu jako pierwsi. W roku 1862 legislatura przegłosowała ustawę odbierającą obywatelstwo stanu tym wszystkim, którzy zaciągnęli się do konfederackiej armii. Tak oto neutralne Kentucky stało się otwartym zwolennikiem Unii.

Jednak gdy konfederacki generał Albert Sidney Johnston zajął Bowling Green (Kentucky) latem 1861 roku, odłam polityczny, występujący jako „Russellville Convention”, utworzył „Skonfederowany Rząd Kentucky”, który został uznany przez CSA jako stan członkowski. Kentucky miała przedstawiać gwiazda centralnie umieszczona na bojowym sztandarze Southern Cross.. Konwencja miała miejsce w hrabstwie Logan 18 listopada 1861 roku, stu szesnastu delegatów z sześćdziesięciu ośmiu hrabstw „obaliło” istniejące władze i stworzyło „rząd tymczasowy”, podlegający nowemu konfederackiemu gubernatorowi George’owi Johnsonowi. 10 grudnia 1861 Kentucky stało się trzynastym stanem przyjętym do konfederacji. Kentucky, podobnie jak Missouri, było stanem mającym reprezentację w obu kongresach i liczne oddziały wojskowe w walczących ze sobą armiach.

Magoffin, wciąż egzystujący jako oficjalny gubernator z siedzibą w Frankfort, nie mógł uznać postanowień lokalnych konfederatów, a tym bardziej prób utworzenia drugiego rządu w jego stanie. W dalszym ciągu deklarował neutralność Kentucky w wojnie, mimo że legislatura otwarcie popierała Unię. W końcu, wobec rozłamu w jego własnej partii, pozbawiony poparcia w społeczeństwie i w legislaturze, zrezygnował w roku 1862.

Bowling Green było okupowane przez konfederatów do lutego 1862, kiedy to generał Grant ruszył z Missouri przez Kentucky wzdłuż granicy tego stanu z Tennessee. Konfederacki gubernator Johnson uciekł z Bowling Green na południe i dołączył do sił konfederackich w Tennessee. Po jego śmierci w bitwie pod Shiloh nowym konfederackim gubernatorem mianowany został Richard Hawes. Jednak wobec tego, że wojska Unii okupowały prawie cały stan, konfederacki rząd Kentucky istniał tylko na papierze, a jego obecność w Kongresie była śladowa. Został rozwiązany wraz z końcem wojny wiosną 1865 roku.

Missouri Po secesji stanów południowych nowo wybrany gubernator Missouri wezwał legislaturę do zwołania stanowej konwencji konstytucyjnej dla wypowiedzenia się za lub przeciw secesji. Konwencja ta opowiedziała się za pozostaniem stanu w Unii, ale odmówiła poparcia dla zdławienia rebelii stanów południowych przez Stany Zjednoczone. Prokonfederacki gubernator Claiborne F. Jackson nie był zadowolony z wyniku głosowania. Zwołał milicję stanową na doroczne ćwiczenia pod Saint Louis. Jackson miał plany odnośnie do arsenału w St. Louis i w tajemnicy utrzymywał kontakty z prezydentem CSA Jeffersonem Davisem; jego zamiarem było uzbrojenie milicji z St. Louis w karabiny oraz działa z arsenału w Baton Rouge. Powiadomiony o tych zamiarach kpt. Nathaniel Lyon, komendant arsenału uderzył pierwszy, otoczył swymi żołnierzami obóz milicjantów i zmusił ich do poddania się. Gdy prowadził jeńców do arsenału przez centrum miasta, wybuchły krwawe zamieszki, znane jako Camp Jackson Affair.

Te wydarzenia przyczyniły się do wzrostu poparcia dla konfederatów. Prokonfederacka legislatura poparła w głosowaniu gubernatorski projekt powołania Gwardii Stanowej Missouri. Gubernator Jackson mianował Sterlinga Price’a, który przewodniczył konwencji, generałem-majorem tej unowocześnionej i rozbudowanej milicji. Price i unijny dowódca dystryktu Harney doszli do porozumienia, co zmniejszyło napięcia na obszarze stanu na kilka tygodni. Gdy Harney został odwołany, a jego miejsce zajął Lyon, doszło do ponownego spotkania w St. Louis pomiędzy Lyonem, jego politycznym sprzymierzeńcem Francisem P. Blairem, Price’em i Jacksonem. Negocjacje zakończyły się niczym; po kilku bezowocnych godzinach Lyon wypowiedział swe słynne słowa: to znaczy wojna! (ang. this means war!). Price i Jackson natychmiast wyjechali z miasta.

Jackson, Price oraz legislatura stanowa zostali zmuszeni 14 czerwca do ucieczki ze stolicy stanu Jefferson City w obliczu gwałtownej ofensywy Lyona, mianowanego właśnie generałem milicji. Wobec nieobecności gubernatora, Konwencja Konstytucjonalna stanu Missouri (1861–1863) zebrała się ponownie pod koniec lipca. 30 dnia tego miesiąca uznała, że stanowiska rządowe w stanie zostały zwolnione i wybrała nowego (tymczasowego) gubernatora. Został nim Hamilton Gamble. Administracja prezydenta Lincolna natychmiast zatwierdziła ten wybór, bowiem Gamble zapewniał powstanie prounijnej milicji i zaciągi do armii Północy.

Teraz wybuchły gwałtowne walki pomiędzy siłami Unii a armią składającą się z Gwardii Stanu Missouri gen. Price’a i wojsk Konfederacji z Arkansasu i Teksasu pod dowództwem Bena McCullocha. Po zwycięstwie w bitwie nad Wilson’s Creek i oblężeniu Lexington secesjoniści musieli wycofać się do południowo-zachodniego Missouri, bowiem z północy nadciągały znaczne posiłki unionistów. 30 października 1861 w miejscowości Neosho Jackson zwołał legislaturę stanową na wychodźstwie, podczas której przegłosowana została secesja stanu Missouri. Zostało to natychmiast zaaprobowane przez konfederacki Kongres i 28 listopada Missouri zostało przyjęte do Konfederacji.

Wkrótce potem ciało to – wobec napływu nowych wojsk Unii – musiało uchodzić do Arkansas. Wprawdzie oddziały regularnej armii konfederatów przeprowadziły kilka rajdów w głąb Missouri, walki na terenie stanu w ciągu następnych trzech lat sprowadzały się do działań partyzanckich. Gerylasami byli głównie partyzanci z Południa: William Quantrill, Frank James i Jesse James. Taka taktyka, zapoczątkowana przez tzw. Missouri Partisan Rangers, była dość powszechna na terenach konfederackich, okupowanych przez wojska Unii. Powojenna przestępcza działalność braci Jamesów była postrzegana jako kontynuacja walki partyzanckiej.

Gubernator Thomas C. Fletcher zlikwidował niewolnictwo w Missouri 11 stycznia 1865 proklamacją o mocy dekretu.

Wirginia Zachodnia